کنسولگری سوریه به‌زودی در اربیل افتتاح می‌شود
نجیب غضبان، مشاور وزارت خارجه سوریه در مصاحبه‌ای اختصاصی با کوردستان۲۴ اعلام کرد که تاکنون ۱.۶ میلیون آواره سوری به کشور بازگشته‌اند و کنسولگری این کشور به‌زودی در اربیل افتتاح خواهد شد. وی همچنین تأکید کرد که الگوی قدرت محلی و به رسمیت شناختن حقوق قومیت‌ها در اولویت برنامه‌های آنان قرار دارد.
کوردستان24: بسیار خوش‌آمدید. آیا این نخستین بار است که به اربیل می‌آیید؟ اقلیم کوردستان را چگونه دیدید؟
نجیب غضبان: خیر، در واقع این دومین بار است؛ سال گذشته نیز آمدم، اما فرصتی دست نداد تا به طور کلی از اقلیم کوردستان بازدید کنم. با این حال، خرسندیم که اقلیم کوردستان توانسته است بر پیامدهای حوادث متعددی که در پیرامون ما رخ می‌دهد فائق آید و این مایه خوشحالی است. ما همگی در اهمیت ثبات و اهمیت صیانت از شهروندانمان شریک هستیم. البته در دوره گذشته برخی تجاوزات به برخی نقاط در اقلیم کوردستان صورت گرفت که ما در سوریه آن را محکوم کردیم و به نفع ماست که این جنگ به‌سرعت به پایان برسد.
کوردستان24: بیایید به وضعیت کنونی سوریه بپردازیم؛ می‌خواهم بدانم شما اوضاع سوریه امروز را چگونه توصیف می‌کنید؟ آیا کشور از مرحله درگیری عبور کرده و وارد مرحله دولت‌سازی شده است؟ یا همچنان در میان چالش‌های سیاسی، اعم از داخلی یا خارجی، باقی مانده است؟
نجیب غضبان: بی‌شک ما وارد روند بازسازی و دولت‌سازی شده‌ایم و دستاوردهایی وجود دارد که می‌توانیم درباره آن‌ها صحبت کنیم. نخست در مسئله امنیتی؛ در واقع امنیت برای کشوری که ۱۴ سال درگیر جنگ بوده، در سطح بالایی قرار دارد که این موضوع بسیار مثبتی است. ساخت نهادهای امنیتی و نظامی با گام‌های خوب و مثبتی به جلو می‌رود، به‌ویژه پس از روند ادغام «قسد» (نیروهای سوریه دموکراتیک) در داخل نهادهای نظامی و امنیتی که این خود دستاوردی بزرگ و مهم است. در سطح خارجی نیز دستاوردهای بزرگی در زمینه بازگشت سوریه به جامعه بین‌المللی و برقراری ارتباط با همه کشورهای جهان حاصل شده و هم‌زمان روابط با کشورهای همسایه نیز بهبود یافته که برای ما بسیار حائز اهمیت است. در همین راستا، سفر نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کوردستان به دمشق را یادآور می‌شوم که واقعاً سفری تاریخی بود و درهای همکاری را در تمامی زمینه‌ها گشود: همکاری امنیتی، اقتصادی و سرمایه‌گذاری مشترک. این آشنایی متقابل در سطح رهبری و افراد، ابعادی نمادین دارد و امیدواریم کارهای بیشتری روی آن انجام شود. ما چالش‌های بزرگی در پیش رو داریم که در رأس آن‌ها چالش اقتصادی است. ما میراث‌دار کشوری فروپاشیده، اقتصاد ویران‌شده، ملتی آواره در داخل و خارج و نرخ بالای فقر هستیم. بنابراین، این چالش، بزرگ‌ترین مانع پیش روی ماست.
کوردستان24: به «قسد» اشاره کردید؛ آیا دولت سوریه بر این باور است که پرونده نیروهای سوریه دموکراتیک به طور کامل بسته شده است یا هنوز برخی مسائل اساسی باقی مانده که نیازمند تفاهمات بیشتری است؟
نجیب غضبان: این یک مسئله اساسی است و من در اینجا به دو نکته اشاره می‌کنم: نخست، فرآیندهای ادغام که اجرا شد و اکنون از هر دو طرف می‌شنویم که به شکلی بسیار مثبت پیش می‌رود. نکته دوم و بسیار مهم اینکه، هم‌زمان با اجرای این توافق، مرسوم ریاستی برای به رسمیت شناختن ملت کورد و حقوق آن و اعطای تابعیت به کوردهای محروم از آن صادر شد که مدت‌ها به عنوان مسئله‌ای مسکوت‌مانده باقی مانده بود. به باور من، این فرمان با اذعان همگان، یک فرمان تاریخی است. اما بی‌شک اجرا شدن آن به زمان نیاز دارد؛ برای نمونه در مسئله آموزش زبان کوردی در مناطق با اکثریت کورد و همچنین ادغام در برخی نهادهای مدنی، نه تنها در شهرهایی چون حسکه و کوبانی، بلکه در سطح سراسر سوریه. در واقع این فرآیند همچنان نیازمند تلاش و همکاری فراوان از سوی هر دو طرف است.
کوردستان24: آیا اولویت دولت کنونی سوریه تثبیت ثبات است؟ یا بازسازی روابط خارجی؟ و یا بازپس‌گیری کامل کنترل اداری بر تمامی خاک سوریه؟
نجیب غضبان: در واقع همه این مسائل به صورت موازی پیش می‌روند.
کوردستان24: من همه این‌ها را در یک سوال خلاصه کردم.
نجیب غضبان: بله، همه آن‌ها در مسارهایی موازی جریان دارند. بازگرداندن حاکمیت سوریه به کشور بسیار مهم است و همچنین یکپارچه‌سازی تمامی اراضی سوریه. نکته دیگر بدون شک ساخت نهادهای دولتی است که این روند ساده نبوده و نیازمند زمان، تلاش و توان زیادی است. هم‌زمان، اولویت ما داشتن سوریهای باثبات است که این خود یکی از پیش‌شرط‌های بازسازی و به حرکت درآوردن چرخه اقتصاد برای ایجاد فرصت‌های شغلی و ریشه‌کن کردن فقر است. آمارهای پیش از فرآیند آزادی‌سازی نشان می‌دهد که ۹۰ درصد مردم سوریه زیر خط فقر بوده‌اند و این رقمی بسیار بزرگ است. مشکل دیگری که داریم، مسئله آوارگی و پناهجویی است؛ نیمی از ملت سوریه یا آواره داخلی بوده‌اند و یا پناهجو در خارج، بنابراین بازگرداندن این آوارگان و پناهجویان به خانه‌هایشان بسیار مهم است. برای نمونه، دستاورد خوبی داشتیم که علیرغم دشواری اوضاع و با تأیید کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، نزدیک به ۱.۶ میلیون پناهجو به سوریه بازگشته‌اند. این امر بدون شک بازتاب‌دهنده اراده‌ای سیاسی برای حل این پرونده‌هاست. ما به شکلی موازی در تمامی این مسیرها حرکت می‌کنیم و هیچ پرونده‌ای را نمی‌توان به حساب پرونده‌ای دیگر نادیده گرفت. وضعیت خارجی نیز بخش مهمی بود؛ برای مثال تحریم‌های اعمال‌شده بر سوریه مانع بزرگی در برابر جذب سرمایه‌گذاران خارجی و بازگرداندن سوریه به نهادهای مالی بین‌المللی بود که بخشی از ادغام مجدد سوریه در اقتصاد جهانی محسوب می‌شود.
کوردستان24: در ارتباط با پرونده سوریهای مقیم اقلیم کوردستان؛ می‌دانید که در جریان جنگ‌های داعش، حدود نیم میلیون سوری در اقلیم کوردستان پناهنده شدند. شما روند بازگرداندن سوری‌ها را از سرتاسر جهان آغاز کرده‌اید، آیا تصمیمی دارید که سوری‌ها را از اقلیم کوردستان نیز به سوریه بازگردانید؟
نجیب غضبان: در واقع از منظر اصولی، ما به عنوان یک دولت برای نخستین بار در کنفرانس پناهندگان در ژنو، تعهد خود را به بازگرداندن تمامی پناهجویانی که در کشورهای همسایه و جهان هستند به سوریه اعلام کردیم. اما ما از بازگشت داوطلبانه، ایمن و شرافتمندانه صحبت می‌کنیم. صراحتاً بگویم، بسیاری از کشورهای اروپایی به ما گفتند که تنها می‌خواهند مجرمان و افراد بیکار را بازگردانند؛ ما نیز به آن‌ها گفتیم مشکلی نیست و می‌توانیم درباره این موضوع گفتگو کنیم، اما مهم است که شما کشورها در زمینه سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌های اساسی برای بازگشت این افراد با ما همکاری کنید، زیرا نمی‌خواهیم آن‌ها بازگردند و پس از مدتی در داخل سوریه دوباره مستقیماً آواره شوند. با این وجود، با تأیید کمیساریا به دستاوردی بسیار مثبت رسیدیم و ۱.۶ میلیون رقم بالایی است. ما اولویت را به پایان دادن به پرونده اردوگاه‌های آوارگان داده بودیم و می‌خواستیم با پایان سال جاری میلادی هیچ چادری در سوریه باقی نماند. درباره اقلیم کوردستان و سوریهای مقیم اقلیم و عراق نیز، این امر قطعاً برای آن‌ها صدق می‌کند و به وضعیت خودشان بستگی دارد؛ شاید آن دسته از پناهجویانی که در بدترین شرایط بودند بازگشته باشند. شاید امروز این امر بار سنگینی بر دوش دولت باشد که دست‌کم شرایط اصلی را برای بازگشتی امن و شایسته فراهم کند؛ همان‌طور که اشاره کردیم: امنیت امری مثبت است، اما دست‌کم شرایطی وجود دارد، از جمله اینکه خانه بسیاری از این افراد ویران شده و باید برخی خدمات اولیه درمانی و آموزشی برایشان فراهم شود. بی‌شک این موضوع برای ما و برای همه اولویتی بالا دارد و ما به آن پایبندیم، از جمله به کسانی که در اینجا هستند.
کوردستان24: می‌خواهم پاسخی روشن و دقیق به این سوال بدهید، هرچند می‌دانم شما دیپلمات هستید و مانند یک سیاستمدار صحبت می‌کنید: دولت سوریه چگونه با قومیت‌های سوریه برخورد می‌کند؟ می‌دانید که ملت سوریه شامل چندین قومیت دیگر است و تنها یک قومیت نیست، همانند عراق و دیگر کشورها. با دیگر قومیت‌ها چگونه رفتار می‌کنید؟ آیا به حکومتی مرکزی باور دارید یا اینکه نوعی حقوق، اعم از فرهنگی یا اداری و غیره، به قومیت‌ها واگذار خواهد شد؟
نجیب غضبان: همان‌طور که جنابعالی اشاره کردید، ما تنها کشوری نیستیم که دارای تنوع و رنگارنگی هستیم؛ به همین دلیل به ساختاری متمرکز و قدرتمند و نهادهای قوی باور داریم و در عین حال به مدیریت تنوع نیز معتقدیم. این تنوع مدل مشخصی ندارد، اما ایده قدرت محلی که تمامی استان‌ها را در بر گیرد و در میان همه قومیت‌ها اعمال شود، بخشی تضمین‌شده در چشم‌انداز دولت جدید سوریه است. اما نکته اساسی دیگری نیز وجود دارد که باید به آن اشاره و تأکید کنیم: سوریه تاکنون آن‌گونه که باید، حق شهروندی را به معنای برابری برای همه شهروندانش محقق نکرده است؛ بنابراین رابطه شهروند از طریق هویتش تعیین نمی‌شود، یعنی این هویت او نیست که رابطه‌اش با دولت را تعیین می‌کند، بلکه حقوق و تکالیف، برابری فرصت‌ها و حاکمیت قانون مسائل اساسی هستند. در عین حال، بدون شک قومیت‌هایی وجود دارند که باید ویژگی‌های آن‌ها به رسمیت شناخته شود و این عاملی مثبت است؛ اگر این تنوع به رسمیت شناخته شود، می‌تواند به نقطه‌قوت تبدیل شود، یعنی هیچ تناقضی میان مدیریت تنوع و وجود نهادهای قدرتمند در هیچ کشوری وجود ندارد. به همین دلیل بود که از فرمان ریاستی برای به رسمیت شناختن نام بردم و امیدواریم این امر به موضوعی دستوری (قانون اساسی) تبدیل شود و در زمینه زبان، فرهنگ و سایر موارد به حق تبدیل گردد. درباره دیگر قومیت‌ها نیز، به باور من قدرت محلی که خدمات و امنیت را در سطح داخلی برای همه استان‌ها فراهم کند.
کوردستان24: بیایید درباره نقش اقلیم کوردستان صحبت کنیم؛ می‌خواهم به صراحت بدانم ارزیابی شما از نقش جناب پرزیدنت مسعود بارزانی و اقلیم کوردستان در توسعه روابط میان اقلیم کوردستان و دولت سوریه چیست؟
نجیب غضبان: در حقیقت نگاه ما در سوریه به اقلیم کوردستان نگاهی مثبت است؛ همان‌طور که اشاره کردیم، اقلیم در جریان جنگ نقشی در میزبانی از پناهجویان داشت و جناب کاک مسعود و رهبری اقلیم نیز بارها در تلاش برای حمایت از گفتگوهای در جریان و یافتن راهکار نقش‌آفرینی کردند. ما در اپوزیسیون سیاسی، «شورای ملی کورد» را به عنوان ترکیبی اصلی در اپوزیسیون داشتیم که از سوی اقلیم حمایت می‌شد. اکنون ما در مرحله متفاوتی قرار داریم؛ همان‌طور که اشاره کردم سفر آقای نچیروان به سوریه این رابطه را به سطح دیگری ارتقا داد و امیدواریم این مناسبات از یک رابطه صرفاً سیاسیِ خوب، به رابطه‌ای تبدیل شود که بازتاب آن بر هر دو ملت اقلیم کوردستان و سوریه در زمینه‌های فرصت‌های همکاری اقتصادی، همکاری امنیتی و مقابله با تندروی و تروریسم نمایان شود؛ این‌ها مسائل کاملاً مشترکی هستند و افق روابط بسیار گسترده است. از دیدگاه ما، اراده‌ای سیاسی از سوی رهبری اقلیم کوردستان و رهبری ما در سوریه برای پیشبرد این روابط به سوی مراحل پیشرفته‌تر وجود دارد.
کوردستان24: حال که صحبت از روابط شد؛ همان‌طور که می‌دانید در اقلیم کوردستان بیش از ۳۰ تا ۴۰ هزار سوری حضور دارند. برای اینکه در آمارم کاملاً دقیق باشم، تصمیم شما برای افتتاح کنسولگری سوریه در اربیل، پایتخت، چیست و چگونه خواهد بود؟
نجیب غضبان: در واقع اعلام گشایش کنسولگری در زمره کارهای اولویت‌دار بود؛ همان‌طور که می‌دانید یکی از چالش‌های پیش روی ما افتتاح سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌ها برای دیاسپورای سوری پراکنده در سراسر جهان بود. توجه به اقلیم کوردستان در زمره مکان‌هایی قرار داشت که در اولویت قرار گرفتند، زیرا درک کردیم که جمعیت مهمی از سوری‌ها در اینجا حضور دارند و همچنین به منظور فراهم کردن فرصت برای بازرگانان و سایر شهروندان و تسهیل تردد و سفرهایشان به سوریه. بر اساس اطلاعات من، توافقات اصولی انجام گرفته و تنها برخی مسائل مربوط به جزئیات برای شروع به کار باقی مانده است. این کنسولگری می‌تواند نقشی بسیار مثبت در این رابطه میان دو ملت ایفا کند و خدمات مشترکی ارائه دهد.
کوردستان24: بسیار خوب، درباره گذرگاه مرزی چطور؟ می‌دانید که تنها یک گذرگاه میان سوریه و اقلیم کوردستان وجود دارد، آیا تصمیمی برای گسترش این گذرگاه دارید تا به اصطلاح به گذرگاهی بین‌المللی تبدیل شود؟
نجیب غضبان: بر اساس اطلاعات من، موضوع گذرگاه‌ها برای ما یک مسئله اولویت‌دار است، زیرا می‌تواند روند مبادلات تجاری و تردد شهروندان را آسان کند؛ برای نمونه، گذرگاه‌های خود با اردن را در سمت سوریه بسیار گسترش داده‌ایم و با عراق نیز تلاش می‌کنیم همین کار را انجام دهیم. چشم‌انداز ما این است که به سوریه به عنوان یک جایگاه استراتژیک و یکی از نقاط خوب و مهمی نگاه کنیم که باید از آن بهره‌برداری شود و این همکاری منطقه‌ای، تجاری و اقتصادی همان چیزی است که ثبات واقعی منطقه‌ای را فراهم می‌کند. بنابراین از این منظر، ما به مسئله گذرگاه‌ها اولویت ویژه‌ای می‌دهیم و به طور مشخص رهبری چنین باوری را دارد، به همین دلیل با تمام کشورهای همسایه اراده بزرگی نه تنها برای توسعه، بلکه برای تسهیل تردد تجاری و اشخاص از طریق این گذرگاه‌ها وجود دارد.
کوردستان24: بیایید درباره مسئله کورد صحبت کنیم؛ می‌دانید که پس از اعراب، کوردها دومین قومیت بزرگ در سوریه هستند. دمشق چگونه اداره حسکه و سایر مناطق کوردنشین آنجا را در بر می‌گیرد؟ و چگونه تضمین می‌کنید که این رابطه، رابطه‌ای مشترک میان عرب، کورد و سایر قومیت‌ها، به‌ویژه در حسکه و سایر مناطق باشد؟
نجیب غضبان: همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، این موضوع چند سطح دارد: سطح نخست این است که تمامی شهروندان در این مناطق، شهروند سوری هستند و در حقوق و تکالیف برابرند. نکته دوم مربوط به توافقات سیاسی منعقدشده با نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد) است، زیرا این منطقه ویژگی‌های خود را داشت و دارای خودمدیریتی بود، بنابراین انجام این توافقات ضروری بود. تحول سوم مربوط به مرحله اجرا و حل‌وفصل برخی اختلافات و مسائل است، مثلاً جنابعالی به مسئله زبان اشاره کردید که با برخی چالش‌ها روبه‌روست. نکته بعدیِ مورد انتظار این است که در کنار به رسمیت شناختن این حقوق ملت کورد، تضمین‌هایی فراهم شود تا همزیستی واقعی شکل گیرد که این امر در نهایت اعتمادسازی می‌کند. همچنین در این مرحله به باور من بسیار مهم است که از سوی تمامی جریان‌های رسمی و اجتماعی، تلاشی برای محدود کردن و متوقف کردن برخی جریان‌های افراطی که دارای گفتارهای نژادپرستانه، مذهبی و تندروی خاصی هستند صورت گیرد؛ در واقع این اقدام به تلاش‌های نیکی که برای ساختن کشوری متعلق به همه سوری‌ها، چه کورد، عرب، آشوری، مسیحی، مسلمان، علوی یا دروزی داده می‌شود، نیرو می‌بخشد. این واقعیت کشور است و مدیریت این تنوع یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که سوریه آینده با آن روبه‌رو خواهد شد، اما اراده‌ای برای برخورد مثبت با این پرونده، از طریق به رسمیت شناختن و شراکت دادن، وجود دارد.
کوردستان24: در بسیاری از کشورهای جهان چندین قومیت حضور دارند اما این مسئله را حل کرده‌اند؛ برای نمونه سوئیس و همچنین تجربه بریتانیا را داریم. به باور شما کدام‌یک از این الگوها بهترین و مناسب‌ترین مدل برای سوریه به عنوان کشوری دارای قومیت‌های مختلف است؟
نجیب غضبان: بهترین کار این است که ما مدلی سوری ایجاد کنیم که با سوریه سازگار باشد؛ با ساختار، بافت و تنوع سوری همخوانی داشته باشد. زیبایی این تنوع در این است که آن را به همبستگی و قدرت تبدیل کنی نه بالعکس؛ و به عنوان عامل تجزیه، گسست و درگیری به آن نگاه نکنی. به باور من بی‌شک تمامی این مدل‌ها تجربیات بشری هستند و برخی از آن‌ها موفق‌ترند، اما ما واقعاً نیازمند توسعه مدل مختص به خود هستیم که با کشورمان سوریه سازگار باشد.
کوردستان24: ما این تجربه را در عراق نیز داریم که همان اقلیم کوردستان است... آیا این تجربه موفقیت‌آمیزی بوده است؟
نجیب غضبان: بله، بدون تردید برای عراق تجربه موفقیت‌آمیز است؛ از منظر دمگرافی، تمرکز ملت کورد در یک منطقه موجب شده که ایده فدرالیسم منطقی باشد؛ اما برای ما در سوریه، شاید پراکندگی ملت کورد در سرتاسر جغرافیای سوریه وضعیت را کمی متفاوت کند، به همین دلیل شکلی از قدرت محلی و غیرمتمرکز که بر سراسر جغرافیای سوریه اعمال شود ممکن است مناسب‌تر باشد. اما این امر نیازمند گفتگو است و همه قومیت‌ها باید در تدوین آن مشارکت داشته باشند.
کوردستان24: می‌دانید که پناهجویان سوری حاضر در اینجا و کسانی که همچنان در اقلیم کوردستان هستند، در دانشگاه‌های اقلیم کوردستان تحصیل کرده‌اند؛ آیا مدارک تحصیلی اخذشده در اقلیم کوردستان و دانشگاه‌های عراقی را به رسمیت می‌شناسید؟ یا اگر به سوریه بازگردند، آن مدارک را در سوریه قبول می‌کنید؟
نجیب غضبان: فکر نمی‌کنم هیچ مشکلی وجود داشته باشد، زیرا ما با تمامی آن سوری‌هایی که در دانشگاه‌های مختلف تحصیل کرده‌اند با این مسئله مواجهیم، چه در دانشگاه‌های ترکیه یا آلمان باشد؛ به همین دلیل در وزارت آموزش عالی کمیته‌ای برای معادل‌سازی مدارک وجود دارد و رویکرد بر این است که تمامی این مدارک تأیید شوند، به‌ویژه در دانشگاه‌هایی که در سطح بین‌المللی معتبرند، بنابراین گمان نمی‌کنم این موضوع به مشکلی بدل شود.