تابلوی «أنفال»، داستان رنگ‌هایی کە همچنان ادامه دارد
وقتی «قرنی جمیل» تابلوی «أنفال» را خلق می‌کرد، خود شاهد فجایع بی‌شماری بود که بر ملتش گذشته بود؛ از انفال و بمباران شیمیایی حلبچه گرفته تا جنایات داعش علیه کوردهای ایزدی.
قرنی جمیل، نقاش برجسته کورد (۱۹۵۴–۲۰۲۵)، برای خلق آثارش خود را پیرو هیچ سبک و مکتب هنری خاصی نمی‌دانست. او همواره می‌گفت: هنگام کار، از هیچ سبک یا مکتب هنری پیروی نمی‌کنم؛ بلکه تابلوی خود را تجسم کرده و دست به کار می‌شوم. این هنرمند پیوسته در تلاش بود تا «واقعیتِ منحصربه‌فردِ خود» را بیافریند.
مونا احمد، همسر این هنرمند، می‌گوید: او همواره تلاش می‌کرد از رنگ‌های بومی بین‌النهرین استفاده کند؛ از این رو می‌توان او را صاحب سبکی بین‌النهرینی دانست.
قرنی جمیل، در سال ۲۰۱۶ تابلوی «أنفال» را کشید تا رنج‌های ملتش را در دل هنر و تاریخ ثبت کند، به امید آنکه دگربار ملتش هدف چنین جنایات و ستم‌هایی قرار نگیرد. رنگ‌های غالب در این تابلو، مشکی و قهوه‌ای هستند؛ مشکی، نماد جامهٔ سیاهی است که زنان داغ‌دیده بر تن دارند و قهوه‌ای، یادآور خاکِ گورهای دسته‌جمعی است. در اثر، چند سنگ‌قبر دیده می‌شود و در پایین بوم، جمجمه‌ای به چشم می‌خورد که نماد پیکر قربانیانی است که همچنان در بیابان‌های عراق زیر خاک پنهانند و پیدا نشده‌اند.
«أنفال» یکی از بزرگ‌ترین جنایات معاصر علیه بشریت است. رژیم بعث عراق بین سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۸ نزدیک به ۵ هزار روستای کوردستان را ویران کرد و ۱۸۲ هزار کورد را به شهادت رساند؛ قربانیانی که اکثراً زن و کودک بودند و در گورهای دسته‌جمعی مدفون شدند.
همدردیِ بی‌نتیجه
در ۱۴ آوریل ۲۰۰۸، مجلس نمایندگان عراق طی مصوبه‌ای (شماره ۲۶)، عملیات انفال را به عنوان «نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی» به رسمیت شناخت. این مصوبه پس از آن صادر شد که دادگاه عالی جنایی عراق در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۷، حکم نهایی خود را بر نسل‌کشی بودن این جنایت صادر کرده بود. مجلس با این تصمیم، دولت را موظف به جبران خسارت‌های مادی و معنوی خانواده‌های قربانیان کرد.
همچنین در ۱۷ مارس ۲۰۱۱، مجلس نمایندگان عراق با استناد به حکم دادگاه عالی جنایی (مورخ ۱۷ ژانویه ۲۰۱۰)، جنایت بمباران شیمیایی حلبچه را به عنوان «نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت» به رسمیت شناخت. این مصوبات، دولت فدرال عراق را موظف کرد تا مسئولیت قانونی و حقوقی جنایات رژیم گذشته را بپذیرد، راه را برای جبران خسارت‌ها هموار سازد و بن‌مایه‌ای حقوقی برای پیگیری بین‌المللی این نسل‌کشی فراهم آورد.
جنایت پس از جنایت
اما این مصوبات نه جامهٔ عمل به خود گرفتند و نه توانستند مانع تکرار فجایع مشابه شوند. در سال ۲۰۱۴، پس از تسلط گروه تروریستی داعش بر یک‌سوم خاک عراق، کوردهای ایزدی دسته‌جمعی قتل‌عام شدند، به اسارت درآمدند و زنان و دخترانشان در بازارها معامله شدند.
امروز یکشنبه (۱۸ اکتبر ۲۰۲۶)، دکتر دیندار زیباری، مسئول پاسخگویی به گزارش‌های بین‌المللی در دولت اقلیم کوردستان، در کنفرانسی خبری اظهار داشت: از سال ۲۰۱۴ و با سقوط مناطق کوردستانیِ خارج از ادارهٔ اقلیم به دست داعش، این گروه مرتکب انواعی از جنایات جنگی و ضدبشری از جمله قتل‌عام، اقدامات تروریستی، نسل‌کشی، آوارگی هزاران خانواده و تجارت انسان و مواد مخدر شد.
زیباری، توضیح داد که این نقض‌قوانین قوی، بحرانی عمیق ایجاد کرده و لازم بود دولت عراق دادگاهی اختصاصی برای شناسایی این جنایات در سطح داخلی و بین‌المللی و محاکمهٔ سران داعش تشکیل دهد. او افشا کرد که دولت بغداد تا به امروز نیز جنایات داعش را به عنوان «نسل‌کشی» به رسمیت نشناخته است.
داستان رنگ‌ها همچنان ادامه دارد
اگرچه بغداد جنایات انفال و حلبچه را نسل‌کشی نامیده، اما هنوز تعهدات حقوقی خود برای جبران خسارت‌های مادی و معنوی به بازماندگان را ایفا نکرده است. این در حالی است که در سال ۱۹۹۴ در رواندا، پس از قتل‌عام ۸۰۰ هزار تن از قوم توتسی، دادگاه بین‌المللی آن را نسل‌کشی خواند و دولت رواندا با ایجاد صندوقی ویژه، ۵٪ از درآمد ملی را به‌طور مداوم برای آموزش، بهداشت، مسکن و اشتغال بازماندگان تخصیص کرد. همچنین متهمان کم‌جرم‌تر به خدمات عمومی اجباری در روستاها محکوم شدند.
دولت بغداد نه‌تنها چنین الگویی را پیاده نکرد، بلکه طی این سال‌ها فشار اقتصادی شدیدی بر مردم کوردستان وارد آورد. به گزارش وزارت دارایی اقلیم کوردستان در ۱۷ همین ماه، دولت فدرال از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ تنها به‌طور متوسط ۲٫۰۴ درصد از بودجه عمومی عراق را به اقلیم ارسال کرده که تنها کفاف ۴۶ ماه حقوق کارمندان از مجموع ۱۴۴ ماه را داده است.
تابلوی قرنی جمیل، در واقعیت همچنان زنده است. رنگ‌های مشکیِ امروز، روایتگر قساوت دشمنان، اندوه خانواده‌های قربانیان و سکوت جامعهٔ بین‌المللی در برابر رنج‌های ملت کورد است.