K24 ÖZEL - Kürtçe kitaplar kaç satıyor?

İhsan Yalın/DİYARBAKIR

Diyarbakır özelinde Kürtçe kitaplarının durumunu genellemek de mümkün. Kentteki kitapçılar, oluşan korku atmosferi nedeniyle bir ara yüksek bir tiraj yakalayan Kürtçe kitaplarda ibrenin tersine döndüğünü belirtiyor.

Tarihi Hasanpaşa Hanı’nda bulunan Diyarbakır’ın en önemli kitapçılarından olan Ensar Kitap’ta Kürtçe kitaplarla ilgili nabız tuttuk.

‘BU KİTAP 2 YIL SONRA SUÇ OLUR MU?’

K24’e konuşan Ensar Kitap yetkilisi Veysi Ayaz, durumu şöyle özetledi:

“Son bir buçuk yıldır Kürtçe kitapların satışında düşüş var. Özellikle hendek olaylarından sonraki dönemde satışlar yüzde 70 oranında düştü. Çözüm sürecinde yüzde 40-50 dolayında bir artış sözkonusuydu. Tabii yaşanan darbe girişimi sürecinin de bu düşüşte etkisi oldu. İnsanlar Türkçe kitaplara bile temkinli yaklaşıyor. Özellikle bu darbe sürecinden sonra bölgedeki insanlarda müthiş bir korku oluşmaya başladı. Mesela Çınar’dan bir öğretmen arkadaş geldi, kitap gösterdim. Diyor ki ‘Bu kitap 2 yıl sonra başıma iş açar mı?” Böyle bir korku var. Özellikle de memur kesiminde. Bu da tabii ki kitap satışını ciddi anlamda olumsuz etkiliyor.”

Ayaz, kitaplara gelen yasakların da bu tablonun oluşmasında etkili olduğunu belirtiyor:

“En son bildiğiniz gibi Avesta Yayınları’nın 9 kitabı yasaklandı. Bunların neredeyse hiçbiri Türkiye’yle alakalı bile değildi. Baskı ve yasakların artması beraberinde bir korku psikolojisini de getiriyor. Bunlar da satışları düşürüyor.

Kürtçe okuru sayısı az olduğu için de kitapların satışı az. Ama Kürtçe kitaplar yine eskisi gibi talep görecektir. Bu kaçınılmazdır. Korku psikolojisi bir süre sonra geçecektir. Kürdistan tarihinde daha kötü dönemler de olmuştur.”

EN ÇOK SATAN KÜRTÇE KİTAPLAR

Ayaz, okurun en çok tercih ettiği Kürtçe kitaplarda gramer ve sözlüklerin başı çektiğini söylüyor:

“Kürtçe kitaplardan en çok gramer, sözlük ve hikâye kitapları daha revaçta. Kürtlüğe merak duyanlar önce bu dili öğrenmek istiyor. Kürtçe bilmemenin verdiği bir acziyet duygusu da var. Genel olarak ise Mehmed Emin Zeki Bey’in ‘Kürtler ve Kürdistan Tarihi’, Mehrdad Izady’nin ‘Kürtler Bir El Kitabı’ en çok satılanlar arasında yer alıyor. Bununla beraber Erebê Şemo’nun ‘Şivanê Kurmanca’ en çok talep gören kitaplardan biridir, popülerliğini koruyor. Şerko Bêkes’in kitapları ilgi görüyor.”

‘KÜRTÇE OKURU SADIK’

Diyarbakır’daki ikinci durağımız, Pirtûkxaneya Lîlav (Lilav Kitapçısı) oluyor. Aram Yayınevi Editörü Ulaş Güldiken, Kürtçe okuruna dair gözlemlerini paylaşıyor:

“Genel bir tespit ve gözlemimiz var: Kürtçe okuru sadık bir okurdur. Dolayısıyla okuduğu şeye daha titiz davranıyor. Rastgele okumuyor. Son iki yıldır faaliyet gösteren Kürtçe okuma grupları var. Okuduklarını özenle seçiyorlar. Daha sistematik okuyorlar. Türkçe okuma gruplarının bir kısmı böyle.

Kürt yayıncılığının gelişmesi, Kürtçe okurunun sayısını arttırıyor. Birtakım ‘modernleşme’ süreçleri yayıncıları da etkiliyor. Okurun bazı hassasiyetleri belli bir döneme kadar ‘suistimal’ edebilirsiniz ama bir noktadan sonra okur da bir şeyler bekliyor. Bu basılan eserin hem fiziksel olarak hem de içerik olarak daha kaliteli olmasında teşvik edici oluyor. Bazı yayın evleri güzel Kürtçe koleksiyonlar oluşturuyor. Kürt yayıncılığı geliştiği oradan okur sayısı da artıyor.”

POPÜLER KİTAP VE YAZARLAR

Güldiken, Rojava ve Güney Kürdistan’da yazılan metinlerin Kuzey Kürtçe’sine kazandırılmasında talep olduğunu, bazı yayınevlerinin bunu yavaş yavaş yapmaya başladığını anlattı.

En çok satılan ve Kürtçe okur arasında popülerliği olan kitap ve yazarları ise Güldiken şöyle belirtiyor:

“Renas Jiyan popüler bu ara. O ne yazsa okunuyor. Güneyli yazar Bextiyar Elî okunuyor. Rojava’dan Helîm Yûsif ve ilk Kürtçe roman olan Erebê Şemo’nun ‘Şivanê Kurmanca’sı okunuyor. Cegerxwîn kitaplarına da ilgi duyuluyor. Mehmet Uzun daha çok Türkçe okunuyor.”

BASIMI DA SATIŞI DA DÜŞTÜ

İlk Kürtçe kitap satış sitesi olan ve Diyarbakır’da kitap satış noktası olan PirtukaKurdi’nin Genel Koordinatörü Bawer Berşev de Kürtçe kitapların basım ve satışında son yıllarda ciddi anlamda düştüğünü vurguluyor.

K24’e konuşan Berşev, şu bilgileri verdi:

“Özellikle son yıllarda Kürdistan’da yaşanan çatışmalar nedeniyle Kürtçe kitapların satışında düşüş yaşandı. Gittikçe de düşüyor. PirtukaKurdi’de bu oran pek düşmedi, bu belki de internet üzerinden satış yaptığımız içindir. Ancak 4 yıllık tecrübemiz gösteriyor ki kitapçılar artık daha az Kürtçe kitap satıyor. Bu aynı zamanda Kürtçe okuma oranının da düştüğünü gösteriyor. Son yıllarda yüzde 40 dolayında bir düşüş söz konusu.

Kürtçe kitapların basımı da yüzde 20-30 oranında düştü. Her yıl 30 dolayında Kürtçe kitap basan yayınevleri şimdilerde en fazla 10-15 kitap basıyor.”

Berşev, Kürtçe kitaplarda fiyatların pek değişmediğini, bunun sebebinin de Kürtçe okuyanların, kitap pahalı bile olsa aldığını, fiyata değil kaliteye baktığını söylüyor ve ekliyor:

“Ancak psikolojik bir etki var, insanlar şu sıra pek okumuyor. Bu sadece Kürtçe için değil, diğer kitaplar için de öyle.”