Ezidi soykırımı, 12 yıl sonra uluslararası düzeyde inceleniyor

Irak ve Suriye’deki Ezidi katliamından kurtulan bir grup mağdur, 12 yılın ardından DAİŞ’in işlediği suçları incelemek üzere kurulan ilk uluslararası soruşturma komisyonunun önünde Berlin’de tanıklık yaptı. İngiltere Hükümetinin desteklediği girişim kapsamında hazırlanan raporun, Ezidiler için uluslararası adalet arayışını ileriye taşıması hedefleniyor.

16 Kasım 2026 Pazartesi günü başlayan çalışma kapsamında komisyonun, üç oturumda yaklaşık 30 kurbanı dinlemesi planlanıyor. İngiltere Hükümetinin finansmanıyla yürütülen bu sivil toplum girişiminin ardından İngiliz yönetimine sunulmak üzere bir rapor hazırlanacak.

2026 Nobel Barış Ödülü sahibi Navi Pillay ile Almanya ve İngiltere’den bazı parlamenterlerin de yer aldığı yedi üyeli komisyon; cinayet, işkence, tecavüz ve köleleştirme suçlarına ilişkin tanıklıkları değerlendiriyor. Almanya, birçok Avrupa ülkesi ve Birleşmiş Milletler (BM) müfettişleri gibi 2023 yılında bu suçları soykırım olarak tanımıştı.

Ezidi Soykırımını Soruşturma Komisyonu Başkanı Helena Kennedy, açılış oturumunda yaptığı konuşmada, "Son 12 yılda bu suçlarla ilgili somut bir hesap sorulmadı." dedi. Organizatörlerin "Ezidi Toplumunun Girişimiyle Hakikat Komisyonu" adını verdiği oturumlar sırasında AFP’ye konuşan Kennedy, "Ezidi kadın ve kız çocuklarına yönelik tecavüz ve köleleştirme, son 20 yılın en büyük utanç lekelerinden biridir." ifadelerini kullandı.

Tanıklar yaşadıklarını anlattı

2014 yılında terör örgütü DAİŞ, Rojava ile Şengal Dağı’ndaki tarihi Ezidi bölgeleri dahil geniş bir alanı ele geçirerek sözde hilafet ilan etmişti. İslam öncesi tek tanrılı inanca sahip Kürtçe konuşan Ezidi azınlığı "zındık" ilan eden örgüt, katliam gerçekleştirerek binlerce kişiyi öldürmüş, kadın ve çocukları köleleştirmişti.

Yaklaşık 5 bin Ezidi’nin öldürüldüğü ve 6 bin 400 kişinin köleleştirildiği saldırılardan on yılı aşkın süre sonra pek çok mağdur, yaşadıklarını anlatma fırsatı bekliyor. 15 Ağustos 2014’te DAİŞ militanlarının Irak’taki Koço köyüne düzenlediği saldırıda babasının ve kardeşlerinin öldürüldüğünü anlatan 39 yaşındaki Necla Mato, "İslam’a geçmeyi reddettikleri için erkekleri öldürdüler. DAİŞ’in bana yaptıklarını unutamıyorum." dedi.

Musul’a götürülerek muayeneden geçirildiğini, ardından satılıp bir örgüt militanına verildiğini belirten Mato; kaçma girişiminin ardından tecavüze uğradığını, başka bir militana satıldığını ve kurtarılana dek dört ay boyunca açlıktan ölümün eşiğinde kaldığını anlattı. Mato, bir gün kendisini kaçıranlarla mahkemede yüzleşmeyi umduğunu belirterek, "Benim için adalet budur." diye konuştu.

Bir diğer tanık Sena Nuaymat ise halkına yönelik soykırımın hâlâ sürdüğü uyarısında bulunarak binden fazla Ezidi’nin hâlâ kayıp olduğunu belirtti. Yakalanan DAİŞ mensuplarının çoğuna ise Irak’ta "terör örgütü üyeliği" gibi başka suçlardan ceza verildiği kaydedildi.

Uluslararası adalet arayışı sürüyor

Temmuz ayında bir Alman mahkemesi; 2015 sonunda 5 yaşındaki, Ekim 2017’de ise 12 yaşındaki iki Ezidi kız çocuğunu köleleştirip cinsel istismarda bulunan Iraklı bir çifti hapis cezasına çarptırmıştı. Yaklaşık 230 bin Ezidi’ye sığınma hakkı tanıyan Almanya, Irak dışındaki en büyük Ezidi topluluğuna ev sahipliği yapıyor.

Buna karşın uluslararası alandaki kurumsal çabalar sınırlı kaldı. BM’nin DAİŞ suçlarına yönelik hesap verebilirliği artırmak amacıyla 2017’de kurduğu soruşturma ekibi UNITAD’ın görevine, 2024 yılında Irak hükümetinin talebi üzerine son verilmişti.

Organizatörler, Berlin’deki hakikat komisyonunun Ezidiler için adalet arayışını ilerletmesini umuyor. AFP’ye konuşan Kennedy, "Bu görevi üstlenebilecek bir mahkeme kurulmasını talep ediyoruz; Birleşmiş Milletler bu konuda sorumluluğunu yerine getirmelidir." dedi.