پەروەردەی مۆدێرن لە نێوان لێبوردەیی و بێسەروبەریدا

پرۆسەی پەروەردە لە سەردەمی نوێدا چیتر تەنیا گواستنەوەی زانیاری یان سەپاندنی دیسیپلینێکی توند نییە، بەڵکوو گۆڕاوە بۆ جۆرێک لە هونەری مامەڵەکردن لەگەڵ "خودی" مرۆڤدا، کە تێیدا سنووری نێوان ئازادییەکی بنیاتنەر و پاشاگەردانییەکی وێرانکەر بە تەمومژاوی ماوەتەوە.

لە جیهانی پڕ لە گۆڕانکاریی ئەمڕۆماندا، چەمکی پەروەردە بەرەو قۆناغێکی نوێی مێژوویی هەنگاو دەنێت، تێیدا هەموو بنەما کلاسیکەکانی ڕابردوو خراونەتە ژێر پرسیارەوە. لێرەوەیە کە چەمکی لێبوردەیی وەک کۆڵەگەیەکی سەرەکیی مۆدێرن دەردەکەوێت و هەوڵ دەدات ژینگەیەکی ئارام بۆ گەشەی دەروونیی نەوەی نوێ بڕەخسێنێت. بەڵام ئەم گۆڕانە لە پارادایمی پەروەردەییدا، لەگەڵ خۆیدا ئاڵنگارییەکی گەورەی هێناوەتە ئاراوە کە بریتییە لە ونبوونی سنووری ناسک لە نێوان ڕێزگرتن لە ئازادییەکانی تاک و کەوتنە ناو زۆنگاوی بێسەروبەرییەوە.

لێبوردەیی لە جەوهەری خۆیدا بەهایەکی باڵایە و ئامانجی دروستکردنی مرۆڤێکی متمانەبەخۆ و کراوەیە کە بتوانێت بەبێ ترس لە سزادان، توانستە شاراوەکانی خۆی دەربخات، بەڵام کاتێک ئەم چەمکە لە ناوەڕۆکە فەلسەفییەکەی خاڵی دەکرێتەوە و دەبێتە پاساوێک بۆ دەستبەرداربوون لە ئەرکی ڕێبەری، لێرەوەیە کە مەترسییەکان دەست پێ دەکەن. زۆر جار لەناو سیستەمە پەروەردەییەکان و ژینگەی خێزانیدا، وا تێگەیشتن دروست دەبێت کە لێبوردەیی واتە جێهێشتنی منداڵ بەبێ چوارچێوە و ڕێسا، ئەمەش جۆرێکە لە پاشەکشەی پەروەردەیی کە زیانەکەی کەمتر نییە لە توندوتیژیی کلاسیک.

کێشەی سەرەکی لێرەدا ئەوەیە کە پەروەردەی مۆدێرن زۆر جار فێری نەکردووین چۆن مامەڵە لەگەڵ ئازادیدا بکەین، هەر بۆیە لێبوردەیی وەک تەمبەڵی و بێسەروبەری وەک ئازادی لێک دەدرێتەوە. بێسەروبەری کاتێک سەر هەڵدەدات کە لێبوردەیی دەگۆڕێت بۆ جۆرێک لە بێباکی، کە تێیدا تاک فێری بەرپرسیارێتی نابێت و وا تێ دەگات کە ئازادی واتە کردنی هەر کارێک بەبێ گوێدانە ئەنجامەکانی. ئەم جۆرە لە گەورەکردنی نەوەکان، مرۆڤێکی لاواز و بێئیرادە بەرهەم دەهێنێت کە لەبەردەم بچووکترین بەربەستەکانی ژیاندا هەرەس دەهێنێت، چونکە لە ژینگەیەکدا گەورە نەبووە کە تێیدا سنوورەکانی "ماف" و "ئەرک" بە ڕوونی دیاریکراو بن.

پەروەردەی ڕاستەقینە و هاوسەنگ ئەو سیستەمەیە کە بتوانێت مۆدێلێکی "دەسەڵاتی میهرەبان" بنیات بنێت. بەو مانایەی کە ژینگەیەک بخولقێنێت تێیدا یاسا و پرەنسیپەکان نەک وەک ئامرازی سەرکوت، بەڵکوو وەک ڕێگەیەک بۆ پاراستنی ئاسایشی دەروونیی تاک و کۆمەڵگە سەیر بکرێن. تەنیا لەم ڕێگەیەوە دەتوانین مرۆڤێکی "ئازاد بەڵام پابەند" بەرهەم بهێنین کە هەم ڕێز لە خودی خۆی بگرێت و هەمیش ئەرکە کۆمەڵایەتییەکانی فەرامۆش نەکات. ئازادی بێ بەرپرسیارێتی تەنیا سەرابێکە و تاک بەرەو تەنیایی و سەرگەردانی دەبات، لە کاتێکدا لێبوردەیی لەگەڵ یاسا و ڕێکخستندا، دەبێتە هۆی گەشەیەکی تەندروست.

کلیلی سەرکەوتن لە پەروەردەی مۆدێرندا لەوەدایە کە بزانین ئازادیی بێ یاسا دەبێتە پشێوی، و یاسای بێ ئازادیش دەبێتە ستەمکاری و کوشتنی داهێنان. لێبوردەیی ڕاستەقینە دەبێت ئامرازێک بێت بۆ بنیاتنانی کەسایەتییەکی بەهێز و بەرپرسیار کە بزانێت کەی و لە کوێدا سنوورەکانی خۆی و ئەوانی تر دەست پێ دەکات. تەنیا لە ڕێگەی ئەم هاوسەنگییە وردەوە دەتوانین نەوەیەک پێ بگەیەنین کە هەم خاوەن هزری ئازاد بێت و هەمیش خاوەن ئیرادەیەکی پۆڵایین بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ژیان بەبێ ئەوەی بکەوێتە نێو داوی بێسەروبەرییەوە.