زانایەکی بەریتانی: دەیان ساڵە گۆڕانی کەشوهەوا بەو خێراییە دەجووڵێت کە چاوەڕوان دەکرا

K24 - هەولێر

زانایان لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی رابردوودا هەندێک پێشبینی سەرەتایی گۆڕانی کەشوهەوایان کردووە، بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش ورد بوون لە پێشبینیکردنی رێژەی بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرمای جیهان.

دەیڤید ئارمسترۆنگ مەککای، زانای کەشوهەوا لە زانکۆی ئێکستەر لە ئینگلتەرا دەڵێت: دەیان ساڵە گۆڕانی کەشوهەوا بەو خێراییە دەجووڵێت کە چاوەڕوان دەکرا، بەڵام کاریگەرییەکانی خێراتر دەبن، هەندێکجار زۆر خێراتر لەوەی چاوەڕوان دەکرێت.

گوتیشی: بۆ ماوەیەک، بینینی دەرئەنجامەکانی ئاسان نەبوو، بەڵام بە دڵنیاییەوە سەرەتای مانگی تەمموز گەرمترین رۆژ بوو لەسەر ئاستی جیهان لەوەتەی ژمارەی پێوانەیی دەستیپێکردووە، هەروەها رۆژی دواتر جارێکی دیکە ژمارە پێوانەییەکەی تێپەڕێندرایەوە.

لە راستیدا ئێستا ژمارەیەکی بەرچاو لە زانایانی کەشوهەوا پێیان وایە ڕەنگە ئێمە بەرەو ئەو شتە بڕۆین کە پێی دەوترێت خاڵی وەرچەرخان، هەنگاوە زیادەکان بە درێژایی هەمان ڕێڕەو دەتوانێت سیستەمی زەوی کەشوهەوا پاڵ بنێت بۆ گۆڕانکارییەکی کتوپڕ یان نەگەڕاوە، ئەمەش دەبێتە هۆی گۆڕانکاری کە نەتوانرا بوەستێنرێت تەنانەت ئەگەر دەردانی گازی ژەهراوی لەناکاو بوەستێت.

ئارمسترۆنگ، گوتی: "رەنگە زەوی بارودۆخێکی کەشوهەوای سەلامەتی بەجێهێشتبێت کە پلەی گەرمی یەک پلەی سەدی زیاتر بێت بۆ گەرمبوونی جیهان"، ئەگەر ئەم ئاستەنگانە تێپەڕێنرێت، هەندێک لە کاریگەرییەکانی گەرمبوونی جیهان، وەک توانەوەی بەستەڵەکی هەمیشەیی ئەگەری زۆرە خێراتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا رووبدات.

سەهۆڵبەندی توایتس لە رۆژئاوای ئەنتارکتیکا وەربگرە، قەبارەکەی نزیکەی هێندەی فلۆریدایە، رەفەیەکی سەهۆڵی دیار هەیە کە رێگری لە رۆیشتنی سەهۆڵبەندانەکە دەکات بۆ ناو زەریا، هەرچەندە توانەوەی گشتی ڕەفەی سەهۆڵینەکە خاوترە لەوەی کە لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا، بەڵام ئێستا ئاوی گەرم لە خوارەوە دەیخوات و دەبێتە هۆی درزێکی قووڵ.

ئەم ڕەوتی زەریایە دەتوانێت دیاردە جۆراوجۆرەکان بگۆڕێت، وەک شێوازی کەشوهەوای جیهانی و گۆڕانکارییەکی گەورە، چونکە هۆکاری زۆر هەیە، ئەگەر پلەی گەرمی رووی دەریا بگۆڕێت، ڕەنگە بارانبارین بەسەر ئەمازۆندا بە هەمان شێوە بگۆڕێت، ئەمەش بەشدارە لە بڕینی دارستانەکان، کە لە بەرامبەردا پەیوەندی بە بەفربارینەوە هەیە.

ئارمسترۆنگ دەڵێت: "ئەمە کەمێک وەک ئەوە وایە هەنگاو بنێیتە ناو کێڵگەیەکی مین، ئێمە نامانەوێت بزانین ئەم شتانە لە کوێن بە هاندانی ئەوان".

گۆڕانکارییەکی لەناکاوی کەشوهەوا دەبێتە هۆی شکستی سیستەمەکان و هەڵوەشاندنەوەی کۆمەڵگاکان لە هەموو جیهاندا.

ئەنجامی یەکێک لە توێژینەوەکان کە ساڵی رابردوو بڵاوکرایەوە، یاری کۆتایی کەشوهەوا، هەندێک لەو کارەساتە ئەگەرییەکانی دەستنیشان کرد کە دەتوانن بەدوای زنجیرەی پێچەوانەکردنەوەدا بگەڕێن، و سەیری ئەو ئەگەرەی کرد کە گۆڕانکارییەکی لەناکاو لە کەشوهەوادا دەتوانێت ببێتە هۆی شکستی سیستەمەکان.

کریس فیڵد، بەڕێوەبەری ئینستیتیوتی ستانفۆرد وۆدز بۆ ژینگە و بەشداربوو لە زۆرێک لە راپۆرتەکانی رێکخراوی نێوان حکومەتەکان هۆشداری دەدات و دەڵێت: "لە هەندێک کاتدا کاریگەرییەکانی قەیرانی کەشوهەوا ڕەنگە ئەوەندە توند بێت کە توانای کارکردنی پێکەوەیی لەدەست بدەین بۆ دابینکردنی چارەسەر".

جەیمس هانسن، یەکێک شارەزای بواری کەشوهەوا لە ئەنجامی توێژینەوەیەکی ئەم بەهارە کە بڵاویکردەوە و پێشنیاری ئەوە دەکات، پیسبوونی هەوا کە پەیوەندی بە سووتاندنی خەڵوز و پیشەسازی کەشتیوانی جیهانییەوە هەیە بەشدارییان کردووە لە بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، چونکە ئەم تەنۆلکانە دەبنە هۆی کۆکردنەوەی دڵۆپەکانی ئاو لە بەرگەهەوادا.