هەرێمی کوردستان لە یەدەگی گازی سروشتی دەیەمی جیهانە
دامەزراوەی وزە و پێداچونەوەی ئاماری وزەی جیهان، یەدەگی گازی سروشتیی وڵاتانی بۆ ساڵی 2025 راگەیاند، ئەو لیستەی بۆ کۆی قەبارەی یەدەگی گازی سروشتیی جیهان خراوەتەڕوو 15 وڵاتی ریزبەندی کردووە و عێراق لە پلەی یانزەیەمی جیهان دیاریکراوە.
لە ریزبەندییەکەدا، باس لەو وڵاتانە کراوە کە دەوڵەتن و لە رێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان نوێنەرایەتییان هەیە و بۆیە ناوی هەرێمی کوردستان نەهێنراوە، بەڵام یەدەگی گازی سروشتیی عێراقی بە 125 تریلیۆن پێ سێجا راگەیەنراوە و لە ئامارەکەدا یەدەگی گازی سروشتیی هەريمی کوردستان هەژماری نەکراوە.
رووسیا بە هەزار و 321 تریلیۆن پێ سێجا لە ریزبەندی یەکەم وڵاتی جیهاندادێت، خاوەنی زۆرترین گازی سروشتییە و هەر یەک لە ئێران، قەتەر، تورکمانستان و ئەمریکا لە پلەکانی دوو تاوەکو پێنج ئاماژە بە ناوەکانیان کراوە و لە ریزبەندی کۆتایی جەزایر لە لیستەکەدادێت و لە خوارەوە ناوی هەر 15 وڵات و کۆی بەرهەمی رۆژانەیان خراوەتەڕوو؛
- رووسیا هەزار و 321 تریلیۆن پێ سێجا
- ئێران هەزار و 133 تریلیۆن پێ سێجا
- قەتەر 871 تریلیۆن پێ سێجا
- تورکمانستان 480 تریلیۆن پێ سێجا
- ئەمریکا 446 تریلیۆن پێ سێجا
- چین 297 تریلیۆن پێ سێجا
- ڤەنزوێلا 221 تریلیۆن پێ سێجا
- سعوودیە 213 تریلیۆن پێ سێجا
- ئیمارات 210 تریلیۆن پێ سێجا
- نایجریا 193 تریلیۆن پێ سێجا
- عێراق 125 تریلیۆن پێ سێجا
- ئازەربایجان 88 تریلیۆن پێ سێجا
- ئوسترالیا 84 تریلیۆن پێ سێجا
- کەنەدا 83 تریلیۆن پێ سێجا
- جەزایر 81 تریلیۆن پێ سێجا
ئەو قەبارەیەی لە یەدەگی گازی سروشتی کە بۆ عێراق باس کراوە، ئەو گازەیە کە لە پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق هەڵکەوتوون و ئەگەر یەدەگی گازی هەرێمی کوردستانی لەگەڵ زیاد بکرێت ئەوا پێگەی وڵاتەکە لە ریزبەندی 11 وە دەگەیەنێتە ریزبەندی شەشەمی جیهان. هەڵبەتە کوردستان بە جیا لەو ریزبەندییەدا جێی بۆ بکرێتەوە ئەوا ریزبەندیی دەیەم وڵاتی جیهانی پێ دەدرێت.
هەرێمی کوردستان خاوەنی پێنج تریلیۆن و 700 ملیار مەتر سێجا گازی سروشتییە و ئەگەر ئەو قەبارەیە بۆ پێ سێجا بگۆڕین ئەوا قەبارەکەی دەکاتە زیاتر لە 201 تریلیۆن پێ سێجا.
بەلەبەرچاوگرتنی دواین ئاماری یەدەگی وزەی گاز، هەرێمی کوردستان لە ریزبەندییەکەی دامەزراوەی جیهانیی وزە لە نێوان هەر دوو وڵاتی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و نایجریا جێی دبێتەوە چونکە قەبارەی یەدەگی گازەکەی لە ئیمارات کەمترە و لە نایجریا زیاترە.
بە گریمانەی ئەوەی هەرێمی کوردستان بخەیتە نێو لیستەکەوە ئەوا جەزایر لە لیستەکەدا دەچێتە دەرەوە و عێراق لە ریزبەندی 11 بۆ ریزبەندی 12 پاشەکشە دەکات.
راستە هەرێمی کوردستان دەوڵەمەندە بە نەوت بەڵام لە راستیدا ئەوەی وایکردووە بایەخی هەرێمی کوردستان لە جیوستراتیجیی وزە لە ئاستی جیهاندا بەرجەستە بێت و لەسەر نەخشەی وزە شوێن و پێگەیەکی تایبەتی هەبێت ئەو گازەیە کە لە ژێر خاکی کوردستان حەشار دراوە.
هەرێمی کورستان هەر لە ساڵی 2007ـەوە بایەخی تایبەتی بەو کەرتە داوە و ژمارەیەک کۆمپانیای گرنگی جیهانی لە هەرێمی کوردستان وەبەرهێنانیان کردووە و هەرێمی کوردستان پێداویستیی ناوخۆ و بەشێکی عێراق لەو سامانە دابین دەکات.
بە نموونە کۆمپانیای دانەگاز یەکێک لە گرنگترین ئەو کۆمپانیایانەیە کە لە وەبەرهێنان بەردەوامە و کۆی بەرهەمهێنانی رۆژانەی کۆمپانیاکە بە هاوکاریی هاوبەشەکانی لە هەرێمی کوردستان گەیشتوەتە زیاتر لە 750 ملیۆن پێ سێجا و پلان هەیە بەرهەمەکە بۆ سەرووی ملیارێک پێ سێجا بەرزی بکاتەوە.
هەرێمی کوردستان لە ئاسایشی وزەی ناوخۆ و عێراق و ناوچەکە رۆڵی کارا دەگێڕێت، بەڵام ئەوەی رێگر بووە لەوەی هەرێم نەتوانێت خێراتر گەشە بە بەرهەمی نەوت و گازەکەی بدات نەبوونی یاسای نەوت و گازە لە عێراق کە هێشتا پەسند نەکراوە و بە یەکێک لە کێشە هەڵواسراوەکانی نێوان هەولێر و بەغدا بە چارەسەسەرنەکراوی ماوەتەوە.
جیهان خاوەنی نزیکەی 210 تریلیۆن مەتر سێجا یەدەگی گازی سروشتییە کە بە پێوانەی پێ سێجا دەگاتە حەوت هەزار و 416 تریلیۆن پێ سێجا. تەنیا سێ وڵاتی رووسیا، ئێران و قەتەر بەیەکەوەی خاوەندارێتیی نیوەی کۆی یەدەگی گازی جیهان دەکەن. هەرێمی کوردستان خاوەندارێتیی نزیکەی 3%ـی یەدەگی گازی جیهان دەکات.