سامی جەلال: حکوومەتی عێراق ژمارەیەک بازگەی نایاسایی داناوە

ئەمڕۆ پێنجشەممە، 26ـی شوباتی 2026، سامی جەلال، راوێژکاری یاسایی لە وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە بۆڵتەنی هەواڵی کوردستان24 وردەکاریی کێشە گومرگییەکانی نێوان هەولێر و بەغدای خستەروو و رایگەیاند، بڕیارە یەکلایەنەکانی عێراق کاریگەری نەرێنییان لەسەر جووڵەی بازرگانی هەرێم دروست کردووە.

سامی جەلال ئاماژەی بەوە کرد، دوای ساڵی 2017 و ئەنجامدانی ریفراندۆم، بەغدا زنجیرەیەک رێکاری دژ بە هەرێمی کوردستان گرتەبەر، لەوانە دانانەوەی بازگە گومرگییەکان لە نێوان شارەکانی هەرێم و عێراق، کە بووە هۆی وەرگرتنی گومرگی دووبارە لە بارهەڵگرەکان. بەڵام لە ساڵی 2019، بەگوێرەی بڕیاری ژمارە 13، هەردوو حکوومەت رێککەوتن لەسەر لابردنی بازگەکان و یەکخستنی پێناسی گومرگی.

راوێژکارەکەی وەزارەتی ناوخۆ باسی لە گۆڕانکارییەکانی ساڵی 2023 کرد و گوتی: "حکوومەتی عێراق بڕیارێکی نوێی بۆ دەروازە سنوورییەکان دەرکرد، تایبەت بوو بە وەرگرتنی گومرگ لەسەر بنەمای (کۆنتێنەر). بەگویرەی ئەم بڕیارە، هەر کۆنتێنەرێک  لە دەروازەکانی عێراقەوە نرخی کۆنتێرنەرێک تەرسیم بکرێت رەنگە دوو ملیۆن بێت ئەگەر لە دەروازکانی  هەرێمی کوردستان بێت بەگوێرەی ئەو پێناسە گومرگییەی رێککەوتنی لەسەر کراوە رەنگە 6بۆ 7ملیۆن بێت. ئەوەش زیان بە ئابووری هەرێمی کوردستان دەگەیەنێت. ئەم جیاوازییە گەورەیە وای کردووە بازرگانان روو لە دەروازەکانی عێراق بکەن و زیانی گەورە بە ئابووریی هەرێم بگات."

سامی جەلال ئاشکرای کرد، لە ساڵی 2025، حکوومەتی عێراق پێشێلکارییەکی دیکەی ئەنجامدا بە بەرزکردنەوەی نرخەکانی پێناسی گومرگی لە ڕێگەی بڕیاری ژمارە 270، بێ ئەوەی هەرێمی کوردستان بەشداری پێ بکات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە دەبوو هەر بڕیارێک بە رێککەوتنی هەردوولا بێت وەک ئەوەی لە ساڵی 2019 کرابوو.

سەبارەت بە هەوڵەکان بۆ چارەسەری ئەم کێشەیە، ناوبراو گوتی: "بەشداریی کۆبوونەوەکانی ئەنجوومەنی ئابووریی عێراقمان کرد بە سەرۆکایەتی دکتۆر فوئاد حوسێن و ناڕەزاییمان دەربڕی. هەرچەندە لە 12ـی ئابی 2025 بڕیاری پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش بۆ پێداچوونەوە بە پێناسەکان درا، بەڵام تا ئێستا ئەو بڕیارە تەنیا وەک 'مۆری سەر کاغەز' ماوەتەوە و هیچ هەنگاوێکی کردەیی بۆ جێبەجێکردنی نەنراوە و پێشێلکرا."

سەبارەت بە رەگ و ریشەی کێشەکان، سامی جەلال ڕوونیکردەوە، جەوهەری کێشەی نێوان هەولێر و بەغدا "دەستوورییە" نەک تەنیا تەکنیکی. ناوبراو گوتی: "بەگوێرەی ماددەی 114ـی دەستووری عێراق، بەڕێوەبردنی گومرگ دەسەڵاتێکی هاوبەشە (ئیدارەی هاوبەش)، بەڵام حکوومەتی عێراق بەردەوام بە شێوەیەکی تاکلایەنە بڕیار دەدات، ئەمەش پێچەوانەی دەستوورە."

ئەو بەرپرسە جەختی کردەوە، هەرێمی کوردستان بەو سیستەمە گومرگییە رازی نییە کە بەغدا دەیەوێت بیسەپێنێت، چونکە بڕیارەکان تاکلایەنەن و خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی هەرێمی کوردستان ناکەن. هەروەها ئاماژەی بە ماددەی 115ـی دەستوور کرد و گوتی: "لە کاتی بوونی هەر ناکۆکییەک لەسەر دەسەڵاتە هاوبەشەکان، ئەولەویەت بۆ یاسای هەرێمەکانە، بەڵام بەغدا گوێ بەمە نادات."

راوێژکاری یاسایی وەزارەتی ناوخۆ رەخنەی لە شێوازی بیرکردنەوەی بەرپرسانی بەغدا گرت و رایگەیاند، ئەوان بە "دیدێکی زۆر مەرکەزی" سەیری دۆسیەکان دەکەن و بڕوایان بە هاوبەشی نییە.

سامی جەلال گوتیشی: "بە بڕوای من، ئامانجی سەرەکیی بەغدا ئەوەیە دەروازە سنوورییەکان بە تەواوی کۆنتڕۆڵ بکات، ئەمەش هەمان ئەو هەوڵەیە کە لە ساڵی 2017 دایان و بۆیان نەچووە سەر."