سیپان شێروانی: پێویستە خەرجیی مانگانەی عێراق بۆ خوار 8 ترلیۆن دینار دابەزێنرێت

پەرلەمانتارێکی عێراق رایگەیاند: هۆکاری سەرەکیی قەیرانی دارایی ئێستای عێراق پشت بەستنە بە یەک سەرچاوەی داهات کە 90%ـی داهاتی گشتی پێکدەهێنێت؛ بەڵام جەختی کردەوە کە قەیرانەکە لە ماوەی کورتدا قابیلی چاکسازی و چارەسەرە و هیچ مەترسییەک لەسەر فەوتانی مووچەی فەرمانبەران لەم ساڵەدا نییە.

هەینی، 7ـی ئابی 2026، سیپان شێروانی، پەرلەمانتاری عێراق، شیکردنەوەیەکی وردی بۆ بارودۆخی دارایی ئێستای وڵات و رێگاکانی تێپەڕاندنی قەیرانی نەختینەیی خستەڕوو.

شێروانی دەڵێت: هۆکاری سەرەکیی قەیرانی دارایی ئێستای عێراق، پشت بەستنە بە یەک سەرچاوەی داهات، بەو پێیەی نەوت 90%ـی داهاتی گشتی، 90%ـی هەناردە و 50%ـی داهاتی نەتەوەیی ناوخۆیی پێکدەهێنێت، هاوکات 90%ـی هەناردەی نەوتیش تەنیا پشت بە یەک ڕێڕەوی دەریایی دەبەستێت کە ئەویش گەرووی هورمزە.

هاوکات جەختی کردەوە کە هەرچەندە ئەم دۆخە لەسەر ئاستی درێژخایەن مەترسیدارە، بەڵام لە کورتخایەندا قابیلی چارەسەرە؛ بۆیە بە پێویستی دەزانێت جەخت لەوە بکرێتەوە کە مەترسیی فەوتانی مووچەی فەرمانبەران لەم ساڵەدا نییە.

 ئەو پەرلەمانتارە روونی کردەوە, کە کێشەکە کاتییە و حکوومەتی فیدراڵی چەندین ئامرازی بەهێزی لەبەردەستدایە بۆ چارەسەرکردن، کە گرنگترینیان ئەمانەن:

ئامرازەکانی بانکی ناوەندی: بانکی ناوەندی ئامرازێکی بەهێزە و دەتوانێت بە پێی پاڵپشتیی ئابووری، رێژەی هەڵاوسان، یەدەگی دراو و داهاتی نەتەوەیی، بڕی 20 بۆ 30 ترلیۆن دیناری نوێ دەربکات، هاوشان لەگەڵ بەکارهێنانی پرۆسەی داشکاندنی حەواڵەکان و وەرگرتني قەرزی دەرەکی.

چاکسازی لە سیاسەتی دارایی: کەمکردنەوەی خەرجییەکانی وەبەرهێنان و خەرجییە ناپێویستەکان لە کاتی قەیراندا، بە شێوازێک کە خەرجیی مانگانەی حکوومەت بۆ خوار 8 ترلیۆن دینار دابەزێنرێت.

زیادکردنی داهاتی نانەوتی: بەهێزکردنی سیستمەکانی باج، گومرگ، رسوومات و دۆمەین لە رێگەی پێداچوونەوە بە پێناسە داراییەکان و کەمکردنەوەی گەندەڵی و بەفیڕۆدان، بە شێوازێک کە داهاتی نانەوتی بگەیەنرێتە نزیکەی 3 ترلیۆن دینار لە مانگێکدا.

پەرەپێدانی هەناردەی نەوت: زیادکردنی هەناردەی نەوت بە پێی رێکارەکانی وەزارەتی نەوتی فیدراڵی و زامنکردنی ئاسایشی بیرە نەوتەکانی هەرێمی کوردستان، کە پێشبینی دەکرێت لە داهاتوویەکی نزیکدا بگاتە 2 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا.

بە دیجیتاڵکردنی سیستمی دارایی: زیادکردنی مامەڵە دیجیتاڵییەکان لەبری بەکارهێنانی پارەی کاش.

شێروانی ئاماژەی بەوەش کرد، ئەم رێکارانە ئەگەر بە وریایی و لە چوارچێوەی یاسادا مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت، دابینکردنی مووچەی 6 تا 12 مانگی داهاتووی عێراق بە هەرێمی کوردستانیشەوە زامن دەکەن.

سەبارەت بە هەنگاوەکانی داهاتووی پلانی دارایی و ئابووریی وڵات، ئەو پەرلەمانتارە تیشکی خستە سەر چەند خاڵێکی سەرەکی:

بودجەی ساڵی 2027: پێویستە پەلە نەکرێت لە داڕشتنی بودجەی ساڵی 2027 تا ئەو کاتەی گۆڕانکارییەکان ئەنجام دەدرێن و داهاتووی هەناردەکردنی نەوت روون دەبێتەوە.

جێبەجێکردنی بودجەی بەرنامە و ئەدا:  پێویستە لەم قۆناخەدا جێبەجێکردنی ئەم جۆرە بودجەیە دوا بخرێت تا زەمینەسازییەکی گونجاوی بۆ دەکرێت.

بودجەی سفری: کارکردن بۆ داڕشتنی بودجەی سفری، پێداویستییەکی دارایی و ئابووریی زۆر پێویستە بۆ دۆخی گشتیی ئێستای عێراق.

پەیوەندییەکانی هەولێر و بەغدا: پێویستە کێشەکانی نێوان هەرێم و حکوومەتی فیدراڵی بە زووترین کات چارەسەر بکرێن، بە تایبەتی لە دۆسیەی داهاتی نانەوتی و جێبەجێکردنی سیستمی گومرگیی ئەسیکۆدا .

شێروانی روونی کردەوە، دەکرێت ئەم قەیرانە ببێتە دەرفەتێکی گرنگ بۆ عێراق تاوەکوو پشتبەستن بە نەوت کەم بکاتەوە، چونکە قەیرانی ئێستا پەیوەستە بە پرۆسەی هەناردەکردنەوە نەک داڕمانی نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا. بۆیە لە داهاتوودا لەگەڵ گەڕانەوەی داهاتەکانی پێشووی نەوت، پێویستە بەشێک لەو زیادەیە بخرێتە ناو سندوقی سیادی لەبری تەرخانکردنی تەواوی داهاتەکە بۆ خەرجییە گشتییەکان. 

هۆشداریشی دا، ئەگەر ئەم چاکسازییانە ئەنجام نەدرێن، ئابووریی عێراق لە داهاتوودا لە کاتی رووبەڕووبوونەوەی هەر داڕمانێکی نرخی نەوتدا، تووشی داڕمان و قەیرانێکی گەورەتر دەبێتەوە.