وەزیری ناوخۆ: دانانی قایمقامی سەربازی بۆ شنگال خراپترین بژاردەیە
ئەمڕۆ پێنجشەممە، 10ـی ئەیلوولی 2026، رێبەر ئەحمەد، وەزیری ناوخۆی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا تیشکی خستە سەر چەندین پرسی هەستیاری نێوان هەولێر و بەغدا، لەوانە جێبەجێکردنی رێککەوتنی شنگال، کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان، دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت، پرسی پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجە و گەڕاندنەوەی کۆچبەران لە وڵاتی لیبیاوە.
جێبەجێکردنی رێککەوتنی شنگال و رەتکردنەوەی حوکمی سەربازی
وەزیری ناوخۆ باسی لە دۆخی ئاڵۆزی قەزای شنگال کرد و رایگەیاند، رێککەوتنی شنگال باشترین و گونجاوترین چارەسەرە بۆ کێشەکانی ئەو ناوچەیە. داواشی لە دامەزراوەکانی حکوومەتی فیدراڵی کرد هەنگاوی خێرا و کردەیی بنێن بۆ جێبەجێکردنی خاڵەکانی رێککەوتنەکە.
رێبەر ئەحمەد گوتی: "ئەوەی بۆ ئێمە گرنگە ناونیشانی رێککەوتنەکە نییە، بەڵکوو جێبەجێکردنی ئەو بڕگانەیە کە رێککەوتنیان لەسەر کراوە؛ لەوانە ئاساییکردنەوەی دۆخەکە، گێڕانەوەی سەقامگیری، دوورخستنەوەی هێزە چەکدارەکان لە نێو شارەکە، رادەستکردنی ئەرکی ئەمنی بە پۆلیسی ناوخۆیی، هەروەها دانانی قایمقامێکی نوێ و پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان."
وەزیری ناوخۆ بە توندی دژی دانانی قایمقامێکی سەربازی وەستایەوە و بە "خراپترین بژاردە" وەسفی کرد. جەختیشی کردەوە، دەبێت چارەسەرەکە لە رێگەی رێککەوتنێکی سیاسی و کارگێڕییەوە بێت لەگەڵ ئەنجوومەنی پارێزگای نەینەوا، پارێزگاری نەینەوا و لایەنە سیاسییەکان، بۆ ئەوەی بەڕێوەبەرایەتییەکی نوێ پێکبهێنرێت کە خزمەتگوزاری و ئاوەدانی بگەڕێنێتەوە بۆ شنگال.
کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان
سەبارەت بە پرسی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش، رێبەر ئەحمەد پشتیوانیی هەرێمی کوردستانی بۆ سەروەریی تەواوەتیی عێراق و سەربەخۆیی لە بڕیاری سیاسیدا دووپات کردەوە. ئاماژەی بەوەش دا، دەرچوونی ئەو هێزانە دەرەنجامی رێککەوتنەکانی پێشووی حکوومەتی فیدراڵییە لەگەڵ هاوپەیمانان.
لەگەڵ ئەوەشدا، هۆشداریی دا لە دروستبوونی مەترسی ئەمنی و گوتی: "هیوادارین کشانەوەی ئەو هێزانە کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئاسایش و سەقامگیری دروست نەکات و بۆشاییەکی ئەمنی دروست نەبێت. پاراستنی ئاسایش پرسێکی گشتگیرە و ناکرێت پارچە پارچە بکرێت؛ ئاسایشی عێراق و هەرێمی کوردستان بەیەکەوە بەستراونەتەوە، بۆیە هەماهەنگی لە نێوان هێزە ئەمنییەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان، لەگەڵ هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان زۆر گرنگە."
دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت
لە تەوەرێکی دیکەدا، وەزیری ناوخۆ تیشکی خستە سەر پرسی دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت و رایگەیاند، هەرێمی کوردستان بە تەواوی ئامادەیە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردن لە رێگەی بۆرییەوە و چاوەڕێی هەنگاوەکانی بەغدان.
رێبەر ئەحمەد روونیکردەوە: "حکوومەتی هەرێمی کوردستان زۆر رژدە لەسەر دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت. ئێمە ئامادەین، بەڵام لە ئێستادا چاوەڕێی رێککەوتنی کۆتایی نێوان حکوومەتی فیدراڵی و کۆمپانیا نەوتییەکانین (کۆمپانیا بیانییەکان)." هەروەها ئاماژەی بەوە دا، بەشێک لە کۆمپانیاکان کار دەکەن بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی ناوخۆ، بەڵام هێشتا کێشەی نەبوونی گەرەنتی ئەمنی بۆ کۆمپانیاکان (وەک سیستمی بەرگریی دژە درۆن) بە تەواوی چارەسەر نەکراوە.
پشکی کوردستان لە بودجە دەبێت 14.1% بێت
یەکێک لە خاڵە گرنگەکانی قسەکانی رێبەر ئەحمەد، تایبەت بوو بە مافە داراییەکان و پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی فیدراڵیدا. وەزیری ناوخۆ ئاشکرای کرد، بەپێی دوایین ئاماری سەرژمێری کە ساڵی رابردوو (2025) کراوە، رێژەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان (بەبێ ناوچە جێناکۆکەکان) گەیشتووەتە 14.1%ـی کۆی دانیشتووانی عێراق.
لەو بارەیەوە گوتی: "شاندی هەرێمی کوردستان لە بەغدا پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە پشکی هەرێمی کوردستان لەسەر بنەمای ئەم رێژەیە (14.1%) دیاری بکرێت. ئەمە ئەو ئامارەیە کە خۆیان (حکوومەتی فیدراڵی) دەریانهێناوە، بۆیە دەبێت پێوەی پابەند بن و مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان دابین بکەن. ئێمە داوای موازەنە (بودجەیەکی گشتگیر) دەکەین نەک تەنیا ناردنی مووچە."
گەڕاندنەوەی کۆچبەران لە زیندانەکانی لیبیا
لە بەشێکی دیکەی لێدوانەکەیدا، وەزیری ناوخۆ دڵگرانیی خۆی بۆ چارەنووسی ئەو گەنجانە دەربڕی کە رێگەی قاچاخ بەرەو ئەوروپا دەگرنەبەر و دەکەونە داوی قاچاخچییەکانەوە لە وڵاتانی وەک لیبیا.
رێبەر ئەحمەد رایگەیاند: "بە هەوڵ و چاودێریی راستەوخۆی جەنابی سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی، تاوەکوو ئێستا نزیکەی 390 هاووڵاتیی کورد کە لە زیندان و دۆخێکی زۆر سەختی وڵاتی لیبیادا بوون، رزگار کراون و گەڕێندراونەتەوە هەرێمی کوردستان، کە دوایین کاروان پێرێ بوو و پێکهاتبوو لە 33 گەنج."
وەزیری ناوخۆ داوای لە خێزانەکان کرد ئاگاداری منداڵەکانیان بن و رێگە نەدەن ژیانیان بخەنە مەترسییەوە، جەختیشی کردەوە کە "لیبیا شوێنێکی ئارام نییە" و داوای کرد هاووڵاتییان رێکارە یاساییەکان بگرنەبەر بۆ کۆچکردن، وەک ئەو بەرنامانەی رێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی (IOM) سەرپەرشتییان دەکات.