بختیار شاخی
نویسنده
رسانه و امنیت اذهان عمومی؛ مسئولیتی خطیر در حفظ ثبات جامعهی کوردستان
در عصر حاضر، رسانهها از ابزارهای سادهی اطلاعرسانی فراتر رفته و به یکی از ارکان اصلی امنیت ملی و حفظ آرامش روانی افکار عمومی تبدیل شدهاند
در جهان امروز، رسانه تنها یک ابزار اطلاعرسانی نیست، بلکه یکی از ستونهای اصلی امنیت ملی به شمار میرود. اگر در گذشته امنیت یک کشور بیشتر در پاسداری از مرزهای جغرافیایی آن خلاصه میشد، امروزه صیانت از آرامش و امنیت فکری و روانی شهروندان نیز به همان اندازه حائز اهمیت است. در جامعهی ما که کثرتگرایی قومی، مذهبی و سیاسی یکی از شاخصههای اصلی هویتی آن محسوب میشود، نقش رسانهها در حفظ ثبات و پایداری اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری ضرورت مییابد.
اذهان عمومی؛ میدان نبرد نوین
قدرتهای منطقهای و بینالمللی، احزاب و جریانهای سیاسی و حتی افراد ناشناس در فضای مجازی، همگی در تلاشاند تا بیشترین میزان تاثیرگذاری را بر افکار عمومی داشته باشند. این اعمال نفوذ همواره آشکار و ملموس نیست؛ گاهی در قالب انتشار یک خبر، زمانی از طریق ارائهی یک تحلیل و در مواردی به شکل شایعهپراکنی ساده به شبکههای اجتماعی تزریق میشود و در چشمبرهمزدنی، هزاران بار بازنشر شده و در میان افکار عمومی دستبهدست میگردد.
در چنین شرایطی، جامعهای که از سواد و آگاهی رسانهای بالایی برخوردار نباشد، بهسادگی دچار سردرگمی، هراس و دودستگی میشود. پیامد این وضعیت، به خطر افتادن آرامش و امنیت روانی فرد و جامعه و فراهم شدن بستر مناسب برای بروز بیثباتی خواهد بود.
مسئولیت رسانه در جوامع دارای تنوع ساختاری
در کوردستان، رسانهها صرفاً بنگاههای خبرپراکنی نیستند، بلکه به بخش جداییناپذیری از بافت اجتماعی و سیاسی جامعه مبدل شدهاند. هر خبر، هر تحلیل و تفسیر و حتی هر تیتر خبری، میتواند بر کیفیت روابط میان گروههای مختلف قومی و جریانهای سیاسی تاثیر بگذارد. این امر همچنین مستقیماً بر میزان اعتماد عمومی به دولت و احزاب، و احساس امنیت روانی شهروندان اثرگذار است. بر همین اساس، یک رسانهی حرفهای ملزم به رعایت اصول زیر است:
- پرهیز از انتشار شایعات و اخبار تاییدنشده.
- دوری جستن از ادبیات تحریکآمیز و تنشزا.
- تفکیک قائل شدن میان انتقادِ سازنده و تخریب.
- تلاش برای ایجاد آرامش و امنیت اجتماعی، بهجای بحرانآفرینی.
- پذیرش این اصل که رسالت حرفهای در ایجاد تنش نیست، بلکه رسانه باید خود را بخشی از فرایند حل مسئله بداند.
این موارد، مجموعهای از اصول بنیادین هستند که در بیشتر کشورهای دارای تنوع ساختاری برای جلوگیری از بروز شکافهای اجتماعی رعایت میشوند. در کوردستان نیز که روابط میان جریانهای سیاسی با امنیت اجتماعی پیوندی ناگسستنی دارد، نهادهای رسانهای باید پیش از برداشتن هر گامی، پیامدهای آن را بهدقت بسنجند تا مبادا به شکافهای موجود دامن بزنند.
شبکههای اجتماعی؛ فرصت یا تهدید؟
فضای مجازی فرصت و امکان ابراز عقیده را برای عموم فراهم آورده است، اما همزمان بستر مناسبی را برای انتشار سریع شایعهپراکنی، شایعات و جنگ روانی ایجاد کرده است. به دلیل فقدان نظارت حرفهای در این فضا، هر فردی ممکن است حتی بهصورت ناخواسته به ابزاری برای برهم زدن امنیت روانی جامعه تبدیل شود و در مسیر اهداف و برنامههای مخربِ نفوذیها برای برهم زدن ثبات اجتماعی گام بردارد. از این رو، ارتقای سطح سواد رسانهای، تشویق شهروندان به دریافت اخبار از منابع رسمی و معتبر، و جلوگیری از افتادن در دام شایعاتِ صفحات بیهویت و غیرمسئول در فضای مجازی، یکی از اولویتهای راهبردی به شمار میرود.
رسانهها باید به مسئولتپذیری و اصل صداقت پایبند باشند
امنیت فکری و روانی افکار عمومی، پایهی اصلی امنیت اجتماعی و سیاسی است. چنانچه ذهن و روان شهروندان در آرامش باشد و از گزند جنگ روانی و تبلیغات بیاساس دور بماند، جامعه نیز روی آرامش را خواهد دید. در مقابل، اگر افکار عمومی مشوش و ناآرام باشد، هیچ نیرویی قادر به برقراری ثبات نخواهد بود.
بنابراین، رسانهها و کاربران شبکههای اجتماعی باید به این واقعیت واقف باشند که هر محتوایی که منتشر میکنند، یا منجر به اعتمادسازی میشود و یا بنیانهای اعتماد را ویران میکند. بهطور خلاصه، صیانت از آرامش و امنیت فکری و روانی جامعه، صرفاً با تکیه بر تجهیزات نظامی و نیروی پلیس محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند ارتقای آگاهی شهروندان، احساس مسئولیتپذیری و پایبندی رسانهها به اصل صداقت است.