هوزان دینو: هنر کوردی صدای ملتی است که در جست‌وجوی هویت و آزادی است

هنرمند سرشناس کورد در گفتگو با کوردستان۲۴ از فلسفه نام هنری خود، دیدار با پرزیدنت بارزانی و لزوم اتحاد داخلی برای حفاظت از دستاوردهای اقلیم کوردستان سخن گفت.

ایستادن بر سنگ‌های باستانی «پل دلال»، مواجهه با معماری عینی تاریخ کورد است. برای هوزان دینو، یکی از تأثیرگذارترین صداهای موسیقی معاصر کوردی، حضور اخیر در شهر زاخو فراتر از یک بازدید ساده بود؛ این سفر برای او بازگشتی عمیق به جغرافیای هنری و شخصی‌اش محسوب می‌شد.

این هنرمند برجسته روز پنج‌شنبه ۱۳ ژوئن ۲۰۲۴ (۲۴ خرداد ۱۴۰۳) در گفتگوی اختصاصی با ژیوان عابد، مجری کوردستان۲۴، تأکید کرد که حضور او در اقلیم کوردستان نه یک سفر معمولی، بلکه بازگشتی پراحساس به میهنی است که وسعت آن، یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌هایش به شمار می‌رود.

کوردستان؛ جغرافیایی فراتر از مرزها

هوزان دینو با رد این باور عمومی که "دنیا کوچک است"، روایتی شاعرانه و اصلاحی ارائه داد. او تصریح کرد که کوردستان بسیار بزرگ است و به مرزهای تاریخی اشاره کرد که از گرجستان تا عمق خاک ترکیه امتداد می‌یابد. او در این باره گفت: "دنیا کوچک نیست؛ این کوردستان است که بزرگ است. بزرگی کوردستان به این دلیل است که مرزهایش از اینجا تا مرز گرجستان و بخش‌هایی از ترکیه گسترده شده است." این واقعیت وسیع، جهان‌بینی شخصی و ملودی‌های او را که قلب میلیون‌ها کورد را در هر چهار بخش سرزمین مادری تسخیر کرده، شکل داده است.

از یوسف شاهین تا دینو؛ بازپس‌گیری هویت

پشت نام هنری که اکنون به بخشی از فرهنگ کوردی تبدیل شده، تاریخی پیچیده از سیاست‌های همسان‌سازی دولتی و تلاش برای بازپس‌گیری هویت نهفته است. دینو فاش کرد که نام قانونی او همچنان "یوسف شاهین" است؛ نامی که لایه‌های متعددی از تاریخ خانوادگی را در خود دارد.

خانواده‌ی او که اصالتاً اهل اردهان هستند، پیش‌تر نام خانوادگی ترکی "دلی" (به معنای دیوانه) را بر اساس قوانین نام‌گذاری جمهوری نوپای ترکیه پذیرفته بودند. پدر دینو در دهه‌ی ۱۹۸۰ میلادی (دهه‌ی ۱۳۶۰ شمسی) برای جلوگیری از تمسخر، این نام را به "شاهین" تغییر داد. با این حال، دینو در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ شمسی) هنگام آغاز فعالیت حرفه‌ای، نامی را برگزید که فراموش‌نشدنی باشد. او با بازگرداندن نام خانوادگی قدیمی خود به زبان مادری، واژه‌ی "دینو" را انتخاب کرد. او می‌گوید اکنون چنان با این نام پیوند خورده که اگر کسی در خیابان او را "یوسف" صدا بزند، احتمالاً واکنشی نشان نخواهد داد.

هنر؛ سخنگوی ملت بدون دولت

برای هوزان دینو، مفاهیم تبعید، فقدان و حسرت که در آثارش تکرار می‌شوند، تنها ترجیحات خلاقانه نیستند، بلکه پیامد مستقیم پدیده‌ای هستند که او آن را "سندرم بی‌کشوری" می‌نامد. وی معتقد است که هنر به‌مثابه یک زبان و سخنگوی اجتماعی عمل می‌کند. 

دینو اظهار داشت که اگر شرایط تاریخی متفاوت بود و دولتی مستقل وجود داشت، او نیز به اجرای ترانه‌های شاد و رمانتیک می‌پرداخت؛ اما در وضعیت کنونی، حتی ترانه‌های عاشقانه‌ی او نیز در لایه‌های زیرین خود به موضوع کوردستان پیوند می‌خورند. او هشدار داد که هنرِ جدا از ریشه‌های میهنی، پیوند نسل جوان با سرزمینشان را تضعیف می‌کند.

کارنامه‌ی هنری و نغمه‌های ماندگار

مسیر موسیقایی دینو شامل ۹۴ اثر در دوران آماتور و حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ ترانه‌ی حرفه‌ای است که از اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰ میلادی (دهه‌ی ۱۳۷۰ شمسی) تولید شده‌اند. در این میان، ترانه‌ی "ئه‌ی یارێ" (ای یار) به مدت دو دهه به عنوان یکی از محبوب‌ترین آثار او باقی مانده است. دینو همچنین از تمایل خود برای اجرای اثری به گویش "سورانی" و علاقه‌ی وافرش به میراث فرهنگی "هورامان" سخن گفت.

دیدار تاریخی با پرزیدنت بارزانی

یکی از بخش‌های مهم سفر دینو، دیدار با پرزیدنت مسعود بارزانی بود. او این ملاقات را تاریخی خواند و اعلام کرد که در این دیدار درباره‌ی سرنوشت آرمان کورد در هر چهار بخش کوردستان گفتگو شده است.

به گفته‌ی این هنرمند، پرزیدنت بارزانی پیامی روشن درباره‌ی همبستگی داخلی ارائه کرده و فرموده‌اند: "مشکل ما با ملت‌های دیگر نیست؛ ما نباید با یکدیگر دشمنی کنیم. پیش از هر نبرد خارجی، باید در داخل متحد باشیم." پرزیدنت بارزانی تأکید کردند که کوردها باید همدلی داخلی را تقویت کرده و بر ویژگی‌های مثبت جمعی تمرکز کنند.

زاخو؛ نماد تمدن نهادینه شده

دینو در بخش دیگری از سخنانش به تحولات بصری و فرهنگی زاخو اشاره کرد. او نوسازی، پاکیزگی شهر و فرهنگ رستوران‌داری در زاخو را با استانداردهای اروپایی برابر دانست. او با اشاره به اعتماد متقابل در بازارهای اقلیم کوردستان، جایی که صرافان دارایی‌های خود را بدون محافظ روی میزها رها می‌کنند، این موضوع را نشانه‌ی یک کد اخلاقی موروثی و تمدنی عمیق دانست.

هوزان دینو در پایان، نسل جوان را به دوست داشتن و حفاظت از میهن فراخواند و گفت: "وطن مانند مادر است. همان‌طور که انسان با از دست دادن مادر یتیم می‌شود، در مورد وطن نیز چنین است. کوردستان ما پاره‌ای از بهشت است؛ آن را پاک نگه دارید و به آن عشق بورزید."