آکسفورد 500 سالە کوردستان مرمت میشود
اینبار دیگر تنها آبشار "سولاف" و جلوههای رنگارنگ پاییز در " آمِدی" نیستند که توجه گردشگران را به خود جلب میکنند؛ بلکه بازدیدکنندگان میتوانند قدم به اعماق تاریخ هزاران ساله و تابلوی زیبای همزیستی مسالمتآمیز این منطقه بگذارند.
در گذشته، تابستانها تفرجگاه "سولاف" و پاییزها چشماندازهای کمنظیر "آمِدی"، مقصد گردشگران طبیعت بود؛ اما اکنون برنامهای جامع در دست اجراست تا مسیر برای رونق گردشگری مذهبی، تاریخی و باستانی نیز در این منطقه هموار شود؛ مثلثی جذاب که گردشگران را در زیبایی، فرهنگ و تاریخ خود غرق میکند.
قرنهاست که مسلمانان، مسیحیان و یهودیان در این منطقه در صلح و صفا در کنار یکدیگر زندگی میکنند. از این رو، دهها مکان و زیارتگاه مذهبی در این ناحیه وجود دارد که اکنون دولت اقلیم کوردستان با همکاری دولت فرانسه در حال بازسازی و مرمت آنهاست؛ گامی که با هدف جذب گردشگران مذهبی و تاریخی برداشته شده است.
مناره و قلعهمسجد آمِدی، کلیسای کلدانیها، کنیسه قدیمی یهودیان، زیارتگاه "پیرحَزبان" و مدرسه "قوبَهان" از جمله بناهای تاریخی هستند که در حال حاضر روند مرمت را طی میکنند.
"بیکَس بریفکانی"، مدیر اداره آثار باستانی استان دهوک، در این باره بە کوردستان24 میگوید: هدف ما تبدیل محوطههای باستانی به قطبهای گردشگری است. همزیستی مسالمتآمیز در آمِدی تاریخچهای بسیار کهن دارد و ما میخواهیم این پیشینه درخشان و تابلوی زیبا را به جهان معرفی کنیم. هدف ما احیای این آثار است تا گردشگران، تمدن و فرهنگ این منطقه را از نزدیک به چشم خود ببینند.
شهر تاریخی آمِدی، در شمال شرقی استان دهوک و در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری مرکز این استان واقع شده است. این شهر بر فراز لبههای صخرهای یک کوه قرار دارد و حدود ۱۵۰۰ خانوار در مساحتی به وسعت ۱۷ کیلومتر مربع در آن سکونت دارند. آمِدی، به دلیل موقعیت جغرافیایی و ساختار صخرهای خاص خود، امکان گسترش شهری بیشتری ندارد.
قوبهان؛ آکسفورد کوردستان
مدرسه "قوبَهان" که بریفکانی از آن به عنوان "دانشگاه قوبهان" یاد میکند، یکی دیگر از مکانهای شاخصی است که تیمهای فنی مدتی است مشغول مرمت آن هستند. بریفکانی میگوید: کارهای مرمت دانشگاه قوبهان باید خیلی زودتر تمام میشد، اما به دلیل شرایط جوی و بارندگیهای شدید امسال، کارها به تعویق افتاد؛ با این حال، در اوایل ماه نوامبر (آبانماه) این پروژه به پایان میرسد.
مدرسه "قوبهان" یکی از مهمترین، معتبرترین و نامآورترین مراکز علمی و باستانی در تاریخ کوردستان و منطقه بادینان به شمار میرود. این مرکز در آغاز قرن ۱۶ میلادی توسط "سلطان حسین ولی" (از حکام نامدار امارت بادینان) در دامنه قلعه آمِدی پایهگذاری شد. نام "قوبهان" از واژه "قوبه"(گنبد) گرفته شده است؛ چرا که معماری این بنا دارای چندین گنبد بزرگ و زیبای ساختهشده از سنگتراشیده و گچ بود.
این مکان تنها یک مدرسه معمولی نبود، بلکه حکم یک دانشگاه بزرگ را در عصر خود داشت. دانشپژوهان از سراسر کوردستان، ایران، ترکیه و کشورهای عربی برای تحصیل به آمِدی میآمدند. در این مرکز، علوم دینی (مانند تفسیر، حدیث و فقه) و علوم تجربی و انسانی (نجوم، پزشکی، فلسفه و زبانشناسی) تدریس میشد.
این دانشگاه دارای کتابخانه عظیمی بود که هزاران نسخه خطی نادر و کتاب علمی را در خود جای داده بود، اما به دلیل جنگها و حملات مکرر تاریخی به این منطقه، بخش زیادی از آن در آتش سوخت و از بین رفت. نکته جالب اینجاست که تحصیل، اقامت و غذای همه دانشآموزان در این مدرسه کاملاً رایگان بود و هزینههای آن از سوی امیرِ امارت تأمین میشد.
امروز، بقایا و دیوارهای مدرسه "قوبهان" به عنوان یک اثر باستانی ارزشمند در دامنه قلعه آمِدی پابرجا است و سالانه گردشگران و مورخان بسیاری از آن بازدید میکنند.
تابلویی بزرگتر
مدرسه "قوبهان" و شهر آمِدی، تنها گوشه کوچکی از تابلوی بزرگ همزیستی در اقلیم کوردستان هستند. در این منطقه پیروان دهها دین و آیین در کنار یکدیگر زندگی میکنند و به همین دلیل صدها مکان تاریخی و زیارتگاه مذهبی در آن وجود دارد؛ امری که مقامات مسئول در دولت اقلیم کوردستان از آن به عنوان "موتور محرک اصلی گردشگری مذهبی و تاریخی" یاد میکنند.
طبق آمار اداره رسانه و اطلاعات دولت اقلیم کوردستان، ظرفیتهای مذهبی منطقه چنین میباشد؛ در حال حاضر ۶۲۲۴ مسجد و ۲۷۳ کلیسا، زیارتگاه و عبادتگاه متعلق به ۱۴ فرقه مسیحی در کوردستان وجود دارد. شایان ذکر است که پس از سال ۲۰۰۵، ۲۰ کلیسای جدید احداث شده و ۷۰ درصد کلیساهای قدیمی نیز مرمت شدهاند.
همچنین صدها اثر باستانی و زیارتگاه ایزدی در اقلیم کوردستان و مناطق نینوا وجود دارد؛ مجموع مکانهای ثبتشده آنها به ۳۲۵ اثر میرسد که شامل ۱۸۳ زیارتگاه و ۱۴۲ مکان مذهبی باستانی است. معبد "لالش" به تنهایی سالانه حدود ۲۰۰ هزار زائر و گردشگر را از کشورهای مختلف جهان به خود جذب میکند (به ویژه در جریان جشن سالانه و هفتروزه "جمایی").
پیروان ادیان و آیینهای صابئین مندایی، کاکهای، شبک، فیلی و زرتشتی نیز آزادانه مراسم مذهبی خود را برگزار میکنند؛ مجموع جمعیت این جوامع روی هم حدود ۱۰۰ هزار نفر برآورد میشود.