از کوردستان تا فرش قرمز هالیوود؛ راز گوشواره ۳ هزار ساله زندایا
واکنشها به گوشوارههای "زندایا"، بازیگر مطرح سینمای هالیوود همچنان ادامه دارد. این ستاره هالیوودی یک قطعه باستانی و طلایی با قدمت چند هزار ساله متعلق به تمدن کوردستان را به گوش آویخت و در مراسم اکران فیلم "ادیسه" ظاهر شد؛ اقدامی که بار دیگر توجه جهانیان را از طریق طلای "زیویه" به تاریخ و فرهنگ غنی این منطقه جلب کرد.
در مقابل، باستانشناسان و تاریخدانان واکنش بسیار تندی به این موضوع نشان دادند. منتقدان و کارشناسان سازمانهای میراث فرهنگی تأکید کردند که استفاده از یک اثر باستانی قاچاقشده و مسروقه به عنوان یک زیورآلات مدرن، توهین به تاریخ ملتهاست. به باور آنان، این اقدام نه تنها هویت علمی و باستانشناختی این آثار را مخدوش میسازد، بلکه به نوعی همسویی با جنایتِ سرقت و به تاراج رفتن میراث تمدنی منطقه است.
داستان گوشوارهها
گوشوارههای "زندایا" از ترکیب هنر مدرن و تاریخ باستان ساخته شدهاند؛ "گلن اسپایرو"، طراح بریتانیایی، دو ورقه طلایی کوچک و دایرهای شکل از گنجینه "زیویه" را برداشته و آنها را در میان الماس و طلای جدید قرار داده تا گوشوارهای مدرن خلق کند.
ریشه این قطعه باستانی و چند هزار ساله، به غارت گنجینه قلعه "زیویه" بازمیگردد. در اواسط قرن بیستم و پس از کشف اتفاقی این گنجینه، شبکههای قاچاق و جویندگان عتیقه بخش زیادی از این آثار را تصاحب کرده و به صورت غیرقانونی از کشور خارج کردند. این آثار بعدها در بازار سیاه اروپا و آمریکا به فروش رسید و بدون توجه به ارزش تاریخی و درخواستهای قانونی برای بازگرداندن آنها، به دست جواهرسازان بریتانیایی افتاد.
در "زیویه" چه چیزهایی کشف شد؟
تپه و قلعه باستانی "زیویه" در ۵۵ کیلومتری شرق شهرستان سقز در استان کوردستان، بر روی تپهای مرتفع و استراتژیک قرار گرفته است.
تاریخ کشف این محوطه به سال ۱۳۲۶ خورشیدی (۱۹۴۷ میلادی) بازمیگردد؛ زمانی که یک چوپان محلی به طور اتفاقی صندوقچهای برنزی پر از اشیای قیمتی را پیدا کرد. پس از آن، کاوشهای علمی باستانشناسان ایرانی و خارجی برای درک ساختار این قلعه سه طبقه آغاز شد.
در جریان این کاوشها سدهها قطعه ارزشمند از جمله پلاکهای طلایی، زنجیر، طوق، گوشواره، جام و دستبندهایی از جنس طلا، نقره، مفرغ و عاج کشف شد. این آثار با نقوش حیوانات و موجودات اساطیری تزئین شدهاند که نشاندهنده هنر بسیار والا و پیشرفته این منطقه است.
قدمت ساخت این آثار به هزاره اول پیش از میلاد (سدههای ۹ تا ۷ پیش از میلاد) بازمیگردد که همزمان با دوران حکومت تمدنهای مانایی، سکایی و سپس مادها است. این قلعه به عنوان یک دژ نظامی و ارگ حکومتی مورد استفاده قرار میگرفت.
امروزه این آثار باستانی در یک جا گردآوری نشدهاند؛ بخش کوچکی از آنها در موزه ملی ایران در تهران نگهداری میشود، اما باارزشترین بخشهای این گنجینه در موزههای مطرح جهان مانند موزه لوور پاریس، موزه متروپولیتن نیویورک و موزه بریتانیا در لندن پراکنده شدهاند؛ علاوه بر قطعاتی که به دست مجموعهداران خصوصی و تاجران طلا افتاده است.
بخشی از آن آثار باستانی که در "زیویه" کشف شدهاند
