کشاورز کورد زمینهای گرمیان را به مزرعه خرما تبدیل کرد
اربیل (کوردستان۲۴)- سه سال پیش، زمانی که «دیاری»، کشاورز کورد، هزاران نخل خرمای وارداتی را در امتداد رودخانه سیروان کاشت، برخی مردم این اقدام را با تردید و حتی تمسخر نگاه کردند. بسیاری باور نداشتند گونههای مرغوبی مانند «برحی» و «مجول» بتوانند در خاک و آبوهوای کوردستان رشد کنند.
امروز اما درختان به بار نشستهاند و این کشاورز، مزرعه خود را از چند دونم اولیه به حدود ۷۰ دونم گسترش داده است؛ مزرعهای که اکنون بیش از ۲۰ هزار نخل، شامل درختان بالغ و نهالها و شاخههای جدید، دارد.
این نمونهای از ظرفیتهای کشاورزی منطقه را به تصویر میکشد و نشان میدهد که چگونه ترکیب زمین حاصلخیز، آزمون گونههای جدید و پشتکار یک کشاورز میتواند محصولی ناآشنا را به یک فعالیت اقتصادی تبدیل کند.
ریسک بر سر خرماهای مرغوب
هنگامی که گزارشگر کوردستان۲۴ سه سال پیش برای نخستین بار از مزرعه دیاری بازدید کرد، این کشاورز نزدیک به ۵ هزار نخل خرما از امارات متحده عربی وارد کرده بود. او گونههای برحی و مجول را به دلیل کیفیت و ارزش بالای آنها در بازار انتخاب کرده بود.
در آن زمان، مزرعه تنها دو یا سه دونم وسعت داشت.
دیاری گفته بود انتظار دارد این درختان، با وجود تردیدهایی که درباره موفقیت طرح وجود داشت، ظرف دو تا سه سال به بار بنشینند.
او درباره واکنش مردم در آن زمان میگوید: «خیلیها خندیدند. اما حالا خودتان میتوانید ببینید که میوه میدهند.»
یکی از خرماهایی که به نمایش گذاشته شده بیش از هفت سانتیمتر طول دارد.
آنچه در ابتدا به عنوان یک آزمایش آغاز شده بود، اکنون به یک فعالیت کشاورزی بسیار گستردهتر تبدیل شده است.
از چند دونم تا ۷۰ دونم
دیاری به کوردستان۲۴ گفت که مساحت مزرعه او در امتداد رودخانه سیروان اکنون به حدود ۷۰ تا ۷۱ دونم رسیده و بین ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ نخل خرمای بالغ در آن قرار دارد.
با احتساب نهالها و شاخههای جدید، تعداد کل نخلهای او به بیش از ۲۰ هزار اصله رسیده است.
به گفته دیاری، بزرگترین چالش او دیگر این نیست که آیا نخلها در منطقه رشد میکنند یا نه؛ مسئله اصلی اکنون یافتن فضای کافی برای کاشت درختان جدید است.
او میگوید: «ما آنقدر شاخههای فرعی داریم که به فضای بیشتری نیاز داریم.»
دیاری همچنین افزود که انتظار دارد سال آینده تعداد بیشتری از نخلهای جوان را پیوند بزند.
فعالیت او به کشت در مزرعه شخصی محدود نمانده است. این کشاورز همچنین نمایندگی کوردستان یک شرکت بریتانیایی فعال در زمینه توزیع درختان را به دست آورده است.
هدف دیاری تنها فروش خرما نیست. او میخواهد منطقه گرمیان، که در کوردستان به آبوهوای گرم و ظرفیت کشاورزی خود شناخته میشود، به مرکزی مهمتر برای تولید خرما تبدیل شود.
آزمایش نخلها در خارج از گرمیان
تجربه دیاری به دیگر نقاط اقلیم کوردستان نیز گسترش یافته است.
او گفت که ۲۰ نخل را در اختیار یکی از دوستانش در اربیل قرار داده و این درختان در منطقه کسنزان کاشته شدهاند. نخلهای برحی امسال میوه دادهاند؛ موضوعی که دیاری را به بررسی امکان کاشت گونه مجول در این منطقه نیز ترغیب کرده است.
به گفته او، این درختان در مناطقی در اطراف مخمور، موصل و کرکوک نیز نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند. این امر میتواند نشان دهد که این گونهها قادرند در مناطقی با آبوهوای معتدلتر از مناطق سنتی کشت خرما نیز سازگار شوند.
این نتایج، دستکم در مقیاس این تجربه، این تصور را به چالش میکشد که گونههای مرغوب خرما تنها در مناطق سنتی تولید خرما در عراق قابل کشت هستند.
کاهش قیمت خرمای مرغوب برای مصرفکنندگان
برای دیاری، جنبه اقتصادی این طرح به اندازه جنبه کشاورزی آن اهمیت دارد.
او میگوید پیشتر خرمای وارداتی برحی و مجول را در مراکز خرید اربیل دیده که با قیمت ۱۵ تا ۲۰ هزار دینار عراقی به ازای هر کیلوگرم عرضه میشدهاند.
هدف او این است که محصولی با کیفیت مشابه در داخل منطقه تولید شود و در نهایت با قیمتی در حدود ۵ هزار دینار برای هر کیلوگرم به فروش برسد.
دیاری میپرسد: «چرا باید اینقدر هزینه کنیم؟ اگر آنها را به صورت محلی تولید کنیم، میتوانیم قیمت را پایین بیاوریم.»
از دیدگاه او، تولید داخلی میتواند ضمن کاهش وابستگی به واردات، فرصتهای بیشتری برای کشاورزان، کارگران و کسبوکارهای مرتبط با کشاورزی در اقلیم کوردستان ایجاد کند.
ترکیب فناوری با زمین حاصلخیز
این مزرعه همچنین بر استفاده از نخلهای خرمای کشتبافتی متکی است؛ روشی برای تکثیر گیاه که به گفته دیاری، پیشتر در کشورهای عربی با موفقیت مورد استفاده قرار گرفته است.
او معتقد است این نخلها میتوانند در برخی موارد عملکرد بهتری نسبت به گونههای سنتی خرمای عراق داشته باشند و استفاده از آنها میتواند به مدرنتر شدن کشت خرما در منطقه کمک کند.
تجربه این مزرعه، در عین حال، بخشی از روند گستردهتر در کشاورزی کوردستان را نشان میدهد؛ روندی که در آن کشاورزان میکوشند زمینهای حاصلخیز و آب و هوای مناسب منطقه را با روشهای جدید کشاورزی و گونههای وارداتی ترکیب کنند.
از باغها و تاکستانها گرفته تا غلات، سبزیجات و انواع میوه، کشاورزان در نقاط مختلف منطقه به طور فزایندهای در حال آزمایش محصولاتی هستند که پیشتر بیشتر با مناطق آب و هوایی دیگر مرتبط دانسته میشدند.
موفقیت نخلهای دیاری به این معنا نیست که هر گونه خرما در هر نقطهای از منطقه قابل کشت است، اما این تجربه نشان میدهد محدوده محصولاتی که میتوان در داخل منطقه تولید کرد، شاید گستردهتر از چیزی باشد که پیشتر تصور میشد.
مزرعهای که با پشتکار ساخته شد
دیاری میگوید تمام دارایی خود را در این پروژه سرمایهگذاری کرده است. چالش اصلی او اکنون یافتن زمین کافی برای کاشت و نگهداری تعداد رو به افزایش نخلهاست.
برای کشاورزی که زمانی به او گفته میشد ایدهاش شکست خواهد خورد، این کمبود زمین میتواند معیاری غیرمنتظره از موفقیت باشد.
سه سال پس از نخستین گزارش کوردستان۲۴ درباره این آزمایش، درختان به مرحله باردهی رسیدهاند، محصول وارد بازار شده و زمینهای زیر کشت نیز چندین برابر شدهاند.
نخلهای دیاری اکنون خرماهایی مرغوب تولید میکنند و گسترش مداوم مزرعه نشان میدهد ظرفیت کشاورزی منطقه کوردستان ممکن است فراتر از محصولاتی باشد که به طور سنتی با زمینهای کشاورزی آن شناخته میشوند.
هدف دیاری، همانطور که خودش میگوید، تنها اثبات این موضوع نیست که گونههای برحی و مجول میتوانند در این منطقه رشد کنند؛ هدف او این است که این خرماها به بخشی از محصولاتی تبدیل شوند که کوردستان میتواند برای مصرف داخلی و در نهایت برای بازارهای خارج از منطقه تولید کند.
ب.ن