مهار بحران اقلیم؛ پیشگامی اقلیم کوردستان در برابر خشکسالی عراق
در حالی که مرکز و جنوب عراق با خشکسالی دستپنجه نرم میکنند، اقلیم کوردستان گامهای مثبتی برای مقابله با تغییرات اقلیمی برداشته است.
در حالی که مناطق جنوبی و مرکزی عراق از پدیده بیابانزایی، خشک شدن تالابها و موج مهاجرتهای داخلی رنج میبرند، هیئت محیط زیست اقلیم کوردستان تأکید کرد که اقدامات این اقلیم جهت حفظ محیط زیست و کاهش آثار تغییرات اقلیمی، چشمگیر و مثبت بوده است.
دکتر سنعان عبدالله، سخنگوی سازمان محیط زیست اقلیم کوردستان، روز یکشنبه، ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶، در گفتگوی اختصاصی با وبسایت «کوردستان۲۴» اظهار داشت: اگرچه اقلیم کوردستان در چارچوب جغرافیایی عراق قرار دارد و محیط زیست آن جدا از منطقه نیست، اما اقدامات اقلیم برای مقابله با تغییرات اقلیمی در مقایسه با سایر بخشهای عراق، بسیار مثبت و پیشرو بوده است.
به گفته سخنگوی سازمان محیط زیست، در طول فعالیت کابینه نهم مجموعهای از تصمیمات قاطع و پروژههای مهم به اجرا درآمده است، از جمله:
۱. کنترل و تعطیلی پالایشگاههای غیرمجاز: در اربیل از مجموع ۱۳۸ پالایشگاه، ۸۵ پالایشگاه غیرمجاز و غیراستاندارد از نظر زیستمحیطی تعطیل شدند. همچنین در دهوک از مجموع ۱۵ تا ۱۶ پالایشگاه، اکثر آنها تعطیل شده و مابقی ملزم به رعایت معیارهای زیستمحیطی گردیدهاند؛ در غیر این صورت با برخورد قانونی مواجه خواهند شد.
۲. کاهش آلودگی هوا (پروژه روناکی و ژنراتورها): از طریق «پروژه روناکی» و افزایش ساعات برق سراسری، حدود ۷ هزار ژنراتور محلی در اقلیم از مدار خارج شدند. این اقدام موجب خروج نام اربیل از فهرست آلودهترین شهرهای جهان و بهبود چشمگیر کیفیت هوا شد.
۳. بازیافت فاضلاب: پروژه تصفیه و بازچرخانی فاضلاب در اربیل، گامی مهم جهت تأمین آب مورد نیاز فضای سبز و بوستانها، از بین بردن بوی نامطبوع و کاهش مخاطرات علیه سفرههای آب زیرزمینی محسوب میشود.
۴. کمربند سبز و توسعه پایدار: اقدام برای احداث کمربند سبز در اطراف شهرها با هدف جلوگیری از گردوغبار، تعدیل دما، مرطوبسازی خاک و حفظ ثبات شهری.
۵. احداث آببندها و زیرساختهای روستایی: وجود بیش از ۱۸۰ آببند (پوند) و سد در اقلیم کوردستان باعث شده کشاورزان، دامداران و روستاییان بدون نگرانی به فعالیتهای خود و توسعه ثروت ملی و اقتصادی ادامه دهند. همچنین احداث جادههای روستایی، تردد و دسترسی به مایحتاج روزانه و بازارفروشی محصولات را آسانتر کرده که این امر مانع از تخلیه روستاها و مهاجرت دستهجمعی شده است.
بحران تالابها، خشکسالی و تغییرات جمعیتشناختی در عراق
این اقدامات اقلیم کوردستان در حالی صورت میگیرد که طبق گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، عراق در رتبه پنجم آسیبپذیرترین کشورهای جهان از تغییرات اقلیمی قرار دارد؛ از جمله:
خشک شدن تالابها (اهوار): ۷۰ تا ۸۰ درصد از مساحت تالابهای جنوب عراق (حویزه، چبایش و حمار) که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند، خشک شده است. افت سطح آب دجله و فرات نیز موجب افزایش شوری آب و نابودی منابع شیلاتی و پوشش گیاهی شده است.
بیابانزایی: بیش از ۳۹ درصد از خاک عراق بهطور کامل دچار بیابانزایی شده و سالانه هزاران هکتار زمین کشاورزی به دلیل کمبود آب به بیابان تبدیل و رها میشوند.
مهاجرت داخلی و تغییرات دموگرافیک
از دست رفتن معیشت، نقشه جمعیتی عراق را دستخوش تغییرات ریشهای کرده است. بر اساس آمار سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM)، بیش از ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار نفر در مناطق جنوبی و مرکزی عراق (بهویژه استانهای ذیقار، میسان، بصره و قادسیه) به دلیل بحران آب، دیار خود را ترک کردهاند.
همچنین هزاران خانوار روستایی و پرورشدهنده گاومیش به دلیل خشک شدن منابع آبی مجبور به فروش یا از دست دادن دامی خود شده و به مرکز شهرها مهاجرت کردهاند؛ امری که حاشیهنشینی و بیکاری را در کلانشهرها افزایش داده است.
در مقابل، ثبات نسبی محیط زیست و منابع آب در اقلیم کوردستان باعث شده بخشی از این موج مهاجرت و تغییرات جمعیتی به سمت شهرهای اقلیم گسیل شود.
چشمانداز آینده
سخنگوی سازمان محیط زیست در پایان تأکید کرد که آگاهی شهروندان و پایبندی صنایع به قوانین زیستمحیطی، ستونهای اصلی نجات نسلهای آینده از کارثههای محیطزیستی هستند. وی ابراز امیدواری کرد کابینههای آتی نیز با همین جدیت میان رشد اقتصادی و حفظ محیط زیست تعادل ایجاد کنند تا اقلیم کوردستان همچنان سپری مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی منطقه باقی بماند.