عادل باخوان: اقلیم کوردستان جایگاهی ویژه در منافع آمریکا دارد
مدیر موسسه اروپایی مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا، بر این باور است که وزن سیاسی و امنیت اقلیم کوردستان، به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکش، جایگاهی ویژه در توافقات واشنگتن و بغداد دارد. به گفته وی، حضور آمریکا و تضمین‌های استراتژیک آن، اقلیم را به شریکی غیرقابل‌جایگزین در معادله قدرت منطقه تبدیل کرده است.
عادل باخوان، مدیر موسسه اروپایی مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا، در مصاحبەای با موسسە رسانەای کوردستان٢٤ معتقد است تهدید فعلی علیه عراق و اقلیم کوردستان، تروریسم سنی نیست، بلکه میلیشیاها و گروه‌های شبه‌نظامی مسلح هستند.
چرا آمریکا از عراق عقب‌نشینی کرد؟ سرنوشت عراق و اقلیم کوردستان چه خواهد شد؟
این موضوع به دوران مصطفی کاظمی نخست‌وزیر وقت عراق بازمی‌گردد، زمانی که او به کاخ سفید رفت و با دونالد ترامپ دیدار کرد. در آن زمان هر دو طرف بر سر توافق استراتژیک هم‌نظر بودند. سپس در دوره محمد شیاع سودانی نخست‌وزیر وقت به نتیجه و به پایان رسید. نباید مردم کوردستان را خیلی بترسانیم؛ اولاً شما نیروی پیشمرگه کوردستان را دارید، ثانیاً باید بدانیم در این توافق استراتژیک — که جز برای اقلیم کوردستان در هیچ کشور دیگری از جهان انجام نشده — آمریکا بر دولت عراق فرض و تحمیل کرد که خارج از توافق استراتژیک (من خودم دیده‌ام)، دو متمم و پیوست ویژه اقلیم کوردستان وجود داشته باشد. باید یادمان باشد آمریکا یک سازمان خیریه نیست، بلکه منافع خود را می‌خواهد. وقتی بزرگ‌ترین ابرقدرت می‌آید و بر دولت عراق فرض می‌کند که دو پیوست در پایان توافق استراتژیک مربوط به اقلیم کوردستان باشد، این بدان معناست که اقلیم کوردستان جایگاه بسیار بسیار ویژه‌ای در میان منافع آمریکا دارد؛ نه به خاطر خاطرخواه بودن ما، بلکه به این دلیل که کوردستان به عنوان یک منطقه جغرافیایی و ژئوپلیتیک، مورد نیاز آمریکاست.
اما برخلاف گفته‌های شما، چندی پیش برخی افراد گفتند اقلیم کوردستان دیگر آن جایگاه مهم را نزد آمریکا ندارد؟
برای من سخنی اهمیت دارد که بر اساس واقعیت باشد. آن واقعیت هم برای من همان توافقی است که امضا شده است. دولت آمریکا و عراق آنچه را که اکنون به شما می‌گویم امضا کرده‌اند. نخستین بند آن توافق استراتژیک عبارت است از گذار از حضور نیروی نظامی آمریکا در چارچوب ائتلاف بین‌المللی علیه داعش، به یک توافق دوطرفه میان واشنگتن و بغداد، همچنین اقلیم کوردستان. یعنی آنچه امروز در عراق تغییر می‌کند، تنها مربوط به آمریکا نیست، بلکه به آن ۸۳ کشوری مربوط می‌شود که در چارچوب ائتلاف علیه داعش در عراق حضور داشتند. اکنون هر یک از آن کشورها توافق دوطرفه‌ای با عراق امضا کرده‌اند. بنابراین اگر تصور کنم کار آمریکا در عراق به پایان رسیده، این تنها در چارچوب تبلیغات و پروپگاندای رسانه‌ای است. بر اساس واقعیت، نه تنها کار آمریکا در عراق تمام نمی‌شود، بلکه نخستین تصمیم اداری دونالد ترامپ این است که عراق را از دست ایران خارج کند و دوباره آن را به سمت آمریکا بازگرداند.
پس آنچه اکنون در حال رخ دادن است را چه می‌توان نامید؟
این‌ها صرفاً یک نمایش است. دونالد ترامپ ماه آینده انتخابات در پیش دارد؛ با ایران در یک کوچه بن‌بست قرار گرفته، در غزه هیچ پیروزی به دست نیاورده و در لبنان و یمن جنگ ادامه دارد. ترامپ به داستانی نیاز دارد که آن را به افکار عمومی خود بفروشد تا شکست احتمالی‌اش خیلی دراماتیک به نظر نرسد. همچنین دولت عراق که امضا کرده و باید به خلع سلاح جنبش‌های مسلح خارج از چارچوب دولت متعهد باشد، به نمایشی نیاز دارد تا بگوید: «اگر شما سلاح بر زمین نگذاشته‌اید، به این دلیل است که می‌گویید ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا در عراق است.» اکنون این موضوع تمام شده و به پایان رسیده است. هر دو طرف به داستان‌سرایی نیاز دارند. اما از نظر واقعیت، آنچه امضا شده این است که آمریکا و عراق در چارچوب پیمان استراتژیک متعهد خواهند بود؛ آمریکا نه تنها در عراق می‌ماند، بلکه اکنون وارد مرحله بازپس‌گیری عراق شده است. دونالد ترامپ به دنیا گفت که هزاران میلیارد دلار در عراق هزینه کرده است.
اما خودشان می‌گویند نیروی کمی در عراق برای حفاظت از کنسولگری، سفارتخانه و هیأت‌های دیپلماتیک باقی می‌ماند؟
اولاً، آمریکا تمام نیروهای خود را از عراق خارج نمیکند و اگر هیچ چیز هم نباشد، همان نیرویی که اشاره کردید باقی می‌ماند. ثانیاً، حضور آمریکا در عراق مانند حضورش در عربستان، قطر و بحرین خواهد شد؛ پایگاه‌های نظامی متعلق به خود آن کشورهاست و آن‌ها آمریکا را دعوت کرده‌اند. عراق نیز وارد همین چارچوب عادی می‌شود. پایگاه نظامی وجود دارد، عراقی و کوردستانی است، اما همان‌طور که نیروهای فرانسوی و کشورهای دیگر در آن حضور دارند، نیروهای آمریکایی نیز حضور خواهند داشت. آمریکا برای پس گرفتن عراق نیازی به داشتن ۱۲۰ هزار سرباز ندارد. آمریکا ابزارها و مکانیسم‌های دیگری دارد؛ حداقل این است که در حال حاضر پول عراق در آمریکاست و اگر واشنگتن آن را نفرستد، شش میلیون حقوق‌بگیر یک دلار هم دریافت نخواهند کرد. اگر آمریکا تنها یک جنگ اقتصادی اعلام کند، کار عراق تمام است.
آیا گروه‌های مسلح عراقی این حقایق را نمی‌دانند؟
بی‌گمان میدانند.
اگر میدانند، پس چگونه به تحویل سلاح رضایت می‌دهند؟
چندی پیش در بغداد بودم و با کمتر رهبر شیعه‌ای بود که دیدار نکرده باشم. بی‌گمان علی زیدی و دولت اراده بسیار قوی دارند و رویای یک دولت و حکومت نرمال و عادی را در سر می‌پرورانند، اما رویا و خواست یک چیز است و اراده چیزی دیگر. واقعیت این است که رهبران چارچوب هماهنگی این جمله را به شما می‌گویند: «ما در طول ۱۴۰۰ سال گذشته برای نخستین بار است که چیزی به نام حاکمیت شیعه در عراق داریم. صدام حسین برای محافظت از حاکمیت سنی، گارد ریاست‌جمهوری را داشت؛ ما نیز برای محافظت از حاکمیت شیعه به حشد الشعبی نیاز داریم. ما هیچ اعتمادی به ارتش عراق نداریم، چرا که آن‌ها در هر لحظه می‌توانند کودتا کنند. آنچه حاکمیت شیعه را از کودتا حفظ می‌کند، همین سلاحی است که در دست داریم. شما هر چه می‌خواهید بیاورید درباره آن مذاکره کنیم، اما صحبت از خلع سلاح حشد الشعبی نکنید.»
پس طبق گفته‌های شما، نه آمریکا عقب‌نشینی می‌کند و نه آن‌ها سلاح بر زمین می‌گذارند؟
آمریکا مانند سال ۲۰۱۱ عقب‌نشینی نمیکند. در آن زمان عراقی‌ها التماس کردند؛ باراک اوباما ساعت ۸ شب مشغول شام خوردن با مهمانانش بود، اما به دلیل اینکه داعش تنها ۱۵ کیلومتر با فرودگاه اربیل فاصله داشت (و همه طرف‌ها میدانند آن فرودگاه چه معنایی برای جامعه بین‌المللی دارد) و ۵ کیلومتر مانده بود به بغداد برسد، رفتند و به ناچار اوباما را از سر میز شام آوردند تا تصمیم بگیرد و آمریکا مداخله کند. اکنون چنین وضعیتی وجود ندارد. در یک کلام به شما می‌گویم، همه این‌ها «نمایش» است.
شما از یک سو می‌گویید آمریکا در عراق موفق نبوده و از سوی دیگر می‌گویید اگر منبع مالی را ببندد کار عراق تمام است؛ آیا این دو سخن متناقض نیستند؟
آیا عراق مثل یمن، لبنان و ایران است؟ فراموش نکنیم در سال ۲۰۰۳ بیش از ۱۵۰ هزار سرباز آمریکایی آمدند و عراق توسط ایالات متحده اشغال شد. آیا پول یمن، لبنان و ایران در بانک‌های آمریکاست؟ خیر. عراق تنها کشوری است که نفت خود را می‌فروشد و پول آن به حسابی می‌رود که توسط وزارت خزانه داری آمریکا مدیریت می‌شود. عراق متفاوت است و با هیچ کشور دیگری در خاورمیانه قابل مقایسه نیست.
منظور از اینکه متفاوت است و با هیچ کشوری مقایسه نمی‌شود چیست؟
از نظر رابطه با آمریکا، چون رابطه‌ای کاملاً متفاوت است. ببینید، تمام فرودگاه‌های جهان به روی ایران بسته شد، اما آمریکا فرودگاه نجف را از این قاعده مستثنی کرد. همه کشورها زیر سایه تحریم‌های آمریکا بودند، اما رئیس‌جمهور آمریکا هر ۱۰۰ روز یک‌بار معافیت عراق را تجدید می‌کرد تا بتواند گاز و برق از ایران بخرد.
شهروندان عراقی این ترس را دارند که پس از خروج نیروهای آمریکایی، بار دیگر داعش و گروه‌های مشابه سر برآورند؛ نظر شما چیست؟
بسیار بسیار بعید است که داعش بار دیگر به تهدیدی مانند سال ۲۰۱۴ برای عراق تبدیل شود. بنابراین معتقدم تهدید فعلی علیه عراق و اقلیم کوردستان، تروریسم سنی نیست، بلکه میلیشیاها و گروه‌های شبه‌نظامی مسلح هستند.