باکرهان: پ‌ک‌ک رسماً خاک ترکیه را ترک کرد
تونجر باکرهان، رئیس مشترک دم‌پارتی، در گفتگوی اختصاصی با کوردستان۲۴ از خروج رسمی نیروهای پ‌ک‌ک از ترکیه و پایان مرحله نخست روند صلح خبر داد. وی، با تأکید بر نقش کلیدی اقلیم کوردستان در خلع سلاح، خواستار رسمیت یافتن حقوق دموکراتیک و قانونی ۲۵ میلیون کورد شد.
در حالی که منطقه از گذار سیاسی و امنیتی عبور می‌کند، مسلماً این تحولات تنها به ترکیه و سوریه محدود نمی‌شود، بلکه مستقیماً با سرنوشت ملت کورد در این کشورها و موازنه قدرت در معادلات ارتباط دارد. قصد داریم گفتگوهای بیشتری داشته باشیم؛ به‌ویژه درباره روند حل‌وفصل و فرآیند صلح در ترکیه. جناب آقای تونجر باکرهان، رئیس مشترک دم‌پارتی هم‌اکنون در استودیوی کوردستان۲۴ حضور دارند. آقای باکرهان، خیلی خوش آمدید. شما بارها به اربیل سفر کرده‌اید، این بار چه تغییراتی را حس کردید؟
از شبکه کوردستان۲۴ بسیار سپاسگزارم و برایتان آرزوی موفقیت دارم. امروز در اربیل هستیم و در «مجمع مِری» شرکت کردیم؛ نشستی بسیار مهم. در این مجمع نه تنها درباره اقلیم کوردستان، بلکه درباره خاورمیانه، تحولات جهانی و روند صلح در ترکیه گفتگو می‌کنیم. در واقع این مجمع نشان می‌دهد که صلح چقدر ارزشمند است. هم‌زمان می‌بینیم که سیاست انکار، طرد و نادیده‌گرفتن ملت‌ها و باورهای مختلف، چه وضعیتی را بر خاورمیانه حاکم کرده است. در این سده جدید که خاورمیانه از نو پی‌ریزی می‌شود، باید این پرسش‌ها مطرح شوند: جایگاه ملت کورد در عراق چگونه باید باشد؟ روند صلح در ترکیه بر چه پایه‌ای پیش برود؟ تحولات ایران به چه سمتی حرکت کند تا ملت‌ها و پیش از همه کوردها در آزادی و فضایی دمکراتیک زندگی کنند؟ این پرسش‌ها مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند.
در ترکیه نیز فرآیندی در جریان است که همان‌طور می‌دانید، بسیار ارزشمند و بااهمیت است. هویت مردمی که یک قرن انکار شده، برای نخستین بار در بستر پارلمان و بر سر میز مذاکره می‌نشیند. دولت با جناب اوجالان دیدار می‌کند. در همین چارچوب کمیسیونی در پارلمان برای این مسئله تشکیل شد و گزارشی آماده کرد که سرتیترهای بسیار مهمی در آن وجود دارد؛ نه‌تنها روند صلح، بلکه گام‌های دموکراتیزاسیون نیز در آن بررسی شده است. در این دو سال راه مهمی را پیمودیم و مسافت خوبی را طی کردیم؛ آیا کافی است؟ خیر. آیا سریع است؟ خیر. شاید می‌توانستیم در نقطه پیشرفته‌تری باشیم. اما این واقعیت پیش روی ماست که در روزهای آینده باید به مسئله کورد و دموکراتیزاسیون سرعت بیشتری بخشیم. ما نیز به عنوان دم‌پارتی، برای اینکه این روند با موفقیت به هدف برسد، تمام تلاش خود را در پارلمان، در میادین و در چهار گوشه ترکیه به کار خواهیم بست.
بسیار عالی، اقلیم کوردستان و اربیل را به عنوان شریکی مهم چگونه ارزیابی می‌کنید و نقش آن‌ها را در فرآیند صلح چگونه می‌بینید؟
اقلیم فدرال کوردستان در گذشته و هنگام زمین گذاشتن سلاح نیز مشارکت و نقش بسیار مهمی داشت. در طول این دو سال نیز نقش بسیار مثبتی در این روند ایفا کرده است. از همین‌جا می‌خواهم از جناب نچیروان بارزانی، جریان‌های سیاسی و نهادهای رسانه‌ای اقلیم کوردستان تشکر کنم. آن‌ها نقشی سازنده ایفا کرده‌اند و می‌توانند به این نقش‌آفرینی ادامه دهند؛ زیرا در نهایت پ‌ک‌ک در این خاک حضور دارد و ما از جغرافیایی سخن می‌گوییم که سلاح در آن بر زمین گذاشته می‌شود. به همین دلیل، رئیس اقلیم کوردستان و سایر رهبران می‌توانند وظیفه‌ای مهم بر دوش بگیرند؛ مانند نظارت بر روند خلع سلاح و تضمین بازگشت امن مردم‌مان به سرزمین و زادگاهشان. آن‌ها همچنین می‌توانند حکومت عراق را تشویق کنند تا نقشی مثبت ایفا کند. راه‌حل دمکراتیک مسئله کورد در ترکیه، تأثیر مثبتی بر اینجا نیز خواهد گذاشت. تا پیش از این، مرزهای اقلیم کوردستان بیشتر با مناظر نظامی دیده می‌شد، اما اگر این روند به موفقیت برسد، منظر دیپلماتیک دیده خواهد شد. مسئله کورد در هر کجا که باشد، راه‌حل آن بر سایر بخش‌هایی که کوردها در آن زندگی می‌کنند نیز تأثیر می‌گذارد.
نقش پرزیدنت مسعود بارزانی را در فرآیند صلح چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بی‌شک پرزیدنت بارزانی در نخستین روزی که به اینجا آمدیم و با او دیدار کردیم، نقشی بسیار ارزشمند داشت. برای ما همه رهبران کورد ارزشمند، معنادار و مهم هستند. دیاربکر برای ما هر چه باشد، اربیل و سلیمانیه نیز همان است؛ قامشلو هر چه باشد، مهاباد و ارومیه نیز همانند آن هستند. دل و اندیشه کوردها معطوف به حقوق و آزادی‌های دمکراتیک کوردهایی است که یک قرن زیر ستم بوده‌ام. باور دارم که شخصیت‌های سیاسی اقلیم کوردستان نیز با همین حس به مسئله نگاه می‌کنند و ما نیز این را ارج می‌نهیم. در دیداری که در امرالی با جناب اوجالان داشتیم، ایشان سلام ویژه خود را برای جناب پرزیدنت بارزانی، نچیروان بارزانی، مسرور بارزانی، بافل طالبانی، قباد طالبانی و تمامی احزاب و سازمان‌های مدنی فرستادند که از طریق شما این سلام‌ها را می‌رسانم. شاید در مرزهای متفاوتی زندگی کنیم، اما حس و دل ما یکی است؛ اگر دل کوردی در جایی بسوزد، کورد سیرت و باتمان نیز همان درد را می‌چشند و در اربیل و سلیمانیه نیز همین احساس وجود دارد. بنابراین باید پشتیبان یکدیگر باشیم و دستاوردهای هر بخش را از آنِ خود بدانیم. ۵۰ تا ۶۰ میلیون کورد در این منطقه زندگی می‌کنند، یک ملت هستند و یک زبان و فرهنگ دارند. نقش اقلیم کوردستان همواره مهم بوده و از این به بعد نیز وظایف خود را به شکلی موفقیت‌آمیز به انجام خواهند رسانید.
بسیار عالی. آقای باکرهان، اکنون فرآیند صلح در چه مرحله‌ای قرار دارد و انتظار چه چیزی را دارید؟
اکنون در مرحله نخست فرآیند هستیم. اگر این مرحله را با موفقیت پشت سر بگذاریم، در مرحله دوم درباره حقوق و آزادی‌های دمکراتیک ملت کورد گفتگو خواهیم کرد؛ در فضایی که سلاح‌ها خاموش باشند و سیاست دمکراتیک و قانون سخن بگویند. ما به پایان مرحله اول نزدیک شده‌ایم. پیش از آنکه مرحله اول به طور کامل پایان یابد، باید جایگاه، نقش و موقعیت قانونی جناب اوجالان شفاف‌سازی شود. همچنین پیش از ورود به مرحله دوم، ضروری است دولت در ترکیه زمینه دمکراتیک را پاکسازی کند؛ اقداماتی همچون برداشتن سرپرستان دولتی (قیم‌ها) و بازگشت رؤسای مشترک شهرداری‌ها به کار خود، آزادی زودهنگام زندانیان سیاسی و فراهم‌سازی زمینه بازگشت کوردهایی که در اربیل، سلیمانیه و خارج از کشور در تبعید به سر می‌برند. باید درباره قانون اساسی دمکراتیک گفتگو شود. اگر این کار را با موفقیت انجام دهیم، بودجه ترکیه صرف جنگ و اشک نخواهد شد، بلکه برای زیرساخت، اشتغال، بازنشستگان، دستمزد اقلیت‌ها و خدمات در شمال و تمامی استان‌های ترکیه هزینه خواهد گردید.
آقای باکرهان، آینده و چشم‌انداز فرآیند صلح را چگونه می‌بینید؟
شخصاً بسیار امیدوار و خوش‌بین هستم. یک مسئله صدساله گاهی کند می‌شود، گاهی متوقف می‌گردد و گاهی سرعت می‌گیرد. این مسئله، خصومت میان دو خانواده یا منازعه ملکی نیست، بلکه بزرگ‌ترین مسئله قرن اخیر ترکیه است. طرح این موضوع در نقطه کنونی جنبه‌ای مثبت دارد، اما باید در بستر قانونی و سیاسی قرار گیرد و حقوق ملت کورد تضمین قانون اساسی دریافت کند. من ۳۵ سال است که در درون این مبارزه حضور دارم؛ هیچ ظلم و ناراحتی‌ای نمانده که آن را ندیده باشیم. سیستم باید درک کند که با زندانی کردن و حاشیه‌راندن کوردها، مسئله پایان نمی‌یابد. ۲۵ میلیون کورد وجود دارد؛ با ترور و قتل‌های عامل‌ناشناسِ دهه نود میلادی، مسئله حل نخواهد شد. کوردها مطالبه بسیار بزرگی ندارند، بلکه خواهان آزادی زبان خود هستند، می‌خواهند به زبان مادری تحصیل کنند و در حاشیه نمانند، می‌خواهند درآمد کشور همانند سایر شهرهای دیگر، برای سیرت، موش و باتمان نیز تأمین شود و تبعیضی وجود نداشته باشد. هیچ مانعی در برابر موفقیت فرآیند صلح وجود ندارد؛ جنگ پنجاه‌ساله هیچ سودی برای ترکیه نداشت و اقتصاد کشور را نابود کرد؛ زمان آن رسیده که آن نیرو برای دموکراسی و آبادانی به کار گرفته شود و در زمینه اقتصادی نیز روابط محکمی با همسایگان برقرار گردد.
آقای باکرهان، اکنون پ‌ک‌ک می‌گوید حکومت ترکیه در فرآیند صلح جدی نیست، نظر و نگاه شما چیست؟
پ‌ک‌ک بخشی از این مسئله است و حق دارد نگرانی‌ها و نظرات خود را داشته باشد. ما به عنوان یک حزب سیاسی که در بستر دموکراسی مبارزه می‌کنیم، باید امیدوار باشیم، آن نگرانی‌ها را برطرف سازیم و فرآیند صلح را در درون جامعه سازماندهی کنیم. سیاست دمکراتیک نباید ناامید باشد. ما به ملت خود، به آن ۲۵ میلیون کورد و به دوستان سوسیالیست، مدافع محیط زیست، زنان و جوانان اعتماد داریم. ما سومین نیروی بزرگ سیاسی ترکیه هستیم. وظیفه ماست که اگر ابهامی وجود دارد آن را از میان ببریم و اگر سیستم هم بی‌میل است، آن را به سوی بستر دموکراسی بکشیم. مذاکره و مبارزه را به موازات هم پیش می‌بریم؛ به این شیوه می‌توانیم هم نگرانی‌های مردم و هم نگرانی‌های رهبری پ‌ک‌ک را برطرف کنیم.
بسیار عالی، از جناب اوجالان سخن گفتید، نگاه ایشان به فرآیند صلح چگونه است؟
جناب اوجالان آغازگر این مسئله است. نگاه دم‌پارتی به این موضوع هر چه باشد، نگاه ایشان نیز همان‌گونه است. اگر او به خود و ملت‌اش اعتماد نداشت، دست به چنین فرآیندی نمی‌زد. نیروی ما، نیروی ملت است؛ میلیون‌ها انسان با وجود زندان، شکنجه و زورگویی روی پا ایستاده‌اند. جناب اوجالان به پارادایم و ملت خود اعتماد دارد و می‌خواهد ۸۶ میلیون شهروند ترکیه در کنار یکدیگر با آزادی و برابری زندگی کنند. موضع ایشان از ابتدا مثبت و سازنده بوده و در این راه تلاش می‌کند و ما نیز از ایشان سپاسگزاریم.
آقای باکرهان، می‌خواهم این پرسش را مطرح کنم: آیا پ‌ک‌ک به طور کامل خود را از خاک ترکیه خارج کرده است؟
بله، امروز بیانیه‌ای از سوی جناب مراد قره‌یلان منتشر شد مبنی بر اینکه نیروهای خود را از ترکیه خارج کرده‌اند. این گام بسیار مهمی است و نشانه حسن نیت و جدیت محسوب می‌شود. پس از فراخوان جناب اوجالان، آن‌ها گام‌های لازم را برداشتند. باور دارم دولت ترکیه نیز باید با همان حسن نیت و قاطعیت پاسخ دهد، این گام را مد نظر قرار دهد و فرآیند را سرعت بخشد.
فرآیند خلع سلاح پ‌ک‌ک چه زمانی و در کجا انجام خواهد شد و چگونه خواهد بود؟
مسلماً ابتدا باید زمینه مناسب برای زمین گذاشتن سلاح فراهم شود و هم‌اکنون نیروها در حال عقب‌نشینی هستند. در اینجا، همان‌طور که در ابتدا نیز اشاره کردم، اقلیم کوردستان می‌تواند نقش ناظر یا تسهیل‌کننده‌ای بسیار فعال را ایفا کند. پ‌ک‌ک تصمیم خود را گرفته است؛ رهبر و بنیان‌گذار آن، مسیر مبارزه دمکراتیک و قانونی را به جای جنگ مسلحانه تعیین کرده است. اگر حکومت آن بستر قانونی و سیاسی را ایجاد کند، سلاح معنای خود را از دست می‌دهد و مبارزه وارد مرحله جدیدی از دموکراسی می‌شود تا اعضای پ‌ک‌ک به زادگاه خود بازگردند و در فرآیند سیاسی و زندگی مدنی مشارکت کنند.
رابطه میان آنکارا و قامشلو و همچنین ترکیه با کوردهای سوریه چگونه است؟
غرب کوردستان (کوردستان سوریه) محور مهمی است و ما از نزدیک آن را دنبال می‌کنیم. همان‌طور که هنگام اعدام یک کورد در ایران دلمان به درد می‌آید، هر منفی‌بافی و رویدادی در غرب کوردستان نیز بر ما تأثیر می‌گذارد. ترکیه می‌تواند نقشی مثبت در سوریه و غرب کوردستان ایفا کند. موانع بر سر راه آموزش به زبان مادری باید برداشته شوند؛ زبان کوردی زبانی دیرین است و برای ملت مقدس است، همان‌طور که زبان عربی برای عرب‌ها مقدس است. آزمون بزرگ سوریه جدید در نحوه تعامل با حق آموزش به زبان مادری و حقوق ملت کورد خواهد بود. نقش مثبت ترکیه در آنجا زیانی به این کشور نمی‌رساند، بلکه تصویر ترکیه را در نزد ملت کورد بهبود می‌بخشد. ما رویدادهای حسکه را محکوم می‌کنیم؛ دولت دمشق و نیروهای بین‌المللی باید مانع از تحرکات نیروهای ضدکورد و مزدوران شوند تا وضعیت روزاوا به مخاطره نیفتد.
پرسش پایانی؛ اگر انتخاباتی برگزار شود، پیش‌بینی می‌کنید چه تعداد کرسی به دست آورید؟
حزب ما حزبی بزرگ و قدرتمند است. ما آرای خود را افزایش خواهیم داد و جایگاه خود را گسترش می‌دهیم. در دوران جنگ برخی افراد فاصله گرفتند، اما در فضای دموکراتیک حزب ما بسیار بزرگ‌تر خواهد شد؛ هم در شهرداری‌ها آرای بیشتری کسب خواهیم کرد و هم در پارلمان آرا و قدرت خود را به شکلی چشمگیر افزایش می‌دهیم.