رنج دانش‌آموزان «دره‌کوله» و خطرات زیست‌محیطی سد ژاوه
آبگیری سد ژاوه، زندگی کودکان روستای «دره‌کوله» از توابع بخش سیروان در سنندج را با سختی‌های فراوانی روبه‌رو کرده است. با این حال، اشتیاق آن‌ها برای تحصیل و دانش‌اندوزی سبب شده مسیر سنگین و لجن‌آلود و عبور پرخطر از رودخانه را به جان بخرند، آن هم در شرایطی که محقق نشدن وعده ساخت پل، بر رنج و نگرانی اهالی افزوده است.
دانش‌آموزان روستای دره‌کوله هر روز از ساعت ۷ صبح دست در دست پدرانشان می‌گذارند تا از مسیری لجن‌آلود و شاخه‌ای از شاخه‌های آبگیر سد ژاوه عبور کنند و از درس و مدرسه عقب نمانند.
خبرگزاری ایرنا با انتشار تصاویری از سختی‌های مسیر تحصیل کودکان این روستا نشان داده است که چگونه پدران، فرزندان خود را به آغوش کشیده و کول می‌کنند تا آن‌ها را از میان گل‌ولای و خطرات عبور داده و مانع از ترک تحصیلشان شوند. «عابدین زرینی» ۴۶ ساله و پدر سه دختر، از جمله پدرانی است که هر روز این مسیر خسته‌کننده را طی می‌کند تا فرزندانش از تحصیل بازنمانند.
اهالی دره‌کوله می‌گویند، در زمان آغاز احداث سد ژاوه بر روی رودخانه سیروان، به آن‌ها وعده ساخت یک پل برای دسترسی ایمن داده شده بود، اما این وعده در حد حرف باقی ماند و هیچ اقدام عملی برای آن انجام نشد؛ تا جایی که اکنون امیدی به تحقق آن ندارند و دغدغه روزانه برای عبور ایمن کودکان، جایی برای پیگیری وعده‌ها باقی نگذاشته است.
در تصاویر منتشرشده، رنگ تیره و نگران‌کننده لجن و گل‌ولای رودخانه به چشم می‌خورد. با توجه به غیرطبیعی بودن رنگ و جنس این لجن، این نگرانی وجود دارد که فاضلاب و پساب‌های صنعتی و پتروشیمی وارد رودخانه شده باشند؛ خطری که حتی بدون آزمایش‌های آزمایشگاهی نیز با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است.
هشدار علمی درباره مخاطرات زیست‌محیطی سد ژاوه
پروفسور مختار هاشمی، دارنده دکترای مهندسی عمران و منابع آب از دانشگاه نیوکاسل بریتانیا، در اوایل سال جاری (۲۰۲۶) با انتشار پیام ویدیوئی از حاشیه سد ژاوه، از مسئولان استان کوردستان و مقام‌های جمهوری اسلامی ایران خواست آبگیری این سد را متوقف کنند. وی هشدار داد: سد ژاوه در محدوده آثار تاریخی و میراث جهانی یونسکو (از جمله هورامان) واقع شده و با ادامه آبگیری، به آلوده‌ترین سد ایران تبدیل خواهد شد.
این استاد دانشگاه با اشاره به غیرقانونی بودن میزان آبگیری انجام‌شده افزود: تحقیقات گروه پژوهشی دانشگاه سنندج نشان می‌دهد که این سد از نظر کیفی با بحران جدی روبه‌روست و از نظر میکروبی به سطح اشباع رسیده است. میزان فسفر، نیتروژن و فلزات سنگین موجود در آب ۹ برابر حد مجاز است. بنابراین، بر اساس شاخص‌های کیفی آب و پژوهش‌های موجود، آبگیری سد ژاوه به هیچ وجه توجیه‌پذیر نیست و مشخص نیست چرا بر ادامه آن اصرار می‌شود.
وی، در تشریح منابع آلودگی آب سد و محیط‌زیست منطقه گفت: فاضلاب‌های شهری و روستایی، پساب‌های صنعتی اولیه و ثانویه، کشتارگاه‌های مرغ و دام، پسماندهای پتروشیمی و شیرابه زباله‌دان کیلک، مستقیماً وارد مخزن این سد می‌شوند.
تاریخچه سد ژاوه و مخاطرات آن
احداث سد بتنی ژاوه در ۴۰ کیلومتری جنوب غربی سنندج و در نزدیکی روستاهای «وصی سفلی» و «دولاب»، در اردیبهشت ۱۳۸۸ (آوریل ۲۰۰۹) با هدف ذخیره‌سازی آب و آبیاری دشت‌های دهگلان و قروه تصویب شد. اما اجرای این پروژه به دلیل اعتراض اهالی ۱۰ روستای منطقه که نگران زیر آب رفتن زمین‌ها و باغات خود بودند، به تعویق افتاد.
عملیات ساخت سد سرانجام در سال ۱۳۹۲ آغاز شد و تا سال ۱۴۰۰ حدود ۷۲ درصد پیشرفت فیزیکی داشت، اما پس از آن متوقف گردید. اگرچه پروسه آبگیری سد به دلیل ورود فاضلاب و آلاینده‌های رودخانه‌های «آوه‌رو» و «قشلاق» بارها به تعویق افتاده بود، اما ورود فاضلاب به مخزن سد همچنان ادامه دارد.
از مهم‌ترین منابع آلوده‌کننده آب سد، می‌توان به فاضلاب بخش عمده‌ای از شهر سنندج، فاضلاب ۸۳ روستای اطراف، سموم و پسماندهای کشاورزی و همچنین شیرابه مرکز دفن زباله سنندج اشاره کرد؛ شیرابه‌ای که میزان آلودگی آن ۶۰ برابر فاضلاب شهری برآورد شده است.