مشاهده سنجاب زمینی آسیای صغیر در منطقه بارزان

 اربیل (کوردستان۲۴)- صابر دری، عکاس حوزه محیط زیست و حیات‌ وحش، از مشاهده و ثبت تصویری گونه‌ای از جوندگان با نام علمی Spermophilus xanthoprymnus، معروف به سنجاب زمینی آسیای صغیر، در منطقه بارزان خبر داده است. در صورت تأیید علمی این مشاهده، این یافته می‌تواند به‌ عنوان نخستین رکورد ثبت‌شده از حضور این گونه در اقلیم کوردستان و عراق، اهمیت ویژه‌ای در مطالعات تنوع زیستی منطقه داشته باشد.

بر اساس اطلاعات اختصاصی به‌ دست‌ آمده توسط کوردستان۲۴، تصاویر ثبت‌ شده از این جانور در حال بررسی و ارزیابی علمی است. این بررسی با همکاری مراکز تحقیقاتی بین‌المللی و دانشگاه‌هایی در آلمان و هند انجام می‌شود تا هویت گونه تأیید و امکان ثبت رسمی آن در فهرست پستانداران منطقه بررسی شود.

مشاهده در منطقه بارزان در نزدیکی مرز ترکیه

این جانور در نزدیکی روستای متروکه دری، واقع در منطقه بارزان و در نزدیکی مرز ترکیه، مشاهده شده است. سنجاب زمینی آسیای صغیر گونه‌ای از جوندگان است که پراکنش شناخته‌ شده آن عمدتاً به فلات آناتولی محدود می‌شود و پیش از این حضور آن در طبیعت عراق و اقلیم کوردستان مستند نشده بود.

این گونه به خانواده سنجابان (Sciuridae) تعلق دارد و از نظر ریخت‌شناسی، بدنی نسبتاً تنومند، پاها و دُمی کوتاه و حلقه‌ای روشن در اطراف چشم‌ها دارد. رنگ پوشش پشتی آن از قهوه‌ای روشن تا خاکستری مایل به زرد متغیر است و سطح شکمی بدن معمولاً رنگ روشن‌تری دارد.

طول بدن نرهای بالغ، بدون احتساب دُم، حدود ۲۵ تا ۲۸ سانتی‌متر گزارش شده است. نرها نیز عموماً از ماده‌ها بزرگ‌تر هستند.

ویژگی‌های زیستی و رفتار گونه

سنجاب زمینی آسیای صغیر جانوری روزگرد است و بخش عمده فعالیت خود را در طول روز انجام می‌دهد. این گونه برای پناه گرفتن و دور ماندن از شکارچیان، حفره‌ها و تونل‌های زیرزمینی ایجاد می‌کند و بخشی از چرخه زندگی خود را در دوره خواب زمستانی می‌گذراند. زمان و مدت این دوره به شرایط اقلیمی و تغییرات فصلی وابسته است.

رژیم غذایی آن عمدتاً از دانه‌ها، برگ‌ها، علف‌ها و شاخه‌های گیاهی تشکیل شده است، هرچند ممکن است گاهی از حشرات نیز تغذیه کند.

این ویژگی‌های رفتاری و زیستی، همراه با پراکنش جغرافیایی گونه، از جمله عواملی هستند که در بررسی‌های علمی برای شناسایی دقیق آن و ارزیابی شرایط زیستگاهی محل مشاهده اهمیت دارند.

اهمیت حفاظتی و وضعیت جمعیتی

سنجاب زمینی آسیای صغیر در ارزیابی‌های اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در رده «نزدیک به تهدید» (Near Threatened – NT) قرار دارد. تخریب و تکه‌تکه‌ شدن زیستگاه‌های طبیعی و تبدیل اراضی طبیعی به زمین‌های کشاورزی از جمله فشارهای محیطی مؤثر بر جمعیت این گونه عنوان شده‌اند.

ثبت حضور احتمالی این جانور در اقلیم کوردستان می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره پراکنش جغرافیایی پستانداران منطقه فراهم کند و زمینه را برای بررسی‌های میدانی بیشتر درباره وضعیت جمعیت، ویژگی‌های زیستگاه و نیازهای حفاظتی آن فراهم سازد.

بااین‌حال، اهمیت این مشاهده در گرو تأیید علمی هویت گونه و مستندسازی دقیق محل حضور آن است. تا پیش از تکمیل این فرایند، بهتر است این یافته به‌ عنوان یک مشاهده بالقوه مهم زیست‌محیطی در نظر گرفته شود، نه رکوردی قطعی و نهایی.

در صورت تأیید نهایی، این مشاهده می‌تواند به گسترش شناخت علمی از تنوع زیستی اقلیم کوردستان و عراق کمک کند و ضرورت توجه بیشتر به پایش حیات‌وحش و حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی منطقه را برجسته سازد.

ب.ن