از کوردستان سرخ تا درخشش شاعر کورد در باکو

در جریان دوازدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب باکو در مرکز اکسپو، مراسم رونمایی و جشن امضای تازه‌ترین اثر هژار شامیل‌اوغلو، با عنوان «هیچ‌گاه نفهمیدیم هنگام عشق‌ورزیدن چگونه عشق ورزیدیم» در غرفه انتشارات «موجرو» برگزار شد. این کتاب ۱۲۸ صفحه‌ای شامل مجموعه‌ای از سروده‌های محبوب و اشعار جدید وی به زبان آذربایجانی است. این رویداد با استقبال گسترده و حضور پرشور اهالی قلم، شخصیت‌های فرهنگی، پژوهشگران و اعضای تشکل‌ها و گروه‌های مختلف جوانان کورد همراه بود.

هژار شامیل‌اوغلو، یکی از چهره‌های شناخته‌شده ادبی و فعالان فرهنگی برجسته کورد در جمهوری آذربایجان است. او که فرزند پژوهشگر، شاعر و مردم‌شناس فقید آذربایجان «شامیل عسگروف» است، در خانواده‌ای اهل قلم در منطقه کلباجار چشم به جهان گشود. هژار شامیل‌اوغلو، علاوه بر خلق آثار ادبی به زبان‌های ترکی آذربایجانی و کوردی — که تاکنون ۲۵ جلد کتاب از او به زبان‌های گوناگون به چاپ رسیده — بیش از سه دهه از عمر خود را در خارج از کشور صرف آگاهی‌بخشی به جامعه بین‌المللی درباره واقعیات اشغال کلباجار و حقایق قره‌باغ کرده است.

جامعه کوردهای آذربایجان یکی از اقلیت‌های قومی باسابقه این کشور به شمار می‌رود. اگرچه آمارهای رسمی جمعیت کوردها را بین ۶ تا ۱۳ هزار نفر ثبت کرده‌اند، اما تخمین‌های غیررسمی با احتساب نوادگان آن‌ها در مناطقی چون باکو و سومقاییت، این رقم را بسیار بالاتر (نزدیک بە ٢٠٠ هزار) می‌دانند. به‌دنبال مناقشه اول قره‌باغ و اشغال مناطقی همچون کلباجار و لاچین در دهه ۱۹۹۰، بخش عمده‌ای از ساکنان کورد این مناطق آواره شدند. اشتراکات مذهبی و هم‌زیستی طولانی‌مدت موجب همگون‌سازی گسترده فرهنگی و زبانی شده است، اما با این حال مراکزی مانند مرکز فرهنگی «روناهی» همچنان برای حفظ اصالت فرهنگی کوردها تلاش می‌کنند.

تاریخ حضور کوردها در این منطقه با نام «کوردستان سرخ» پیوند خورده است. در دوران شوروی و بین سال‌های ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۹، یک واحد اداری خودگردان به همین نام به مرکزیت لاچین و شامل مناطقی چون کلباجار، قبادلی و زنگیلان تشکیل شد. هدف از ایجاد آن، ساماندهی به جمعیت کورد منطقه در قالب یک منطقه خودمختار بود. اگرچه این واحد اداری در سال ۱۹۲۹ منحل شد و بعدها ساکنان آن دستخوش تغییرات جمعیتی و کوچ‌های اجباری شدند، اما کوردستان سرخ همواره به عنوان بخشی مهم از تاریخ مدنی و جغرافیای انسانی کوردهای قفقاز شناخته می‌شود.