DERSİM - 81 yıl önce idam edildiler

HABER MERKEZİ

Seyyid Rıza ve 5 Kürt Alevi aşiret lideri idam edilişlerinin 81’inci yıldönümünde anılıyor.

15 Kasım 1937’de oğlu ve 5 aşiret lideriyle birlikte idam edilen Seyyid Rıza, 1863 yılında Ovacık beldesinin Lirtik köyünde doğdu.

1935 yılında çıkarılan bir yasayla Dersim’in resmi adı Tunceli yapılıp, güvenlik bölgesi ilan edildi.

Dersim’deki aşiretlerin silahları toplandı ve askeri merkezler kuruldu.

1937 yılında bakanlar kurulu kararıyla Dersim’e hava operasyonu düzenlendi. Sabiha Gökçen isimli Türkiye’nin ilk kadın pilotu da Dersim’i bombalayanlardan biriydi.

Dersim İsyanı'nın ardından barış görüşmeleri yapmak üzere Erzincan'a çağrılan Seyyid Rıza, yolculuğu sırasında 72 taraftarı ile birlikte tutuklandı.

5-13 Eylül 1937'de askeri mahkeme sırasında da yargılanarak ölüm cezasına çarptırılmıştır. 15 Kasım 1937 tarihinde de Elazığ Buğday Meydanı'nda idamı gerçekleştirildi.

Seyyid Rıza'nın idamı İhsan Sabri Çağlayangil'in anılarından şu şekilde aktarılmıştır:

“Seyyid Rıza, sehpaları görünce durumu anladı. "Asacaksınız" dedi ve bana döndü: "Sen Ankara'dan beni asmak için mi geldin?" Bakıştık. İlk kez idam edilecek bir insanla yüz yüze geliyordum. Bana güldü. Savcı, namaz kılıp kılmayacağını sordu. İstemedi. Son sözünü sorduk. "Kırk liram ve saatim var. Oğluma verirsiniz" dedi. Seyyid Rıza'yı meydana çıkardık. Hava soğuktu ve etrafta kimseler yoktu. Ama Seyyid Rıza, meydan insan doluymuş gibi sessizliğe ve boşluğa hitap etti. "Evladı Kerbelayıh. Bi hatayıh. Ayıptır. Zulümdür. Cinayettir" dedi. Benim tüylerim diken diken oldu. Bu yaşlı adam rap rap yürüdü. Çingeneyi itti. İpi boynuna geçirdi. Sandalyeye ayağı ile tekme vurdu, infazını gerçekleştirdi. Oğlu yaşında bir subayı öldürecek kadar katı yürekli olan bir insanın bu mukadder akıbetine acımak zor. Seyyid Rıza asılırken ileride oğlunun da sesi geliyordu.

Seyyid Rıza idam edilmeden önce Mustafa Kemal ile Elazığ Merkez Tren İstasyonu'nda görüştürüldü. Raporlara göre Mustafa Kemal, Seyyid Rıza'dan af dilemesini istemiş ve Dersim'ın Türkleştirilmesi için işbirliğinde bulunma isteğini ifade etmiştir. Fakat kendisi bu teklifleri kabul etmemiştir. 

Bunun yanında Seyyid Rıza, Mustafa Kemal'e şu sözleri söylemiştir:

"Ben sizin hilelerinizi anlayamadım, onlarla baş edemedim, bu yüzden görüşmek için geldim. Ölüme gidiyorum. Bu bana dert olsun, ama ben de size boyun eğmedim bu da size dert olsun."