K24 ÖZEL - Biden döneminde ABD-Kürt ilişkileri nasıl şekillenecek?

Cesim İlhan (K24) - ABD’de Joe Biden’ın başkan seçilmesinin ardından Kürtlerle ilişkilerin nasıl şekilleneceği merak konusu. 

Başkan Mesud Barzani ve beraberindeki heyet 3 Mayıs 2015 yılında ABD’ye gerçekleştirdiği ziyarette Obama dönemi Başkan Yardımcısı Biden, Başkan Mesud Barzani'ye, "Sayın Başkan, müsterih olun. İkimizin de ömrü Kürt devletini görmeye yetecektir" demişti. Bu sözler, Biden’ın ABD’nin 46’ncı Başkanı seçilmesiyle tekrar Kürt kamuoyunda gündem haline geldi.

Joe Biden’ın, görevi devralacağı Donald Trump'ın Ortadoğu'daki anlık politikalarının tersine, daha geleneksel bir ABD duruşuna geri dönmesi ve bölgesel jeopolitiği yeniden belirleyeceği ifade ediliyor.

ABD’nin Irak ve Suriye’de bazı askeri üsleri kapatma ve asker çekme kararı alan Trump’ın, yeniden başkan seçilmesi durumunda ABD'nin bölgeden çekilmesinin söz konusu olacağı öngörülüyordu. Ancak Biden'ın, genel olarak Irak ve Suriye’de, özel olarak da Kürdistan Bölgesi ve Rojava’da daha fazla ABD askeri bulundurmak isteyebileceği belirtiliyor.

Bununla beraber ABD’nin yeni yönetiminin hem Kürdistan Bölgesi’nde hem de Rojava’da Kürtlerle 2017 yılı öncesi ilişkilerini geliştirmesi bekleniyor.

K24’e konuşan akademisyen ve siyaset bilimciler, ABD’de ocak ayında göreve başlayacak olan Biden'la birlikte ABD’nin Kürt politikası ve Kürtlerle ilişkilerinin nasıl şekilleneceğini değerlendirdi.

“JOE BİDEN TÜRKİYE’NİN SURİYE’DEN ÇIKMASINI İSTEYEBİLİR”

Duhok Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü'nden Dr. Susan İbrahim Amedi, Joe Biden’ın Ortadoğu’da ABD’nin çıkarlarını gözeterek Kürdistan Bölgesi’yle ilişkilerini geliştireceğini söylüyor:

“ABD başkanlarının öncelikli amacı kendi ülkelerinin çıkarlarıdır. Cumhuriyetçi ya da Demokrat olması fark etmiyor. Trump'ın Kürdistan Bölgesi’yle normal düzeyde ilişkileri vardı. DAİŞ’e karşı Peşmerge Güçleri’ne yardımda bulundu ki bu zaten önceden de yapılıyordu. Ama Joe Biden’ın eskiden beri Kürdistan Bölgesi’yle ilişkileri var ve Kürtlere yardımcı oluyor. Biden hem ABD’nin hem de bölgenin çıkarlarını göz önüne alarak Kürtlerle ilişkilerini geliştirecektir. Biden Ortadoğu’yu iyi bilmekle birlikte İran, Türkiye ve diğer komşu ülkelerin Kürtlerle olan münasebetlerinden de haberdar. Kürdistan Bölgesi’nin otoritesinin varlığı Ortadoğu’da ABD’nin de çıkarınadır, Biden de bunu çok iyi biliyor. Buna göre bir politika izleyecektir.”

ABD’nin yeni başkanının Türkiye’den silahlı güçlerini Rojava'dan çıkarması için ısrarcı olabileceğini vurgulayan Dr. Amedi, “Ben, Biden’ın siyasetinin ABD’nin geleneksel politikasının devamı olacağını düşünüyorum. Trump'ın Irak ve Suriye’de yaptığı yanlışları düzeltecektir. Biden ayrıca, Türk askerinin Suriye’ye girmesinden rahatsız olduğunu açıklamıştı. İran’ın Irak’ta sponsorluğunu yaptığı silahlı gruplara da karşı çıkıyordu. Hem Türkiye’nin hem de İran’ın Suriye ve Irak’tan çıkması için ısrarcı davranabilir” değerlendirmesinde bulundu.  

ROJAVA OPERASYONUNA TEPKİ GÖSTERMİŞTİ

Öte yandan başkanlık seçimleri kampanyası sırasında bir konuşmasında Joe Biden, Türkiye’nin 9 Ekim 2019’da Rojava’nın Serêkaniyê ve Girê Spî bölgelerine yönelik gerçekleştirdiği askeri operasyonlara değinerek, Trump’ın ABD askerlerini Rojava’dan çekmesinin “modern tarihte herhangi bir başkanın yaptığı en utanmaz şey” olduğunu ifade etmiş, “Burada esas sorun Türkiye. Erdoğan’la bire bir görüşürüm ve operasyonu kesmesini söylerim. Yoksa Erdoğan’ın ağır bir bedel ödemesini sağlarım” demişti.

“KÜRDİSTAN BÖLGESİ VE ROJAVA İÇİN ADIMLAR ATABİLİR”

Süleymaniye Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi Bölümü’nden Dr. Newzad Hetuti de Joe Biden’ın hem Kürdistan Bölgesi için hem de Rojava için Trump’tan daha iyi olacağı görüşünde. 

Biden’ın Ortadoğu’da yeni adımlar atabileceğini vurgulayan Dr. Newzad Hetuti şu değerlendirmelerde bulundu:

“Şimdi önemli bir durum var ki Joe Biden siyasete ve diplomasiye hakim. En önemlisi Ortadoğu’yu iyi biliyor. Kendi siyaseti de renklidir. DAİŞ’le mücadeleye devam edecektir. İran ve Rusya’nın bölgedeki nüfuzunu istemeyecektir. Bizim için önemli olan, biliyoruz ki, Kürtlerin bir dostu olduğudur. Bundan dolayı Kürdistan Bölgesi ve Rojava’ya yönelik güzel adımlar atabilir. Biden, 2008’den 2017’ye kadar Kürdistan Bölgesi’ne hatta Rojava’ya yönelik güzel adımlar attı. Kobani’nin DAİŞ’ten alınmasında Biden önemli rol oynadı. Kürtler için Biden, Trump’tan daha iyi bir siyaset izleyecektir. Türkiye’de de Kürtlerle ilgili adımların atılmasını isteyebilir. ABD’nin Ortadoğu’daki çıkarlarına ters olan İran destekli milislerle mücadele edebilir. İran’ın Irak’ta zayıflamasını isteyecektir. Erbil ile Bağdat ilişkilerinin iyi olmasını isteyecektir. Mustafa Kazimi hükümetine yardım edecektir. Biden, Trump gibi bir telefonla ‘Biz Suriye ve Irak’tan çekiliyoruz’ şeklinde anlık politikalar yapmaz.”      

“TRUMP'IN YERİNE BİDEN OLSAYDI KERKÜK İŞGAL EDİLMEZDİ”

Duhok Üniversitesi İnsan Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Mizgeen Mohammed Hasan ise, ABD’nin Kürdistan Bölgesi’ne her zaman önem verdiğini, Joe Biden döneminde bu durumun daha da ilerleyeceğini söyledi.

Biden’ın Kürtlerle özel bir ilişkisinin olduğunu ifade eden Dr. Mizgeen Mohammed Hasan, şunları kaydetti:

“ABD’nin Ortadoğu’da politikasında Irak ve Kürdistan Bölgesi önemli bir yer tutuyor. Obama döneminde Kürtlerle ABD ilişkileri iyi durumdaydı. Trump döneminde bu ilişki biraz daha zayıfladı ama Biden’la birlikte yeniden iyi bir seviyeye geleceğini düşünüyorum. Bu sadece Kürdistan Demokrat Partisi ve Sayın Mesud Barzani’nin Joe Biden’le olan dostane ilişkilerinin ötesinde, ABD açısından Kürdistan Bölgesi’nin önemli olmasından ileri geliyor. Tabi ABD’nin politikasında ülkesinin çıkarları her şeyden öncedir ama Kürtler Biden yönetimiyle iyi ilişkiler kurabilirler.  Çünkü Biden’ın Kürtlerle arası zaten iyidir.”

“Trump yerine Joe Biden olsaydı Kerkük Kürtlerin elinden çıkmazdı” diyen Dr. Mizgeen Mohammed Hasan, “Joe Biden eğer Kürdistan’ı, Kürtleri, tarihini, coğrafyasını, haklarını, kültürünü bilmeseydi Kürtlerle bu kadar iyi bir ilişki kuramazdı. Biden Kürtleri çok iyi biliyor ve Kürtlerin ne istediğini anlıyor. Mesela Trump’ın yerinde Biden olsaydı Kerkük Kürtlerin elinde çıkmazdı” ifadesini kullandı.  

DR. SAMİ ETROŞİ: BIDEN ‘IRAK ÜÇ PARÇAYA BÖLÜNECEK’ DEMİŞTİ

Siyaset Bilimci Dr. Sami Etroşi ise Biden’ın yönetiminin Kürtlerin beklentilerini pek karşılamayacağı görüşünde: 

“Unutmayalım ki ABD’nin dış politikasındaki ilk amaç kendi çıkarıdır. Tamam Biden’ın Kürtlerle ilişkileri iyi, bunu biliyoruz, hatta Kürtlerle ilişkilerini daha da geliştirecektir, belki Kürtlerin birkaç beklentisini de yerine getirebilir ama Kürtlerin çok büyük beklenti içerisinde olmasını doğru bulmuyorum.Çok büyük isteklerin yerine getirmeme ihtimali var. Çünkü ABD’nin bütün başkanları şimdiye kadar Irak’ın birlik olmasını istemişlerdir. Evet, doğru, Biden, ‘Irak üç parçaya bölünecek’ demişti ama şimdiye kadar ABD’nin bütün liderleri Kürtlerin Irak’la birlik olmasını istemiştir. Biden senatör ya da başkan yardımcısı iken Kürtlerin devlet olmasını istemiştir. Ama yine de Kürdistan Bölgesi dahi olsa öncelik ABD’nin çıkarıdır. Kürtlere birçok kişi söz vermiştir. Önemli olan sonuçtur. 2003 yılında ABD Kürtlere çok söz verdi ama çoğunu yerine getirmedi.”

BIDEN OLSAYDI KERKÜK İŞGAL EDİLİR MİYDİ?

2017 yılında Kerkük işgal edildiğinde ABD Başkanı Donald Trump, ‘Biz Irak’ın içişlerine karışmıyoruz’ demişti. “Joe Biden olsaydı Kerkük yine Kürtlerin elinden çıkar mıydı?” sorusuna Dr. Etroşi şöyle cevap verdi:

“ABD’nin genel bir politikası var. Bazı durumlarda başkanlar çok alternatif olamıyorlar. Trump yerine Joe Biden olsaydı belki Kürtlerin çok yer kaybetmesine izin vermezdi ya da Peşmerge’nin fazla zarar görmesine izin vermezdi. Ama Kerkük saldırısı için aynı şeyleri yapmayabilirdi. Çünkü Kerkük’ün işgal edilmesi sadece Irak’ın aldığı bir karar değildi. Türkiye ve İran’ın da kararıydı. Burada büyük çıkarlar söz konusu. Bölge devletlerinin hiçbirisi Kürtlerin güçlenmesini istemiyor. Biden’ın Kürtlere büyük faydasının olması için ilk iş Kürtlerin yapması gereken, kendi aralarında birlik olmaları ve güçlenmeleridir. O zaman Biden Kürtlere yardım eder.”