Zendaya'nın taktığı 3 bin yıllık İran küpeleri tartışma yarattı
Hollywood’un ünlü yıldızı Zendaya’nın, son filmi "Odyssey"in galasında taktığı antik döneme ait tarihi küpeler, arkeologlar ve kültürel miras uzmanları arasında büyük bir tartışma başlattı. Antik Kürdistan medeniyetine ait yaklaşık 3 bin yıllık parçalar barındıran küpelerin "modern bir aksesuar" olarak kullanılması, uzmanlar tarafından "tarihsel kimliğin talan edilmesi" ve "kültürel mirasa saygısızlık" olarak nitelendiriliyor.
Zendaya’nın kırmızı halıdaki görünümü, dünya çapında dikkatleri bir kez daha bölgenin zengin ve köklü tarihine çekerken, akademik çevrelerde tepkiyle karşılandı. Kültürel miras savunucuları, kaçak yollarla yurt dışına çıkarılmış arkeolojik parçaların mücevherat tasarımında kullanılmasının, eserlerin bilimsel değerini zedelediğini savunuyor. Uzmanlar, bu tür bir kullanımın kültürel miras kaçakçılığını meşrulaştırdığı uyarısında bulundu.
Küpelerin hikayesi
Söz konusu küpeler, İngiliz mücevher tasarımcısı Glenn Spiro imzası taşıyor. Spiro’nun, antik Zewye Kalesi'nden yağmalanan hazinelere ait iki küçük altın halkayı, modern elmas ve altınlarla birleştirerek bu tasarımı oluşturduğu belirtiliyor.
Bu antik parçaların kökeni, 20. yüzyılın ortalarında Zewye Kalesi'nde keşfedilen hazinenin trajik hikayesine dayanıyor. O dönemde tesadüfen bulunan hazinenin büyük bir kısmı, kaçakçılık şebekeleri tarafından yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmış ve Avrupa ile Amerika’daki kara borsalarda satışa sunulmuştu. Bilimsel ve hukuksal itirazlara rağmen bu eserlerin bir kısmı özel koleksiyoncuların ve mücevher üreticilerinin eline geçti.
Zewye Kalesi: Tarihin sessiz tanığı
Doğu Kürdistan'ın Seqiz şehri yakınlarında, stratejik bir tepe üzerinde kurulu olan Zewye Kalesi, bölgenin en önemli arkeolojik alanlarından biri olarak kabul ediliyor. 1947 yılında bir çoban tarafından tesadüfen bulunan bir bronz sandıkla keşfedilen bu üç katlı kale yapısında; altın plakalar, kolyeler, küpeler ve mitolojik figürlerle bezeli fildişi eserler gün yüzüne çıkarılmıştı.
M.Ö. 9. ila 7. yüzyıllar arasına tarihlenen bu eserler, günümüzde tek bir merkezde toplanmış durumda değil. Hazinenin küçük bir kısmı Tahran’daki İran Ulusal Müzesi’nde korunurken, en değerli parçalar Paris'teki Louvre, New York'taki Metropolitan ve Londra'daki British Museum gibi dünyanın önde gelen müzelerinde sergileniyor. Önemli bir kısmının ise halen özel koleksiyoncuların ve ticari kurumların elinde olduğu biliniyor.
Zendaya’nın taktığı küpelerle yeniden alevlenen bu tartışma, tarihi eserlerin Doğu Kürdistan'a iadesi ve kültürel varlıkların korunmasına yönelik uluslararası kamuoyu baskısının artmasına neden oldu.
Zewye Kalesi'nde bulunan bazı eserler:
