Kürdistan Bölgesi, istikrarsız bir coğrafyada istikrarlı bir bölge konumunda
Ukrayna’nın Irak Büyükelçisi Ivan Dovhanych, Kurdistan24’e verdiği röportajda; ülkesinin Erbil’de resmi olarak bir başkonsolosluk açma kararı aldığını ve yalnızca Bağdat’taki federal hükümetin onayını beklediklerini açıkladı. Büyükelçi ayrıca yaklaşık 5 bin Irak vatandaşının Rus ordusu saflarına dahil edildiğini ifade etti.
Kurdistan24: Şu anda Kiev ile Kürdistan Bölgesi arasındaki ilişkilerin düzeyi nedir ve bu ilişkileri nasıl geliştirmeyi hedefliyorsunuz?
Ivan Dovhanych: Aslına bakarsanız Kürdistan Bölgesi ile olan ilişkilerimiz Ukrayna için son derece büyük bir öneme sahip. Ukrayna ve Kürt halkları arasında oldukça sıcak, dostane ve güçlü bağlar bulunuyor. Ülkemizin bu ilişkilere verdiği önemin somut bir göstergesi olarak Ukrayna Hükümeti, Erbil’de bir başkonsolosluk açma kararı aldı. Diplomatik prosedürler gereği Bağdat’ın onayı şart olduğundan, şu anda federal hükümete resmi başvurumuzu iletmiş durumdayız ve onayı bekliyoruz. İzin çıkar çıkmaz başkonsolosluğumuzu derhal faaliyete geçireceğiz.
Kurdistan24: Bu fikir uzun yıllardır gündemde. Başkonsolosluğun bu yıl açılması mümkün mü?
Ivan Dovhanych: Bu karar tek başına benim inisiyatifimde değil. Aslında bu fikir yaklaşık 20 yıl öncesine dayanıyor; 2006 yılında Bağdat’ta maslahatgüzar olarak görev yaptığım sırada bu teklifi sunmuştum. Şimdi ise Ukrayna Hükümeti ikili ilişkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirerek nihai kararını verdi. Başkonsolosluğun açılması hem vize işlemlerini hem de ticari ilişkileri ciddi anlamda kolaylaştıracaktır.
Kurdistan24: Başkonsolosluk açılmasının yanı sıra, Ukrayna’nın Kürdistan Bölgesi’ne yönelik siyasi ve ticari vizyonu nedir?
Ivan Dovhanych: Halihazırda vatandaşlarımızın işlemlerini yürütmek amacıyla her ay Erbil’de konsolosluk günleri düzenliyoruz; ancak bu yeterli değil. Açılacak başkonsolosluk aynı zamanda bir ticaret ataşeliği işlevi de görecek. Ukrayna Uluslararası Ticaret Odasının Erbil şubesi aracılığıyla Kürt ve Ukraynalı iş insanları arasında doğrudan köprüler kurmak istiyoruz. Böylece aracılara gerek kalmayacak ve tüketicilerin maliyetleri düşecektir.
Kurdistan24: Ukrayna, dünyanın en büyük tarım üreticilerinden biri. Kürdistan Bölgesi ve Irak’a yönelik ihracat hacminiz nedir ve savaş bu durumu nasıl etkiledi?
Ivan Dovhanych: Savaş şartlarına rağmen Ukrayna, halen dünyanın en büyük ayçiçek yağı ve tahıl ihracatçılarından biridir. Irak, Ukrayna menşeili ayçiçek yağının en büyük alıcıları arasında yer alıyor ve verilerimize göre Irak’a yapılan ihracatımızın büyük bir kısmı Kürdistan Bölgesi’nin sınır kapıları üzerinden sevk ediliyor. Kürdistan Bölgesi, istikrarsız bir coğrafyada istikrarlı bir bölge konumunda; bu da ülkemizin ticareti için geniş fırsatlar ve güvenli bir kapı aralıyor.
Kurdistan24: Kürdistan Bölgesi Hükümeti taleplerinizi ve Ukraynalı şirketleri nasıl karşılıyor?
Ivan Dovhanych: Tüm konular hükümetle henüz resmi düzeyde masaya yatırılmamış olsa da Kürdistan Bölgesi Hükümetinin bize tam destek sağlayacağından hiç şüphem yok. Zira Erbil’de bulunduğum süre boyunca son derece sıcak ve samimi bir misafirperverlikle karşılandık.
Kurdistan24: Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş beşinci yılına girdi; bu savaş size ne kazandırdı, sizden ne götürdü?
Ivan Dovhanych: Savaşın hiçbir olumlu yanı yoktur. Rusya’nın ülkemize yaşattığı yıkım nedeniyle derin bir acı ve ızdırap içindeyiz. Kürt halkı, yaşadığı çetin ve acı dolu tarih sebebiyle bizim çektiğimiz acıları herkesten daha iyi anlıyor. Dünyada hiç kimse barışı Ukraynalılar kadar derinden arzulayamaz.
Kurdistan24: Ukrayna kalıcı bir barışa ya da uzun vadeli bir ateşkese hazır mı? Şartlarınız nelerdir?
Ivan Dovhanych: Barış bizim en büyük arzumuz ve nihai hedefimizdir; ancak bu barış, yeni işgallere zemin hazırlayan geçici bir ateşkes değil, adil ve sürdürülebilir bir barış olmalıdır. Sayın Trump’ın barış yönündeki çabalarını takdirle karşılıyoruz. Nitekim Başkan Trump enerji sektörünü kapsayan bir ateşkes girişimi önerdiğinde, Devlet Başkanı Zelenskiy buna açıkça destek verdi; fakat aynı gece Rusya, Ukrayna’ya 200 insansız hava aracı (İHA) ve 16 füzeyle saldırarak yarım milyon haneyi elektriksiz bıraktı. Dolayısıyla "Bu savaş ne zaman bitecek?" sorusunun yanıtı Kiev’de ya da Washington’da değil; yalnızca Moskova’da, Putin’in elindedir.
Kurdistan24: Barış uğruna kaybettiğiniz topraklardan feragat etmeye hazır mısınız?
Ivan Dovhanych: Kesinlikle hayır; topraklarımızdan hiçbir koşulda vazgeçmeyeceğiz ve bunu asla kabul etmeyiz. Bu, yalnızca Devlet Başkanı’nın alabileceği bir inisiyatif de değildir. Ukrayna’nın sınırları anayasayla güvence altına alınmıştır ve halk referandumu olmaksızın topraklarımızın kaderi üzerinde karar verilemez. Üstelik yürürlükteki yasalarımıza göre savaş şartlarında referandum ya da seçim yapılması hukuken yasaktır.
Kurdistan24: Donald Trump, Ukrayna için yeni bir lider seçilmesinin vaktinin geldiğini ifade etti. Bu konudaki tutumunuz nedir?
Ivan Dovhanych: Bu söylem, Zelenskiy’nin yerine kolayca teslim olacak zayıf bir lider getirilmesi amacıyla ilk olarak Ruslar tarafından ortaya atıldı. Hukuki açıdan savaş koşullarında seçim düzenlemek imkansızdır; buna rağmen Zelenskiy, en az 60 günlük gerçek bir ateşkes sağlanması halinde yasaları revize edip seçime gitmeye hazır olduğumuzu belirtti. Şayet birileri Ukrayna halkının Rusya’ya karşı tavizkar bir lider seçeceğini düşünüyorsa büyük bir yanılgı içindedir. Zira halkımız sandık başına giderse, belki de Zelenskiy’den çok daha sert ve tavizsiz bir duruş sergileyecek bir lideri göreve getirecektir.
Kurdistan24: Ukrayna kamuoyunda Zelenskiy’e yönelik bir güvensizlik veya tepki var mı?
Ivan Dovhanych: Savaşın yönetimi meselesi kişilere bağlı bir konu değil; güçlü ve kararlı bir politikaya duyulan güvendir. Zelenskiy, Ukrayna halkının ezici çoğunluğunun ortak iradesini temsil ediyor. Halkımız da ülkesini teslim etmeye razı olacak dirayetsiz bir figüre asla oy vermez.
Kurdistan24: ABD, Rusya ve Çin arasında Ukrayna’nın masada olmadığı üçlü bir zirve gerçekleştirilirse, alınacak kararları kabul eder misiniz?
Ivan Dovhanych: Dünya liderleri istedikleri platformda bir araya gelebilirler; ancak ülkemizin kaderini belirleyecek olan yalnızca Ukrayna halkıdır. Devlet Başkanı dahi bu büyüklükte bir kararı tek başına veremez; zira bu mücadelenin asıl sahibi ve meşru öznesi Ukrayna halkıdır.
Kurdistan24: Bu savaşta modern teknoloji ve yapay zeka Ukrayna lehine nasıl bir rol oynadı?
Ivan Dovhanych: Teknoloji, cüssece bizden katbekat büyük bir hasma karşı durabilmemizde belirleyici bir unsur oldu. Ancak teknoloji yalnızca silah sistemlerinden ibaret değildir; erken uyarı sistemleri, sığınakların inşası, elektrik ve su istasyonlarının etrafına beton bariyerler ile koruyucu ağlar kurulması kritik ulusal altyapının ayakta kalmasında kilit rol oynadı. Aynı zamanda iyi eğitimli teknik ekiplerimiz sayesinde oluşan tahribatlar süratle onarılabiliyor.
Kurdistan24: Ukrayna askeri teknoloji alanında Körfez ülkeleriyle bir iş birliği yürütüyor mu?
Ivan Dovhanych: Bildiğim kadarıyla özellikle enerji altyapısının tel örgüler, beton duvarlar ve erken uyarı sistemleriyle tahkim edilmesi konusunda hükümetlerarası düzeyde bir koordinasyon mevcut. Çünkü 21. yüzyılda savaş yalnızca dronlardan ibaret değildir; bu araçların sahadaki insan unsuru tarafından nasıl sevk ve idare edildiğidir.
Kurdistan24: Trump, Avrupa ülkelerinin Ukrayna’ya destek vermenin ağır faturasını ödediğini savunuyor. Bu tespiti doğru buluyor musunuz?
Ivan Dovhanych: Bu açıklama rasyonel bir temele dayanmıyor. Böylesi bir söylemden kim fayda sağlar? Yalnızca Rusya! Zira Ukrayna’yı yalnızlığa itip çökertmek istiyorlar. Avrupa ülkelerinin karşı karşıya kaldığı zorluklar Ukrayna’ya yapılan desteklerden değil, bizzat Rusya’nın uluslararası hukuku hiçe sayan saldırganlığından kaynaklanmaktadır.
Kurdistan24: Ukrayna hangi güçle direniyor ve neden çökmüyor?
Ivan Dovhanych: Sahada nihai belirleyici güç mühimmat değil, askerin iradesidir. Ben bizzat cephe hattında otomatik tüfeğimle savunma yaparken yaralandım; yerimi hemen bir başka silah arkadaşım aldı. Bugün de oğlum vatanını korumak adına ön saflarda savaşıyor. Ukrayna’da yeri geliyor milyonerler dahi sıradan bir nefer gibi tüfek kuşanıyor. Bizler vatanımızı ve ailelerimizi savunuyoruz; asla teslim olmayacağız.
Kurdistan24: Ukrayna’yı oldukça çetin bir kışın beklediği ifade ediliyor; bunun arka planında ne var?
Ivan Dovhanych: Bu durum tamamen Putin’in acımasız stratejilerinin bir sonucudur. Rus ordusu, beş yıllık savaş süresince cephe hatlarını yarmayı başaramadı. Bu yüzden şu anki yegane taktikleri, doğrudan sivil altyapıyı vurarak ülkede yaşamı imkansız kılmak ve halkı olası bir seçimde teslimiyete zorlamak. Ancak Putin bu beyhude hayalinde asla amacına ulaşamayacaktır.
Kurdistan24: Rusya veya Ukrayna ordusu saflarında savaşan Irak vatandaşları bulunuyor mu?
Ivan Dovhanych: Ukrayna ordusu saflarında hiçbir Irak vatandaşı yer almamaktadır. Ancak uluslararası istihbarat kaynaklarına göre 2022 ile 2023 yılları arasında yaklaşık 5 bin Iraklı genç Rus ordusu saflarına dahil edildi. Bu insanların büyük çoğunluğu birer kurbandır; para, istihdam, eğitim veya vatandaşlık vaatleriyle aldatıldılar yahut mecbur bırakıldılar. Akabinde Rusya, sahada yaşadığı ciddi asker zayiatı sebebiyle bu kişileri hiçbir eğitim vermeden acımasızca en ön cepheye, doğrudan ölüme sürdü.
Kurdistan24: Ukrayna, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunda Irak’ın benimsediği diplomatik tutumu nasıl değerlendiriyor?
Ivan Dovhanych: Irak Hükümetinin sergilediği dengeli ve ilkeli tutumu takdirle karşılıyoruz. Irak, BM oturumlarında Ukrayna’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunan karar tasarılarına defalarca lehte oy kullandı. Zaten 40 yılı aşkın süredir savaşın acı faturasını bizzat yaşamış olan Irak halkı, bizim içinde bulunduğumuz trajediyi en derinden anlayan halklardan biridir.
Kurdistan24: Kürdistan Bölgesi ve Irak genelinde kaç Ukrayna vatandaşı yaşıyor ve ne tür faaliyetlerde bulunuyorlar?
Ivan Dovhanych: Irak genelinde daimi statüde ikamet eden yaklaşık 700 Ukrayna vatandaşı bulunuyor. Bu nüfusun 400’den fazlası Kürdistan Bölgesi’nde yaşamaktadır. Onlar burada sığınmacı konumunda değiller; kendilerini ikinci evlerinde gibi hissediyorlar ve son derece huzurlular. Vatandaşlarımıza böylesine güvenli bir ortam sundukları için Kürdistan Bölgesi Hükümetine ve halkına içtenlikle teşekkür ediyorum.
Kurdistan24: Kürtler ile Ukraynalılar arasındaki temel benzerlikleri ne şekilde değerlendiriyorsunuz?
Ivan Dovhanych: Her iki millet de tarih boyunca derin trajedilerden geçmiş, haksızlıklara ve bölünmelere maruz kalmıştır; ancak tüm bunlara rağmen boyun eğmeyen, cesur savaşçılardır ve asla hasımlarına diz çökmezler. Bir diğer mühim ortak nokta ise Kürt halkının ve tüccarlarının iş hayatında sözlerine sadık, güvenilir ve dürüst olmalarıdır; bu da modern küresel düzendeki en kıymetli sermayedir.
Kurdistan24: Erbil ziyaretiniz esnasında Kürt yemeğini deneme ya da tarihi Erbil Kalesi’ni gezme imkanınız oldu mu?
Ivan Dovhanych: Sabahtan akşama dek süren yoğun diplomatik temaslar nedeniyle oldukça yorgundum; bu sebeple kadim Erbil Kalesi’ni ziyaret etmeye ve geleneksel Kürt lezzetlerini tatmaya vakit bulamadım. Ancak bir tarihçi kimliğimle, bilhassa Erbil’deki başkonsolosluğumuzu hizmete açtığımızda bu fırsatı fazlasıyla değerlendirmeyi temenni ediyorum.
Kurdistan24: Ukrayna vatandaşlarıyla evlilik bağı bulunan Iraklı ailelerin karşılaştığı vize sorunları nasıl aşılacak?
Ivan Dovhanych: Bu durum bütünüyle konsolosluk yetki alanındaki yasal bir prosedürdür. Avrupa Birliği (AB) ile akdettiğimiz vize muafiyeti anlaşması uyarınca Ukrayna, sıkı sınır ve göç protokollerini eksiksiz uygulamak zorundadır. Bununla birlikte ülkemiz, dijital platformu (Diia) ile kamu hizmetlerinde devrim yaratmıştır. Vatandaşlarımız evlilik bildirimlerini ve ilgili tüm idari tescil süreçlerini artık tamamen dijital ortam üzerinden gerçekleştirebilmektedir.
Kurdistan24: Sayın Büyükelçi, değerli vaktinizi ayırıp yayınımıza katıldığınız için teşekkür ederiz.
Ivan Dovhanych: Ben teşekkür eder, herkese kalıcı bir barış ve istikrar temenni ederim.