İbrahim Kalın: Süreç görmek istediğimiz hızda ilerlemiyor

Türkiye Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, PKK’nin lider kadrosundan kaynaklanan bazı kaygı ve dirençlerin bulunduğunu belirterek, ''sürecin beklenen hızda ilerlemediğini'' söyledi.

İbrahim Kalın, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) ile Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi bünyesindeki Küresel Düzen Programı tarafından ortaklaşa düzenlenen ''Ortadoğu’da yeni bir bölgesel toplum sözleşmesi arayışı'' başlıklı konferansta konuştu.

Ankara’da gerçekleştirilen toplantıda Oxford Üniversitesi’nden Galip Dalay’ın sorularını yanıtlayan İbrahim Kalın, silahsızlanma ve demokratikleşme süreci, PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü, Suriye’de Kürtlerin yeni yönetime katılımı, İran’a yönelik yeni bir saldırı ihtimali ve Türkiye-İsrail ilişkileri hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Kürt meselesinin çözümünün yalnızca silahların bırakılmasına indirgenemeyeceğini vurgulayan Kalın, meselenin ortaya çıkmasına neden olan toplumsal ve siyasal sorunların da ele alınması gerektiğini söyledi.

Kalın, silahsızlanmanın ardından geri dönüş ve topluma yeniden katılım sürecinin işletilmesi için hazırlık yapıldığını, mevcut yasal paketin kapsamı dışında kalan PKK mensuplarını da kapsayacak ek düzenlemelerin gündemde olduğunu belirtti.

Kürt meselesinin ortaya çıkış nedenlerini değerlendiren Kalın, Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesinin sorunun temel boyutlarından biri olduğunu ifade etti. Kalın, bu toplumsal ve siyasal sorunların çözüm sürecinde doğrudan ele alınması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:

''Bu neden bir mesele haline geldi? Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesiyle ilgili bir mesele bu. Bunu ele almak zorundasınız.''

Sürecin iki temel boyutu bulunduğunu söyleyen Kalın, ilk ayağın silahsızlanma, ikinci ayağın ise Kürt meselesinin ortaya çıkmasına neden olan sorunların giderilmesi olduğunu kaydetti.

Kimlik, hafıza, çok kültürlülük ve topluluk aidiyetleriyle ilgili konuların daha kapsamlı bir demokratikleşme çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kalın, iki boyuttan herhangi birinin ihmal edilmesinin süreci eksik bırakacağını söyledi. Kalın, sürecin yalnızca silahsızlanmaya indirgenemeyeceğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:

''Bunu yalnızca birine indirgerseniz süreç tek ayaklı kalır. Sürecin iki ayak üzerinde ilerlemesi gerekiyor.''

Silahların kullanılmaya devam ettiği veya masada bulunduğu koşullarda demokratik bütünleşmenin sağlanamayacağını belirten Kalın, bununla birlikte silahsızlanmanın da tek başına çözüm getirmeyeceğini dile getirdi.

Kalın, demokratikleşme, kapsayıcılık ve toplumsal bütünleşme alanlarında yeni adımlar atılması gerektiğini belirterek, ''Ancak bu da tek başına sorunu çözmeyecek. Demokratikleşme, kapsayıcılık, bütünleşme ve benzeri alanlarda başka adımlar da atmamız gerekiyor.'' dedi.

Sürecin siyasi zemini hakkında da konuşan Kalın, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin güçlü desteğiyle başlatılan sürecin, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) ve diğer siyasi partilerin desteğiyle geniş bir mutabakata dönüştüğünü söyledi.

Mecliste gerçekleştirilen oylamada 467 milletvekilinin lehte oy kullandığını belirten Kalın, ortaya çıkan tabloyu, ''Türkiye siyasetinde uzun zamandır görmediğimiz bir mutabakat'' sözleriyle değerlendirdi.

Bu mutabakatın sivil siyasete duyulan güveni güçlendirdiğini söyleyen Kalın, siyasi partilerin kendi farklılıklarını bir kenara bırakarak ortak bir hedef doğrultusunda hareket edebildiğini ifade etti.

''SURİYE, IRAK VE İRAN'DA DA DEMOKRATİKLEŞME İHTİYACI VAR''

Kürt meselesinin yalnızca Türkiye sınırları içerisinde ele alınamayacağını da belirten Kalın, Kürtlerin yaşadığı Suriye, Irak ve İran’da da toplumsal bütünleşme ve demokratikleşme ihtiyacı bulunduğunu söyledi.

Bölgedeki etnik, mezhepsel ve dinî farklılıkların çatışma nedeni olmak yerine toplumsal zenginliğin bir parçası haline gelebileceğini kaydeden Kalın, bu farklılıkların bir arada yaşama temelinde değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Sürecin ilerleme hızı ve karşılaşılan güçlükler hakkında da değerlendirmelerde bulunan Kalın, silahsızlanma ve siyasi alanda büyük adımlar atmanın kolay olmadığını, bu nedenle zaman zaman daha küçük adımlarla ilerlemek durumunda kaldıklarını söyledi.

Birlikte çalıştıkları taraflara bu konuda yaptıkları tavsiyeyi anlatan Kalın, sürecin dengeli ilerlemesinin önemine dikkat çekerek şöyle konuştu:

''Büyük bir adım atabilirsiniz ama sonrasında dengemizi kaybedebiliriz. En azından bir ayağınızı yere sağlam basmak zorundasınız.''

Kalın, sürecin mevcut durumuna ilişkin değerlendirmesinde PKK’nin lider kadrosundan kaynaklanan bazı kaygı ve dirençlerin bulunduğunu söyledi. Sürecin beklenen hızda ilerlemediğini belirten Kalın, örgütün lider kadrosunun gelecekte kendilerini neyin beklediği ve sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda sorularının bulunduğunu ifade etti. Kalın, bu konudaki değerlendirmesini şöyle aktardı:

''Size karşı dürüst olmam gerekirse PKK’nin lider kadrosundan gelen bir miktar direnç var. Görmek istediğiniz hızda ilerlemiyoruz. Dolayısıyla 'Bize ne olacak?' sorusu ve sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda bazı meseleler, kaygılar var. Bu kaygıları anlıyorum. Ama konuşuyoruz. Bu meseleleri ele almaya ve aşmaya çalışıyoruz.'',

Meclisten geçen yasa, Cumhurbaşkanı Yardımcısı’nın başkanlığında oluşturulan kurul, çalışmalarına başlayacak alt komiteler ve TBMM bünyesinde kurulması planlanan izleme komitesinin hükümetin ve siyasi partilerin kararlılığını gösterdiğini ifade eden Kalın, toplum desteğinin de yüksek olduğunu söyledi.

Kalın, sürecin geleceğine ilişkin değerlendirmesinde, ''Dolayısıyla geri dönüş yok. İlerlemeye devam edeceğiz.'' dedi.

PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü ve yeniden toplumsal yaşama katılımına ilişkin soruyu da yanıtlayan Kalın, silahsızlanma ve yeniden entegrasyon aşamaları için hazırlıkların yapıldığını, ancak bu konuda çalışmaların sürdüğünü belirtti.

Diğer ülkelerin benzer süreçlerde edindiği deneyimlerden yararlandıklarını söyleyen Kalın, Türkiye’nin kendi ihtiyaçları ve öncelikleri doğrultusunda özgün bir model geliştirdiğini ifade etti.

Silahsızlanmanın aşamalarının tamamlanmasının ardından Millî Güvenlik Kurulunun (MGK) onayının alınacağını belirten Kalın, mevcut yasal paketin kapsamında bulunmayan PKK mensuplarını da içerecek ek yasaların çıkarılmasının planlandığını söyledi. Kalın, sürecin bu aşamasına ilişkin şu ifadeleri kullandı:

''Silahsızlanmanın bu aşamalarını tamamladıktan, ardından Millî Güvenlik Kurulunun onayını aldıktan ve şu anda bu paketin kapsamında olmayan PKK mensuplarını da kapsayacak ek yasaları çıkardıktan sonra o noktaya çok hızlı ulaşacağız.''

Türkiye’nin geri dönecek kişileri topluma yeniden kazandırabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirten Kalın, bu aşamada bir uyum sürecine ihtiyaç duyulacağını ancak sürecin yönetilebileceğini söyledi. Demokratik reformların önemine de yeniden dikkat çeken Kalın, silahsızlanmanın sürecin yalnızca bir ayağını oluşturduğunu vurguladı.

Kürdistan Bölgesi’nin sürece katkısını da değerlendiren Kalın, KDP, YNK ve bölgedeki diğer siyasi partilerle ilişkilerin önemine değindi. Kalın, bu partileri ''kardeşlerimiz'' olarak tanımladı.

Kürdistan Bölgesi'ndeki Kürtlerin süreç boyunca kenndilerine yardımcı olduklarını belirten Kalın, ilerleyen aşamalarda daha büyük bir rol üstlenebileceklerini söyledi. Bazı PKK mensuplarının bir süre daha Kürditan Bölgesi'nde kalacağını da belirten Kalın, bunun üzerinde uzlaşılan çerçeve doğrultusunda gerçekleşmesi halinde sorun oluşturmayacağını ifade etti.