"Kürdistan'ın bölünmesine kimsenin gücü yetmez, kapılarımız müzakereye açık"
Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani, meşru kurumları korumak ve demokratik sürece saygı göstermek amacıyla hareket ettiklerini belirterek, Kürdistan’ın bölünmesine kimsenin gücünün yetmeyeceğini söyledi. Bölgesel gerilimlerde tarafsız kalma ve komşulara karşı toprakların kullanılmaması ilkelerini yineleyen Başbakan, ekonomik ilerlemenin özel sektörle kurulan güven ilişkisiyle sağlandığını kaydetti.
Başbakan Mesrur Barzani, 21 Kasım 2026 Cumartesi günü, Shams TV’ye verdiği demeçte, gündemdeki konulara ilişkin soruları yanıtladı.
Sunucu: Sayın Başbakan, tüm bu muazzam kalkınmadan bahsediyoruz ama daima gergin ve alevler içindeki bir bölgede. Bugün bu bölge, Arap dünyasında bir model olarak öne çıkıyor; fakat bazı şeyler oluyor, insanları şüpheye düşüren; özellikle de son dönemde yaşananlar, hükümet kurma konusu ve Bafel Talabani'nin bölgeyi ikiye bölmek istediğine dair yaptığı açıklama; Tam olarak ne oluyor?
Mesrur Barzani: Sizinle olmak güzel, sözleriniz için teşekkür ederim. Elbette, Kürdistan'da gördüğünüz kalkınma, halkımızın on yıllardır süren mücadelesinin ürünü. Bu başarı o Peşmergelerin ve şehit ailelerinin, ve bugün gördüğünüz şeyi kurmak için yıllarca canını verenlerindir. Rolümü oynadım, gururluyum. Ve ne yaptıysak yürekten yaptık. Kendimi her zaman bu toplumun, bu toprakların bir parçası görürüm. Burada köklerimiz derin. Bu yüzden ne yapıyorsak, bütün yüreğimle ve ekibimden aldığım destekle yapıyorum ve tabii ki halkımızın anlayışıyla.
Bu kalkınmada en önemli kısım, halkımızın kendi değerini ve konumunu anlaması ve elbette bir millet olarak haklarını, hak ettiklerini onlara hatırlatmaktır. Başardıklarımızdan çok memnunum. Ama en önemli nokta, şu an kazanımlarımızı nasıl koruyabileceğimizdir. Son gelişmelerde bahsettiğiniz Kürdistan'ın bölünmesi, elbette başarılı olamayacaktır; çünkü Kürdistan'ı bölmeye kimsenin ne hakkı ne gücü vardır. Kürdistan, bir eserdir; dediğim gibi, şehitlerimizin, Peşmergemizin ve halkımızın direnişinin eseridir. Bu kazanımlar için çok çabaladık ve hiç kimse Kürdistan'ı keyfine veya şüpheli bir ajandaya göre bölemez.
Sunucu: Sayın Başbakan, bugün bu durumu yatıştıracak müzakereler var mı? Yoksa işler, KDP ile KYB arasındaki nihai bir anlaşmazlık noktasına mı vardı?
Mesrur Barzani: Umut her zaman vardır. Kapıları hiç kapatmadık ve yaptıklarımız hiçbir zaman kimseye karşı değildi. Açıkça söyleyeyim, ben tepkilerinin pek mantıklı olduğunu düşünmüyorum. Başa dönelim. İki yıldır bir seçimimiz vardı. Makamlar ve hükümetin kurulmasındaki anlaşmazlık yüzünden Parlamentomuz toplanamadı. Ve öyle bir noktaya geldi ki rakiplerimiz Federal Mahkemeye başvurup Parlamentonun ve hükümetin feshini istediler. Ve elbette, artık kendi meşruiyetimizin sorgulandığı bir aşamadaydık. İki seçeneğimiz vardı: Ya kurumlarımızın meşruiyetini kurtarmak ya da rakiplerin bu akıl dışı tepkilerinin doğuracağı sonuçlarla yüzleşmek. Elbette bu bizim hem milli hem de ahlaki bir sorumluluğumuzdu; Kürdistan Bölgesi'ne ve haklarına inanan herkes adına, harekete geçip Parlamentoyu canlandırmalıydık; ki bu da yine kimseye karşı değildi.
Gördüğümüz tepki ise bazı kişilerin işlerin nasıl olması gerektiğine dair görüşünün bir abartısıydı. Elbette bölgemizin ve kurumlarımızın meşruiyeti demokratik sürece dayanır. Tek bir kişinin işlerin nasıl olması gerektiğine dair ölçütlerine dayanmaz. Bizim yaptığımız kurumları kurtarmak, Kürdistan'ın meşruiyetini korumak ve o milletvekillerine oy veren seçmenlerimize karşı sorumlu davranmaktı. Dolayısıyla Parlamentonun yeniden çalışmasını sağlamak ve ardından hükümetin kurulması veya süreci yeniden müzakereye açmak bizim niyetimizdir. Elbette kapılar açık, umarım demokrasi sürecine ve Kürdistan'ın geleceğine inanan herkesle müzakerelere devam edebiliriz.
Sunucu: Demokrasi vurgusu yaptınız Sayın Başbakan. Size şu temel soruyu yöneltmek isterim: Projelerden, altyapıdan ve yollardan söz ediyoruz ama Erbil'de ortaya konulan o model... Başkan Mesud Barzani'nin 1991'deki sözlerini hep hatırlarım; vizyonu çok netti ve o dönemde hiç olmayan bir zeminde halkın iradesini yansıtacak gerçek Parlamento seçimlerini istemişti. Bugün yaşanan anlaşmazlıklar ışığında bu model adına endişeli misiniz? Yoksa bu model sürecek ve sonuna kadar savunulacak mı?
Mesrur Barzani: Demokrasiyi savunacağız. Halkımızın kazanımlarını savunacağız. Elbette yaptıklarımız en başından beri kolay bir şey değildi. Biri demokrasiye inanmıyor diye geri adım atmayacağız. Açık konuşalım, neden bu sürece karşı tavır alınıyor? Seçimler yapıldı. Seçimler sonuç verdi. Elbette bu sonuçlara saygı duyulmalı. Bir taraf beklediği sandalyeleri kazanamadıysa, bu durumun sırf bir seçimde başarısız olundu diye tüm süreci durdurma ve kilitleme gerekçesi haline getirilmemesi gerekir. Sonuçları kabul etmeliler. Demokrasiye saygı budur. Halkın iradesine saygı budur. Ve ardından buna göre hareket edip hükümet kurmak için koalisyona katılır ya da muhalefette kalırlar. Demokrasi dünyanın çoğunda böyle bilinir. Ama kendilerine has görüşlerle "ya benim dediğim ya da hiç" demeleri kabul edilemez. Bu şekilde ne gelişebiliriz ne de halkımıza hizmet edebiliriz.
Bu durumda bence çok açıktı ki KYB (Kürdistan Yurtseverler Birliği), maalesef, başka bir partiyle kurduğu ittifakla bize demokrasi süreciyle değil, güç kullanarak meydan okudu; temelde Parlamentoyu felç ederek veya iki yıl rehin alarak çalışmasını engelledi. Bu ne fayda sağlar ne de hizmet eder, sürece yaramıyor. Biliyorsunuz, başta iki yıl Parlamentomuz yokken Parlamento yok diye şikayet ediyorlardı. Şimdi Parlamento yeniden açılınca yine aktif bir Parlamento var diye şikayet edip bunu kabul edemeyiz, Parlamento mutlaka feshedilsin diyorlar. Demokrasi sürecinden yana mı, yoksa karşı mı olduklarını konusunda bir karar vermeliler.
Her iki durumda da, bence verdikleri tepki çok yanlıştı. Şunu da hatırlatayım, onlar aynı zamanda Kürdistan Anayasasının yazılmasına karşı da son derece olumsuz bir tavır almışlardı; ki Irak Anayasası da bölgede kendi anayasamızı öngörür. Dolayısıyla bu meşru kurumların varlığına ve desteklenmesine, sırf gütmek istedikleri özel bir ajanda yüzünden engel olmak ve bu meşru kurumların yokluğunda kendi davalarını öne çıkarmaya çalışmaları kabul edilemez. Kürt halkının çoğu bunu reddediyor. Ve elbette meşruiyet, halkın oylarıyla gelir. Halkın desteğini alan meşruiyete sahiptir, nokta.
Sunucu: Sayın Başbakan, az önceki sözlerinize ek olarak, genelde olduğu üzere Kürdistan Demokrat Parti kazanır seçimlerde, çoğunluğu da sağlar. Fakat ben bu soruyu Kak Mesud'a çok sordum; hep şöyle derdi: "Yine yarı yarıya paylaşırız." "Neden?" derdim, "İç savaşı önlemek için" derdi. KDP'nin çatışmayı önlemek adına sürekli taviz verip yarı yarıya ilkesiyle gitmesi stratejisi bitti mi? Zor bir sorum var ama insanların aklını kurcalıyor: Kürdistan'da öyle ya da böyle bir iç çatışmaya doğru mu gidiyoruz?
Mesrur Barzani: Kısaca cevevap vereyim önce; Hayır. Öncelikle, seçimlerden bahsedelim. Neden seçim yapılır? Seçimler genelde bir kazanan ve belki de kazanamayan biri olsun diye yapılır. Onlara kaybeden demiyorum, çünkü arada bir süre var; seçimler her dört yılda bir yapılır. Bu kez kazanamazsanız, bir dahakine kazanamazsınız demek değil. Yarı yarıya bölünme, demokrasinin olması gereken doğasını veya özünü yansıtmaz. Seçim yapılır, sonuç çıkar, saygı duymak gerekir. Birinin oyların %50'si yoksa, yoktur. Kesinlikle kendinde hükümetin ya da yetkinin %50'sini kullanma hakkını göremez. Ama yıllar içinde KDP tüm seçimlerin galibi oldu, ve çok uzlaşmacı davrandı. Hep hazırdılar; uzlaşmaya, rakiplere ve diğer tarafa daha fazlasını vermeye, hükümet kurma sürecinin parçası olmaları için veya ulusal birlik, barış ve refah uğruna.
Bu kez mesele iki parti arasındaki anlaşmazlık değil. Konu, bir bütün olarak Kürdistan Bölgesi'nin meşruiyeti. Bir anayasamız yoksa, eğer elinizde Parlamento gibi meşru bir kurum yoksa, bu tüm sürecin sorgulanması demektir. Mesele hangi partinin daha çok vekili olduğu değil. Asıl mesele kurumun kendisini kurtarmak. İşte aradaki fark bu. Şimdi, diğer soruya dönecek olursak; bir iç çatışma olur mu? Umarım olmaz. Başkan Mesud Barzani her zaman der ki: Kürtler arası çatışma olmamalı. Ve tüm Kürdistan'a çağrım şu ki: Kürt topraklarında veya partileri arasında çatışmadan kaçınılsın, Peşmerge karşı karşıya gelip savaşmamalı. Siyasi anlaşmazlıklar hep olacaktır. Karşılaşacağımız birtakım zorluklar her zaman olacaktır. Ama umarım, herkes siyasi konularda anlaşamasak bile askeri olarak karşı karşıya gelmeyi aşmamız gerektiğini anlar.
Sunucu: Son sorum, Bağdat'la ilişkiler konusuna geçmeden önce. Sosyal medyada bazı söylentiler gördük; hızla yayılan söylentilere göre siz otellerde zorla insan alıkoydunuz, çocuk kaçırıp ailelerini tehdit ettiniz. Bu haberler nereden çıktı? Sayın Başbakan, açıklamanızı isterim.
Mesrur Barzani: Bu saçmalık. Saçmalık bu. Sorumluluk hisseden çok kişi var. Kendilerine oy veren insanlara karşı sorumlu hissediyorlar ve temsilci olarak Parlamentoya gelip halkı temsil etme görevini yapamadıkları için mahcuplar. Partimiz ve müttefiklerimizin üyeleri dışında diğer partilerden de, KYB ve Yeni Nesil dahil, oturuma katılıp Parlamentoyu işletmek ve kurumu kurtarma onuruna erişmek isteyenler var. Biz yaptıklarını övüyoruz. Hiçbir baskı altında değillerdi. Bunlar sadece birer suçlama; çünkü diğer partiler milletvekilliği mesleğinin onurunu koruyamadı. Ve tabii ki Parlamentoyu yeniden işletmek için doğru yolu seçtiler.
Söylediklerinizin tam tersi doğru. Aksine, durum tam tersi. Gelmesinler diye insanları taciz ettiler; oysa Parlamentonun açılmasına katılmak isteyen çok daha fazla insan vardı. Taciz ettiler. Ailelerini tutukladılar. Kendilerini ve ailelerini ağır bir şekilde tehdit ettiler. Ama Parlementonun çoğunluğunun sağlanmasını ve Parlementonun toplanmasını engelleyemeyince, işte o zaman bu söylentileri ve saçma iddiaları yaydılar. Bunlar, başarısızlığı örtbas etmeye dönük ucuz iddialardan ibaret. Sizi temin ederim ki o oturuma katılan herkes, bu sürece yönelik tam destekleriyle oraya geldi. Ve bu kendi kararlarıydı.
Sunucu: Yine de bu soruyu cevabını bilerek sordum; çünkü Erbil'deyim. Shams TV'den bir grup gazeteciyle Erbil'de yaşıyorum ve bu bölge hakkında söylenecek en iyi şey, güvende olduğumuz. İstihbarat baskısı hissetmiyoruz, korku veya tehdit hissetmiyoruz. Kadın meslektaşlarımız, bazen Erbil'de gece saat ikide yürüdüklerini ve tamamen güvende hissettiklerini söylüyor. Ama bunu açıklamanızı istedim, çünkü bu iddiaların amacı, bölgede yaşadığımız bu huzur ve istikrarı baltalamak. Her neyse, Sayın Başbakan, bazı tavizler vermeye hazır mısınız; bölgenin ileriye doğru adım atabilmesi adına?
Mesrur Barzani: Şahsi bir mesele değil. Mesele süreçle ilgili. Hepimiz bu sürecin parçasıyız. Demokratik bir sürecimiz var. Başladık ve halk iradesine saygı duymalıyız. Sonuçta nasıl bir hükümete ihtiyaçları olduğuna ve nasıl bir gelecek istediklerine halk karar verir. Sadece rolümüzü oynarız. Hükümeti kurma teklifimizde çok cömert davranmaya, ortaklarımız ve müttefiklerimizle çalışmaya hazır olduğumuzu belirttik ve umarım Parlementoda sandalye kazanan tüm üyeler öne çıkıp kapsayıcı bir hükümet kurar. Onlarla çalışmaya ve çok esnek olmaya hazırız. Ama tabii her şeyin bir sınırı var ve her şey makul çerçevede olmalı. Ve tabii ki seçim sonuçlarına saygı duyulmalı.
Peki yakında yeni bir hükümet kurulacak mı? Dediğim gibi bir süreç var; bu dönemde herkesle çalışabilmeyi umuyor ve istiyoruz, böylece onların yarattığı gereksiz gerginlik olmadan barışçıl bir yol buluruz. Umarım akılları başlarına gelir ve Kürdistan'ın birliğinin hepimiz için, hem onlar hem bizim için en iyisi olduğuna inanıp bizimle yeni bir hükümet kurarlar. Amacımız bu. Ama elbette birileri mantıklı davranmak istemezse süreç durmayacaktır.
Bir anayasamız var. Anayasaya göre Irak federal bir ülkedir. Kürdistan da bu federal sistemin parçası. Ve bizim bir statümüz var; Kürdistan Bölgesi. Belli haklarımız var. Görevlerimiz var, haklarımız da. Bu haklara saygı duyulmalı. Bence asıl sorun, federalizmi hala anlamayan ya da kabul etmeyenlerin zihniyetinde. Her halükarda, ne sürecin ilerlemesine yardım ediyorlar ne de Anayasanın gerektiği gibi uygulanmasına. Anayasadan bir tarafın işine gelen maddeleri seçip kalanını görmezden gelecek kadar taraflı davranamazsınız. Bu bir paket. Bir uzlaşma paketidir. Hepimiz bu Anayasaya oy verdik çünkü bir kısmına değil, sürecin ve Anayasanın tamamına inanıyorduk. Bağdat'ta da buna saygı duyulmalı. Bence asıl sorun bu zihniyette. Federalizmi kabul edip benimsediklerinde sorunlarımız kolayca çözülür.
Federalizm bölünme değildir. Ülkeyi bölmek değildir. Aslında bu, sorumluluk almak ya da paylaşmaktır. Irak ilk anayasasını hazırlarken, biz gönüllü olarak gidip tüm ülke için federal bir sistemi müzakere etmeyi kabul ettik. Bu federal sisteme katılmak kendi tercihimizdi. Bu bir bölünme değildi çünkü anayasa yazılmadan önce zaten fiilen bağımsız bir yapıydık. Bu ülkeye gönüllü olarak katıldık ve sorumlulukları paylaşarak; her bir unsurun, tüm kesimlerin ve ülkedeki bütün farklı toplulukların haklarına saygı duyulduğu ve bu hakların güvence altına alındığı çok daha iyi bir ülke inşa edebileceğimize inandık. Daha iyi bir gelecek için güçlü güvencelere ihtiyacımız var; öyle ki hiçbir kişi, siyasi ajanda, parti ya da etnik ve mezhepsel grup kendi iradesini dayatarak sayıca az olan diğer kesimlerin haklarını çiğneyemesin. Elbette, Irak herkesindir ve hepimizin hakları eşit olmalıdır. Federalizm, haklarınızın korunacağına dair bu güvenceleri verir. Görevlerinizi yapmalısınız ama haklarınız güvenceye alınmalıdır. Bizzat Irak Anayasası'nda yer alan anayasal haklar konusunda seçici davranamaz ve alternatif çözüm arayışlarına giremezsiniz.
Anayasaya inanmayanlar açısından bu, kendi hatalarıdır; meseleyi yanlış anlıyor, yanlış algılıyorlar ve gönüllü olarak birlikte çalışıldığında federalizmin ülkeyi güçlendirmede ne denli etkili olabileceğini kavrayamıyorlar. Bir ülke hayal edin; ait hissettiğiniz, sorumlulukları paylaştığınız ve birlikte daha güçlü olduğunuz. Ama karşınızda sürekli sizi küçümsemek ya da hor görmek isteyen baskın bir güç hissederseniz, bu tepki doğurur. Yıllar boyunca hep böyle oldu. Bence tarih derslerle doludur. Tarihten ders almayan herkes onu tekrarlamaya mahkumdur. Bence bu durumda, bugün Irak için en iyisi, Anayasaya ve federalizme saygı duyup daha iyi bir ülke için birlikte çalışmaktır.
Sunucu: Yeni bir başbakan var; yeni, genç, siyaset dışından, iş dünyasından gelen biri. Yeni Başbakan Ali Zeydi... siyasi geçmişi olmayan, silahlı milislerin değil, devletin tercihiyle... İş dünyasından gelen genç biri. Kendisi, silahlı milislerin değil, devletin kararına ve tek orduya inanıyor. Başbakan Ali Zeydi ile görüştünüz. Ali Zeydi'nin kişiliği ve siyasi veya mezhebi kökeni olmamasıyla, hep gergin ilişkilerde, bölgenin maaş ve haklarında, geçmiş tüm sorunlarda bir ilerleme bekliyor musunuz?
Mesrur Barzani: Asla şahsi bir mesele değil. Elbette Başbakan Zeydi'ye ve önceki tüm başbakanlara saygımız büyük. Yani mesele kişiler veya şahsi bir durum değil. Mesele ülkemizin ve Irak Kürdistan Bölgesi'nin haklarıdır. Haklarımıza saygı gösterilmesini ve çözülmemiş meselelerin çözülmesini bekliyoruz. Elbette Başbakan Zeydi'ye tam destek verdik, bir yol bulunup mevcut sorunların çözüleceğini, çok daha iyi bir ortam ve tüm ülke için daha iyi bir durum umuyoruz. Uzlaşabileceğimizden çok umutluyuz. Tabii şu ana dek hala, çözülmeyi bekleyen ve henüz çözülmemiş meseleler var. Umutluyuz. Bu yüzden gelecekte ne olacağına dair tahminde bulunmak istemiyorum. Ama niyetimiz çok açık: Anayasayı harfiyen uygulayan ve federal Irak'ta Kürdistan Bölgesi’nin haklarına saygı duyan bir Başbakanı desteklemek.
Sunucu: Bu konudan devam edecek olursak; ABD'nin değerlendirmesine göre Amerikan askerlerinin çekilmesinin ardından artık silahlı gruplara gerek kalmadığı ifade ediliyor. Öte yandan, ABD korumasının ortadan kalkması nedeniyle Kürtlerin endişeli olduğu yönünde yorumlar yapılıyor. Siz bu korumanın yokluğundan dolayı endişe duyuyor musunuz? Her zaman müttefikiniz olan ABD'nin Irak'taki varlığının sona ermesi sizi kaygılandırıyor mu?
Mesrur Barzani: Doğrusu, aynı ülkedeki insanların askeri bir güç tarafından ezilmekten korkup korunmak için dış bir güce muhtaç olması gerçekten çok üzücü. Ama ne yazık ki geçmiş on yıllar boyunca yaşanan durum hep böyleydi. Amerikalıların gösterdiği desteğe elbette minnettarız; Kürdistan'a ve açıkçası tüm Irak'a. Biliyorsunuz, DAİŞ ülkede birçok bölge ve ili aldığında Irak çöküşün eşiğindeydi. İlk olarak DAİŞ’i durduran ve geri püskürten Peşmergeydi, ardından Irak'ın kalanı da yetişti kendi güvenlik güçleriyle ve birlikte DAİŞ’i yendik. Bu, şunu çok iyi gösteren bir deneyimdi, birbiriyle koordinasyon ve iş birliği yapmak herkese fayda sağlayabilir. Tabii Amerikalılara çok minnettarız. Ama şunu söyleyeyim, davamız tarihte derin köklere sahiptir. Bizim çok kutsal bir davamız var; Irak'taki Kürt davası. Ve elbette dostlarımızın desteği gerek. Bizi desteklemeleri için ABD'ye, uluslararası topluma, tüm dünyaya ihtiyacımız var. Elbette Bağdat ile aramızdaki sorunları çözmeyi; Bağdat'ın da Kürdistan'a yabancı bir unsur gibi değil, aksine ülkenin istikrarının temel direği ve Irak'ın ekonomik refahının ayrılmaz bir parçası olarak bakmasını umuyoruz. Bugüne kadar ortaya koyduğumuz duruş da budur. Kürdistan tüm bu yıllar boyunca ülkenin genel istikrarı, ekonomik refahı ve siyasi istikrarı açısından ne denli hayati bir öneme sahip olduğunu açıkça kanıtlamıştır. Elbette bu sürecin ve bu ülkenin bir parçasıyız. Biliyorsunuz, bu kaygıların layıkıyla giderilmesini ve halkımızın içinde hiçbir şekilde endişe kalmamasını umuyoruz; çünkü halkımızın gördüğünde memnun olmayabileceği birtakım işaretler söz konusu. Umarım bu işaretler ortadan kalkar ve artık gündeme bile gelmez.
Sunucu: Ali Zeydi liderliğindeki yeni hükümetin bunu başarabileceğine dair iyimser misiniz? Yani Irak ordusunu birleştirmeyi, tek bir Irak ordusu kurmayı ve silahları silahlı milislerin elinden almayı başarabilir mi? Yoksa bu umudun gerçekleşmesini uzak mı görüyorsunuz?
Mesrur Barzani: Umarım yapılır ancak bu kolay değil. Ama bazı şeylere açıklık getireyim. Biz Irak ordusu derken, Anayasada Irak ordusu var ama aynı zamanda Irak güvenlik güçleri de var. Tüm Irak güvenlik güçleri, saygı duyulması gereken meşru güçlerdir. Burada Peşmerge, Irak ordusuyla ve diğer güvenlik güçleriyle denktir. Dolayısıyla şu an Irak ordusu birlik içinde. Yani kimse Irak ordusunun birlik içinde olmadığını iddia etmiyor. Burada varsayımlara dayanarak yorum yapmak istemiyorum, ama Başbakan tüm güçleri, yani anayasa gereğince meşru sayılmayanları, hukuk düzenine sokabilir mi... Umarım yapabilir. Bunu yapması için onu destekleriz. Ama tabii ki bu çok zorlu bir görev. Kolay değil. Kolay değil çünkü belli ajandalar var. Bazen de korkarım ki farklı çözümler öneriliyor ve bu teklifler amaca hizmet etmeyebilir. Bence Başbakan bu konuları ele alırken çok dikkatli olmalı, ama kendisine başarılar dileriz. Ve tabii desteğimiz onunla tüm ülkeye hukukun üstünlüğünü yeniden getirme konusunda.
Sunucu: Sayın Başbakan, bu milislerden bahsedersek. Biz de Lübnan'da devlet kontrolü dışındaki silahlardan muzdaribiz ve bu milislerin ya da grupların İran'a bağlı olduğunu biliyoruz. Bugün de bir savaşın ortasındayız; genişleyip büyüyebilecek bir ABD-İsrail-İran savaşı. Bu savaş bölgeyi nasıl etkiledi? Zira bu grupların bazıları açıkça bölgeye İHA ve füzeler atıyordu, savaş sürecinde, Amerikan mevzileri ya da Kürdistan'da üsler olduğu bahanesiyle. Bölge bu savaştan nasıl etkilendi? Yakın geleceği nasıl görüyorsunuz? Ve Kürdistan Bölgesi'nin maruz kaldığı onca saldırıya rağmen hala tarafsız mısınız?
Mesrur Barzani: Kürdistan herhangi bir savaşın parçası olmaktan yoruldu. Halkımız barış içinde yaşasın. Her zaman verdiğimiz mesaj buydu. Hiçbir çatışmanın parçası olmak istemeyiz. Ama saldırıya uğrarsak kendimizi savunma hakkımız elbette saklıdır. Ne yazık ki birçok saldırı oldu; 1050'den fazla füze ve İHA ile Kürdistan hedef alındı. Kimi koalisyon güçlerine, ama geri kalanı da malum, Kürdistan'a ve elbette mevcut İranlı muhaliflerin kamplarına yapıldı. Elbette biz, bu saldırıların hiçbirinin Irak topraklarından gelmemesini sağlamanın federal hükümetin sorumluluğu olduğunu düşünüyoruz. Ama ne yazık ki bu saldırıların %50'si, belki de %50'den fazlası Irak içinden geldi. Elbette sorumlu gruplar var ve bu gruplar hesap vermelidir. Şimdi soru şu: Federal hükümet nerede? Federal hükümet bu grupları kontrol ediyorsa o zaman hesap sormalı. Kontrol edemiyorsa, ortada büyük bir sorumluluk ve yasa otoritesi boşluğu var; bu ülkede bunun ele alınması ve mutlaka çözülmesi gerekir. Bizim amacımız elbette, Bağdat'taki federal hükümetin sahadaki tüm güçleri tamamen kontrol etmesine yardım etmek. Herkes yasalara uymalı ve Irak güvenlik güçlerine dahil olmalıdır. Resmi güvenlik güçlerinin dışındaki hiçbir silahlı yapının bu ülkede yeri olmamalıdır.
Sunucu: Sık sık duyduğumuz ve haberlere yansıyan bir konu var: Amerikalıların, özellikle İran Kürtlerine ve sınır hattına dayanarak İran rejimine karşı bir darbe ya da operasyon başlatmaya bel bağladığı söyleniyor. Kürtlere silah sevkiyatı yapıldığı ancak bunların kullanılmadığı dile getiriliyor. Kürdistan topraklarından başlayacağı öne sürülen nice büyük komplodan bahsediliyor. Sayın Başbakan, bu iddiaların doğru olup olmadığını teyit edebilir misiniz?
Mesrur Barzani: Resmi tutumumuz son derece netti. Kürdistan hiçbir çatışmanın parçası olmayacak. Kürt topraklarının komşularına karşı kullanılmasına izin vermeyecek. Resmi tutumumuz bu. Bunun dışındakiler, birçok kişinin farklı amaçlarla kullanmaya çalıştığı söylenti ve iddialardır. Ama resmi tutumumuz çok açık. Kürdistan Bölgesi bu çatışmanın tarafı değil ve topraklarımızın komşularımıza karşı tehdit ya da tehdit unsuru olarak kullanılmasına izin vermeyeceğiz.
Sunucu: İran'la ilişkileriniz iyi durumda mı, iyi sayılabilir mi, yoksa bugün ilişkiler hangi seviyede?
Mesrur Barzani: İran dahil hiçbir komşumuzla sorunumuz yok. Ne yazık ki İran'ın bu savaş sürecinde Kürdistan'a saldırması ve hasmane tutumu çok talihsizdi. Açıklama istedik. Neden Kürdistan Bölgesi'ne saldırdıklarını ikna edici açıklayamadılar. Elbette, en iyi ilişkileri istiyoruz, İran ve tüm komşularla. Ama bilirsiniz, ilişkiler karşılıklıdır. Yani onların da bizimle iyi ilişki kurma iradesi olmalı. Ancak niyetimiz çok açık; İran ile iyi, dostane ve iyi komşuluk ilişkileri kurmak istiyoruz.
Sunucu: Suriye ve Türkiye'den de bahsetmemek olmaz. Biliyoruz ki Türkiye'yle ilişkiler çok iyi. Bölge ve Başkan Mesud Barzani öyle bir arabulucu oldu ki Türkiye'de ne yaşansa Mesud Barzani'ye başvuruyorlar. Suriye'de bir sorun çıksa yine Mesud Barzani'ye başvuruyorlar. Bu da Bölge'ye Kürdistan'ın dört parçasında büyük bir rol verdi. Bölge'ye ve Erbil'e siyasi bir başkent gözüyle bakan pek çok Suriyeli var ve hayallerinin gerçekleştiğini görüyorlar. Ben Kamışlo'daydım ve Suriyeliler Erbil'den ulaşılamaz bir hayalmiş gibi bahsediyordu. Suriyelilerin, Irak'taki anayasal federasyon modeline benzer bir federasyonu Suriye'de kurabileceğine inanıyor musunuz?
Mesrur Barzani: Biz onlara, hangi sistemin en uygun olduğunu söyleyemeyiz. En iyisinin ne olduğuna kendileri karar vermeli. Elbette, Suriye'deki Kürt halkı inkar edilemez. Yani varlar, belli hakları var; eşitliğe ve adalete ihtiyaçları var. Ve tabii bizim, özellikle Başkan Barzani'nin oynadığı rol her türlü çatışmayı önlemede muazzamdı. Savaşı önlemek büyük bir başarıydı. Bundan sonra ne olacağı ise temelde, Kürtler ve Şam tarafından müzakere edilmeli. Şam'ın artık Kürtlere vatandaşlık vermeyi kabul ettiğini duyduk; ne yazık ki hiçbir zaman eşit Suriye vatandaşı sayılma şansları olmamıştı. Bu, ileri bir adım. Kürtlerin tüm haklarının karşılandığını söylemiyorum ama bu iyi bir fırsat, ileriye doğru iyi bir adım. Ve umarım ki ilerledikçe herkes için en iyi olan sistemi ortaya koyabilirler. Sadece Kürtler değil, malum, Suriye'nin birçok unsuru var. Bu yüzden hepsi kendini güvende ve ülkede eşit hissetmeli.
Sunucu: Bölgeye dönersek Sayın Başbakan... Programa başlarken bölgedeki gelişmelerden, siyasetin ve gündemin kasvetinden biraz uzaklaşalım demiştik; şimdi vizyon başlığına dönecek olursak... Her gün yeni bir projenin hayata geçtiğini görüyor, yeni yatırımlar ve Kürdistan'a gelen turist sayısındaki artış karşısında şaşkınlık yaşıyoruz; hem de yalnızca Irak'tan, Bağdat'tan ve güney illerinden değil, yurt dışından ve Arap ülkelerinden gelen ziyaretçilerle. Bu tablo geniş kesimlerde hayranlık uyandırıyor. Bazıları Dubai'nin yükselişinin en yoğun olduğu dönemleri hatırlıyor; bugün Erbil için, kendine özgü kültürü ve doğasıyla "yeni Dubai" benzetmesi yapılıyor. Nitekim bugün açılışını yaptığınızı gördüğümüz Mövenpick otel ve tatil kompleksi projesi de bunun bir örneği. Asıl soru şu: Böylesine gergin bir bölgesel atmosferin ortasında, yatırımcıları bu bölgeye gelmeye nasıl ikna ediyorsunuz?
Mesrur Barzani: Güven. Kilit nokta güven. Bence bana güveniyorlar. Halka hizmet etmek ve haklarına saygı duymak dışında amacım olmadığını kanıtladım. Elbette, sürekli yaptırım altındaydık. Bütçemiz hiçbir zaman zamanında ya da tam ödenmedi. Maaşlarımız ödenmedi. Ama duramazdık. Üzerimize kurulan bu ekonomik baskıya boyun eğemezdik. İlerlemek zorundaydık. Şunu sağlamalıydık: ekonomimiz gelişsin, halkımız değişimi görsün ve onlara her gün daha çok hizmet edelim. Onlar daha çok hizmeti hak ediyor. Odaklandığım şey ise ilk olarak altyapıya ve halkın ihtiyacına bakmaktı. İster elektrik olsun ister su, halkın tüm hizmetlere ihtiyacı var; ve ulaşım, hizmetlerin dijitalleşmesi, bürokrasinin azaltılması ve yolsuzlukla mücadele, eğitim ve sağlık sektörüne daha çok önem vermek. Biz de hepsini denedik. Ne yazık ki gündemimizin bir parçası olan tüm vizyon ve hedefleri destekleyip bugünkünden çok daha güçlü bir ekonomi inşa edebilmek için yeterli kaynağa sahip değildik. Çünkü üzerimizde yaptırımlar vardı. Ve hala engeller olduğunu görüyoruz. Bu süreçte kimseden gerçekten bir yardım almadık. Ama sizi temin ederim ki tüm bu zamanlarda hiçbir şeyimiz yokken de umudumuz vardı. Halka hiçbir şey veremediysem bile her zaman umut verdim. Bu da onları gerçekten ayakta tuttu. Özel sektöre teşekkür ederim. Özel sektör çok önemli bir rol oynadı; öne çıkıp sorumluluk üstlendiler ve projeleri kendileri yaptılar. Çoğu zaman şu soruluyor: Bu projelerin kaynağını nereden buluyorsunuz? Bulmuyoruz. Özel sektör yapıyor. Mesele doğru mekanizmayı bulup özel sektörle çalışmak, saygı duyup haklarını güvenceye almaktır. Bu bir. İkincisi, biliyorsunuz, bazen şikayetler duyuyoruz; neden bazı bölgelerde daha çok proje var da bazılarında neden bu kadar az proje olduğuna dair. Buradaki cevap; yerel destekte, yerel şirketlerde ve özel sektörde yatıyor. Bazı bölgelerde özel sektör yerel yönetime daha çok güveniyor. Örneğin Erbil veya Duhok'ta bu patlamayı ve kalkınmayı görürken, bazı yerlerde yok. Çünkü yerel yetkililer özel sektörü kendileriyle ortak olmaya, pay vermeye zorluyor. Tabii ki bu fayda etmiyor. Destek olmuyor. İşte bu yüzden kötü yönetimin, yerel yönetimin bir noktada asıl sebep olduğunu, durumun bazen yanlış değerlendirildiğini düşünüyorum. Ancak gerçek şu ki güven tesis ettiğinizde özel sektörün desteğini mutlaka alabilir ve birlikte çalışabilirsiniz. Bizim yaptığımız da tam olarak bu; emin olun hem yerel düzeyde hem de bölgede elimizdekinden çok daha fazla desteğe sahip olsaydık, çok daha fazlasını başarabilirdik.
Sunucu: Son soruma geçiyorum Sayın Başbakan. Amerika'da yaşamış olmanız nedeniyle Amerikan kültüründen etkilendiğinizi hissediyorum. Haklı mıyım bilmem ama özellikle demokrasi anlayışı konusunda... Siyasette bilirsiniz; bir seçimde Demokratların ezici bir zafer kazandığını görürsünüz, bir sonrakinde Cumhuriyetçilerin. Diğer yandan sizin altyapıya odaklanmanız, bölgeyi kalkınma ve bilim alanında bir modele dönüştürme çabanız dikkat çekiyor. Size şunu sormak isterim: En çok gurur duyduğunuz projeler hangileri? Amerikan siyasi kültüründeki "miras" kavramı gibi; görevinden ayrılan bir lider geride ne bırakır, halkı onu nasıl hatırlar? Siz, Kürdistan halkının Mesrur Barzani'yi nasıl hatırlamasını istersiniz?
Mesrur Barzani: İnanmalarını isterim ki onlara tüm dürüstlüğümle ve var gücümle hizmet ettim. Mutlulukları, memnuniyetleri benim en büyük ödülüm. Hiçbir şey istemiyorum. Mutlu olsunlar isterim. Güzel bir hayat yaşamalarını isterim. En büyük ödülüm bu. İnsanlardan öğrenirsiniz. Yani ABD'de bulundum, orada okudum ama ömrümün çoğunu burada geçirdim. Halkınızı hissettiğinizde, onlarla yaşayıp geleceği kurduğunuzda, onlarla yaşayıp ölmeye hazır olduğunuzda, insanlarla aranızda o bağ kurulur. Bu bağın her gün güçlenmesini isterim. Halkım bizim en büyük değerimiz, en büyük başarımız ve sahip olduğumuz her şeydir.
Sunucu: Sayın Başbakan, teşekkür ederiz. Keşke daha fazla vaktimiz olsaydı; konuşulacak çok başlık var ama yakında yeniden bir araya gelme umuduyla. Bizi ağırladığınız ve bu fırsatı sunduğunuz için teşekkürler. Sayın seyirciler, bu özel söyleşide Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani ile birlikteydik. Yeniden görüşmek üzere.
Mesrur Barzani: Teşekkürler. Sağ olun.
Sunucu: Sağ olun Sayın Başbakan.
Mesrur Barzani: Teşekkürler.