ئەکسیۆس: واشنتن و تاران لە رێککەوتنی کۆتاییهێنان بە جەنگ نزیک دەبنەوە

دانوستانەکانی نێوان واشنتن و تاران گەیشتوونەتە قۆناغێکی یەکلاکەرەوە و سەرچاوە ئەمریکییەکان باس لە نزیکبوونەوەی رێککەوتنێکی چوارچێوەیی دەکەن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ. لە کاتێکدا شاندێکی باڵای سەربازیی پاکستان لە تارانە بۆ نێوەندگیری، ئیدارەی ترەمپ جەخت دەکاتەوە کە گەمارۆ دەریاییەکان و پەککەوتنی هەناردەی نەوت، ئێرانیان ناچاری سازش کردووە.

چوارشەممە 15ـی نیسانی 2026، بەرپرسانی ئەمریکا بۆ ئەکسیۆس ئاشکرایان کرد، دانوستانکارانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران لە گفتوگۆکانی رۆژی سێشەممەدا پێشکەوتنی بەرچاویان بەدەستهێناوە. ئەم پێشکەوتنە هەردوولا لە واژۆکردنی رێککەوتنێکی چوارچێوەیی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی نێوانیان نزیک دەکاتەوە.

ئەم هەوڵە دیپلۆماسییانە بە هاوکاری و نێوەندگیری وڵاتانی پاکستان، میسر و تورکیا بەڕێوەدەچن. ئامانجی نێوەندگیرەکان ئەوەیە پێش وادەی 21ـی نیسان، کە کاتی کۆتاییهاتنی ئاگربەستەکەیە، هەموو جیاوازییەکان وەلا بنێن و بگەنە رێککەوتنی کۆتایی. لەم چوارچێوەیەدا، ئەمڕۆ شاندێکی باڵای سەربازیی پاکستان بە سەرۆکایەتی مارشاڵ عاسم مونیر گەیشتە تاران بۆ گفتوگۆ لەگەڵ بەرپرسانی ئێران.

بەپێی زانیارییەکان، تیمی دانوستانکاری سەرۆک ترەمپ کە پێکهاتووە لە جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک، ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا و جەرید کوشنەر، راوێژکاری باڵا، بەردەوام لە پەیوەندیدان و پێشنیازی نوێ لەگەڵ لایەنی ئێرانی دەگۆڕنەوە. جەی دی ڤانس لە لێدوانێکی نوێدا رایگەیاند: "هەستێکی زۆر باشم هەیە بەرانبەر بەو ئەنجامانەی ئێستا، پێموایە ئەو لایەنەی بەرانبەرمان دانیشتوون دەیانەوێت بگەینە رێککەوتن."

بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ جەخت دەکەنەوە کە گەمارۆی دەریایی ئەمریکا بۆ سەر هەناردەی نەوتی ئێران، تاران دەستەوەستان کردووە. بەرپرسێکی ئەمریکی بە راشکاوی گوتی: "ئێران هیچ پارەیەکی نییە، ئەوان مایەپووچبوون کردووە."

ئێران پێشتر رۆژانە 1.5 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەناردە دەکرد، ئێستا بەهۆی گەمارۆکانەوە هەناردەکەی بەرەو سفر دەچێت. شارەزایان دەڵێن پەککەوتنی دوورگەی "خارگ" کە 90%ی نەوتی ئێرانی لێوە هەناردە دەکرێت، گورزێکی کوشندەیە کە ئابووری ئەو وڵاتە بەرەو دۆخێکی خراپتر لە ڤەنزوێلا دەبات.

راپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە دۆخی ناوخۆیی ئێران لەوپەڕی خراپیدایە:

بڕانی ئینتەرنێت بۆ ماوەی 47 رۆژ، رۆژانە 50 ملیۆن دۆلار زیان لە ئابووری ئەو وڵاتە دەدات.

هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل گەورەترین کارگەکانی پۆڵا و پترۆکیمیای ئێرانیان پەکخستووە.

بانکی "سپەهـ" کە مووچەی هێزە چەکدارەکان و سوپای پاسداران دابین دەکات، کەوتووەتە ژێر هێرشی توندی ئەلیکترۆنییەوە.

بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا خولێکی نوێی دانوستانە راستەوخۆکان دەست پێ بکات. ئەگەر رێککەوتنی چوارچێوە واژۆ بکرێت، پێویست دەکات ئاگربەستەکە درێژ بکرێتەوە بۆ ئەوەی کاتی پێویست هەبێت بۆ گفتوگۆ لەسەر وردەکارییە ئاڵۆزەکانی رێککەوتنی گشتگیر، کە وەک بەرپرسان دەڵێن "لە دوو رۆژدا تەواو نابێت".