داخرانی ئینتەرنێت لە ئێران ملیۆنان کەسی بێکار کردووە

بۆ ماوەی چەندین مانگە نزیکەی 90 ملیۆن کەس لە ئێران لە ئینتەرنێتی جیهانی بێبەشکراون، ئەمەش بووەتە هۆی لەناوبردنی هەزاران پڕۆژەی بازرگانیی ئۆنلاین و بێکاربوونی ملیۆنان کەس. شارەزایان دەڵێن زیانە رۆژانە راستەوخۆکان دەگاتە 40 ملیۆن دۆلار، لە کاتێکدا حکوومەت بە بیانووی "بارودۆخی جەنگ" ئامادە نییە بڕیارەکەی هەڵوەشێنێتەوە.

 ئەمین خادمی کە دیزاینەرێکی جلوبەرگە لە تاران، خەریکی ئامادەکردنی فۆتۆشووتێکی نوێیە بۆ بەرهەمەکانی، بەڵام چوار مانگە هیچ فرۆشێکی نەبووە. ئەو دەڵێت: "داخرانی ئینتەرنێت نەک تەنیا کارەکەی من، بەڵکو هەموو ئەو بازرگانییانەی پشتیان بە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەبەست، بە تەواوی لەناوبردووە."

ئێران کە خاوەنی 90 ملیۆن دانیشتووانە، یەکێک لە درێژترین و توندترین پرۆسەکانی داخرانی ئینتەرنێت لە جیهاندا بەخۆوە دەبینێت. ئەمە لە کاتێکدایە کە ئابووریی دیجیتاڵیی ئەو وڵاتە ساڵانێکی زۆر بوو توانیبووی بەرگەی سزاکانی ئەمریکا و فشارە ناوخۆییەکان بگرێت، بەڵام ئێستا بە تەواوی ئیفلیج بووە.

ئەفشین کولاهی، ئەندامی ژووری بازرگانیی ئێران، رایگەیاندووە کە داخرانی ئینتەرنێت رۆژانە لەنێوان 30 بۆ 40 ملیۆن دۆلار زیانی راستەوخۆ بە ئابووری وڵات دەگەیەنێت، زیانە ناراستەوخۆکانیش دوو هێندەی ئەو ژمارەیەن. هاوکات، ستار هاشمی، وەزیری پەیوەندییەکانی ئێران، ئاماژەی بەوە کردووە کە بژێوی ژیانی 10 ملیۆن کەس راستەوخۆ بەستراوەتەوە بە هەبوونی ئینتەرنێتەوە.

مەهسا عەلیمەردانی، شارەزای سانسۆری ئینتەرنێت، دەڵێت: "ئەوەی لە ئێران روودەدات بێوێنەیە؛ وڵاتێک بە 90 ملیۆن کەس و ئابوورییەکی دیجیتاڵیی پێشکەوتوو، بە ئەنقەست گەڕێنراوەتەوە بۆ سەردەمی پێش ئینتەرنێتی جیهانی و تەنیا تۆڕێکی ناوخۆیی (ئینترانێت) کار دەکات."

کۆمپانیا گەورەکانیش لەم زیانە بەدەر نین؛ کۆمپانیای "دیجیکالا" کە گەورەترین فرۆشیاری ئۆنلاینە لە ئێران، 200 کارمەندی خۆی دەرکردووە. هەروەها پلاتفۆرمی ئینستاگرام کە سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی هەزاران خێزان بوو، ئێستا بە تەواوی پەکیکەوتووە.

حکوومەتی ئێران بۆ کەمکردنەوەی فشارەکان، سیستەمێکی چینایەتیی بۆ ئینتەرنێت داهێناوە؛ "سیمکارتی سپی" دەدرێتە بەرپرسان و هەندێک رۆژنامەنووس و بازرگانی دیاریکراو بۆ ئەوەی دەستیان بە ئینتەرنێتی جیهانی بگات، بەڵام خەڵکی ئاسایی ناچارن روو لە بازاڕی رەش بکەن بۆ کڕینی VPN کە نرخەکانیان زۆر گران بووە و زۆربەشیان کار ناکەن.

ئەنجامی ئەم قەیرانە لە سەر شەقامەکانی تاران بە روونی دەبینرێت؛ ژمارەی دەستگێڕەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. رەزا ئەمیری، کە پێشتر کارمەندی کۆمپانیایەکی دابینکردنی ئینتەرنێت بوو، ئێستا لەسەر شەقامەکان چەتر و کڵاو دەفرۆشێت. ئەو دەڵێت: "دوای دەستپێکردنی جەنگ کارەکەم لەدەستدا و تا ئێستا مووچەی مانگی رابردووشم وەرنەگرتووە، ئێستا ناچارم لێرە بژێوی خێزانەکەم دابین بکەم."