گوتاری ماڵئاوایی سوودانی
محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە گوتاری ماڵئاواییدا، تیشکی خستەسەر ژمارەک کار و پرۆژەکانی، هاوکات نەیشاردەوە تاوەکو ئێستا ژمارەیەک گرفتی گەورە لە عێراقدا هەن بە تایبەتی گەندەڵی، هەژاری و کەمی کارەبا.
ئەمڕۆ چوارشەممە، 13ـی ئایاری 2026، محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق گوتاری ماڵئاوایی پێشکەش کرد و گوتی: رێژەی هەژاری لە عێراقدا لە 25%ـەوە بۆ نزیکەی 10% دابەزیوە و بێکاریش گەیشتووەتە 13.5%.
ئەم ئامارانەی سوودانی لە کاتێکدایە کە بازاڕەکانی عێراق بە دەست بەرزبوونەوەی نرخی کەلوپەل و ناجێگیری بەهای دینارەوە دەناڵێنن و هێشتا ناڕەزایەتییەکان لەسەر کەمبوونی هەلی کار لە شارە جیاوازەکانی عێراقدا بەردەوامن.
سەبارەت بە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی، سەرۆکوەزیرانی عێراق گوتیشی" توانیویانە زیاتر لە 383 ملیۆن دۆلار و 33 تۆمەتباری گەندەڵی لە دەرەوە بگەڕێننەوە".
بەڵام به پێی راپۆرت و لێكۆڵینهوه و خهمڵاندنهكان، عێراق له ساڵی 2003 تاوهكوو ساڵی 2020، ساڵانه 35 ملیار دۆلار زیانی بهركهوتووه، كه كۆی گشتیی ههموو ئهو زیانانهش كردوویهتییه 600 ملیار دۆلار له ماوهی 17 ساڵدا. ئهگهر تهنیا ئهو ژمارهیه واته بۆ ههر ساڵێك 35 ملیار دۆلار بۆ ساڵهكانی 2021، 2022، 2024 و 2025 وهربگیرێنهوه، كۆی گشتیی بۆ ئهم پێنج ساڵه دهكاته 176 ملیار دۆلاری دیكه، بهمهش كۆی گشتی زیانهكان له ماوهی 21 ساڵی رابردوودا گهیشتووهته 776 ملیار دۆلار، كه به پێی ئامارهكانی ساڵی 2024، یهكسانه به پێنج بودجهی پێنج ساڵی عێراق.
سودانی ئاشکرای کرد، کە ئاستی بەرهەمهێنانی کارەبا گەیشتووەتە 29 هەزار مێگاوات و وەبەرهێنانی گازیش بۆ 74% بەرزبووەتەوە.
سەرەڕای ئەم ئامارە فەرمییانەی کە سوودانی ئاماژەی پێ کرد، بەشێکی زۆری شارەکانی عێراق هێشتا لە وەرزەکانی گەرمادا بە دەست پچڕانی بەردەوامی کارەبای نیشتمانییەوە دەناڵێنن و کێشەی سووتەمەنی بۆ وێستگەکان بە تەواوی چارە نەکراوە.
هەروەها سەکۆی جیهانیی 'وزە' کە بارەگاکەی لە واشنتنە، لە یەکێک لە راپۆرتەکانی کە لە مانگی ئایاری ئەمساڵ بڵاوبووەتەوە، هۆشداری دەدات کە لە هاوینی 2026دا، قەیرانی کارەبا لە عێراق زۆر خراپ دەبێت، هۆکاری ئەمەش بۆ پشتپەستنی زۆری عێراق بە گازی ئێران دەگەڕێتەوە، کە بەهۆی ئاڵۆزییە سیاسییەکان و جەنگەوە ناسەقامگیرە.
بەپێی ئەو لێکۆڵینەوەیەی کە سەکۆکە ئەنجامی داوە، لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی 2026، ئاستی بەرهەمهێنانی کارەبا گەیشتووەتە 29 گێگاوات، لە کاتێکدا عێراق پێویستی بە 40 گێگاوات هەیە، کە (یەک گێگاوات دەکاتە 1000 مێگاوات).
هەروەها عێراق پلان بۆ بەرهەمهێنانی 7500 مێگاوات کارەبا لە رێگەی 15 پڕۆژەی وزەی خۆرەوە دادەنێت، کە بە هاوکاریی کۆمپانیاکانی "جەنەراڵ ئەلیکتریک"ی ئەمریکی و "سیمێنس"ی ئەڵمانی جێبەجێ دەکرێن.
دەربارەی قەرزەکان و وەبەرهێنان سەرۆکوەزیرانی عێراق باسی لەوە کرد، کە قەرزە دەرەکییەکانی عێراق لە 13 ملیار دۆلارەوە بۆ 10 ملیار دۆلار کەمبووەتەوە و وەبەرهێنانیش 114 ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە.
ئەمەش لە کاتێکدایە کە حکوومەت زیاتر لە 19 تریلیۆن دینار قەرزی ناوخۆیی داوەتەوە، بەڵام کورتهێنانی بودجە و پشتبەستن بە نەوت وەک سەرچاوەی سەرەکی، هێشتا وەک مەترسی لەسەر ئابووری وڵات دەمێننەوە.