پەرەپێدانی کشتوکاڵ لە هەرێم؛ هەنگاوێک بەرەو بەهێزکردنی ناوخۆ و هەناردەکردنی دەرەکی

دەستەی وەبەرهێنانی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، لە کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستاندا، وەبەرهێنانی کشتوکاڵی گەشەکردنێکی گەورەی بەخۆوە بینیوە و پشکی سەرمایەی ئەم سێکتەرە لە کەمتر لە 2% بۆ نزیکەی 12%ی کۆی گشتیی وەبەرهێنان بەرزبووەتەوە.

سێشەممە 28ی تەممووزی 2026، دەستەی وەبەرهێنانی هەرێمی کوردستان لە ژێر ناونیشانی "وەرچەرخانی پێکهاتەیی بەرەو هەمەجۆریی ئابووریی بەردەوام" راپۆرتێکی بڵاوی کردەوە، کە تێیدا سەرنج دەخاتە سەر پەرەسەندنی کەرتی کشتوکاڵی وەک پایەیەکی سەرەکیی گەشەکردنی ئابووری لە هەرێمەکەدا.

بەپێی زانیارییەکانی دەستەی وەبەرهێنانی هەرێمی کوردستان، لە ژێر سەرپەرشتی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستاندا، وەبەرهێنانی کشتوکاڵی زۆر گەشەی کردووە؛ بە جۆرێک رێژەی وەبەرهێنان لەم کەرتەدا لە 2%ەوە بۆ نزیکەی 12%ـی کۆی پشکی سەرمایەی گشتی بەرزبووەتەوە.

روونیشی دەکاتەوە کە ئەم هەنگاوە ستراتیژییە، جیا لە بەهێزکردنی کەرتی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی، رێگا خۆش دەکات بۆ بەرفراوانکردنی پڕۆژە نێودەوڵەتییەکانی هەناردەکردن و بەدەستهێنانی دەستکەوتی نوێ و گەورە لە بەرهەمی کشتوکاڵی لۆکاڵیدا لەسەر ئاستی ناوچەکەدا.

هەروەها شەممە 11 تەممووز 2026 فەرمانگەی میدیا و زانیاری لە بارەی زیادبوونی قەبارەی وەبەرهێنانی کشتوکاڵی لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاماژەی دابوو، بۆ پاراستنی گەنم و بەرهەمی ناوخۆیی، پڕۆژەی دروستکردنی 4 سایلۆی نوێ، کە هەریەکەیان توانای کۆگاکردنی 40,000 تۆن گەنمیان یان هەیە و تێکڕا دەکاتە 160 هەزار تۆن گەنم و بە گوژمەی 90 ملیار دینار جێبەجێ کراون، سایلۆی قوشتەپە لە هەولێر بە گوژمەی 21 ملیار، سایلۆی کەلار لە سلێمانی بە گوژمەی 21 ملیار، سایلۆی ڕۆڤیا لە دهۆک بە گوژمەی 20 ملیار و سایلۆی هەڵەبجە بە بەهای 28 ملیار دینار دروست کراون.

لە پلانی حکومەتدایە چەند سایلۆیەکی دیکە لە دهۆک، زاخۆ، کفری، کۆیە و هەریر دروست بکات و بەمەش ئاسایشی خۆراک و پاراستنی بەرهەمی دانەوێڵە، دەچێتە قۆناغێکی نوێ و سەقامگیرترەوە.

سەبارەت بە گەشەی کەرتی پیشەسازی و بازرگانیی کشتوکاڵی باسی لەوە کردبوو، لە چوارچێوەی گەشە و پاراستنی ئاسایشی خۆراکدا 13,943 کۆمپانیا، 1,341 کارگەی جۆراوجۆری پیشەسازی و 30,000 خانووی پلاستیکی بۆ بەرهەمهێنانی بەروبوومی کشتوکاڵی لە وەرزە جیاوازەکاندا و 319 کۆگای ساردکەرەوە بۆ پاراستنی بەرهەمەکان دروست کراون.

لە ڕاگەیەندراوەکەی فەرمانگەی میدیا و زانیاریدا هاتبوو، تێکڕای ئەم گەشەسەندنە وایان کردووە بەروبوومی جووتیاران و بەرهەمی کارگە ناوخۆییەکانی کوردستان بە ڕێژەیەکی بەرچاو بۆ ناوەڕاست و خوارووی عێراق بنێردرێت، کە قەبارەکەی بە سەدان هەزار تۆن مەزەندە دەکرێت، هەروەها بۆ یەکەمینجار بە دەیان هەزار تۆن بەروبوومی جووتیارانی کوردستان، هەناردەی بازاڕەکانی کەنداو و جیهان کرا.

چوارشەممە، 3ـی حوزەیرانی 2026، هێمن سەید موراد، بەڕێوەبەری گشتیی کشتوکاڵی هەولێر بە ماڵپەڕی کوردستان24، گوتی"بەشێک لە بەرهەمی خۆماڵی پێداویستییەکانی بازاڕی ناوخۆ پڕ دەکەنەوە، بەشێکی دیکەشیان رەوانەی بازاڕەکانی دەرەوەی وڵات و بەشێکیشی لە بازاڕەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق ساخ دەکرێنەوە."

بەڕێوەبەری گشتیی کشتوکاڵی هەولێر جەختی لەوە کربووەوە، هەرێمی کوردستان بووەتە بەشێک لە سەبەتەی خۆراک بۆ هەندێک لە پارێزگاکانی عێراق، گوتیشی"رۆژانە لە نێوان 250 بۆ 300 بارهەڵگر لە جۆرە جیاوازەکانی بەرهەمی جووتیارانی هەرێمی کوردستان، رەوانەی ئەو شارانەی عێراق دەکرێن کە لە سنووری حکوومەتی فیدراڵدان، ئەمەش وەک پشتگیرییەک بۆ سەبەتەی خۆراکی تەواوی عێراق."

ئاماژەی بەوەش دابوو، بۆ وڵاتێکی وەکو ئیمارات، وەرزی هاوردە لە مانگی تەممووزەوە تاوەکو مانگی ئەیلوول دەبێت، ئێمەش لە هەرێمی کوردستان ساڵانە لەو ماوەیەدا بەرهەمەکانمان هەناردە دەکەین. هەرچەندە لە چەند رۆژی رابردوودا بڕێک پەتاتە لە پارێزگای دهۆکەوە رەوانەی دەرەوە کرا، بەڵام بۆ سنووری پارێزگای هەولێر، لە مانگی داهاتووەوە پرۆسەی هەناردە زۆر زیاتر دەبێت و گەشە دەکات، چونکە لەو کاتەدا بەرهەمی پەتاتەی هەولێر دەگاتە لووتکە.

لە ساڵی 2022 و 2023 دا، لە چوارچێوەی پرۆژەی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بە بازاڕکردنی بەرهەمی خۆماڵی، هەنگوینی کوردستان یەکەمین بەرهەم بوو گەیەندرایە بازاڕەکانی ئەوروپا، بە تایبەتی بازاڕەکانی فەرەنسا.

دوای هەنگوین، برنجی ئاکرێ و تەحینی ئامێدی بە شێوەیەکی فراوانتر رەوانەی وڵاتانی ئەوروپا کران، لەوانە (سوید، ئەڵمانیا و بەریتانیا). زۆرجار ناوی "هەنار" دەبیستین وەک یەکەمین بەرهەم، بەڵام هەنار (هەناری هەڵەبجە و زاخۆ) یەکەمین بەرهەم بوو کە بە بڕێکی زۆر و بە شێوەیەکی فەرمی هەناردەی وڵاتانی کەنداو (ئیمارات و قەتەر) کرا، نەک ئەوروپا.