تاکە مەرجەعی خوراسانی لە تەمەنی 105 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد

نووسینگەی مەرجەعی ئایینی ئایەتوڵڵا شێخ حوسێن وەحید خوراسانی، کۆچی دوایی دوایین مەرجەعی خوراسانی لە تەمەنی 105 ساڵیدا و بەهۆی تێکچوونی باری تەندروستییەوە راگەیاند.

بەیانیی ئەمڕۆ سێشەممە، 17ـی تشرینی دووەمی 2026، نووسینگەی ئایەتوڵڵا شێخ حوسێن وەحید خوراسانی، مەرجەعی ئایینی و مامۆستای حەوزەی زانستیی قوم، کۆچی دوایی ناوبراوی لە تەمەنی 105 ساڵیدا راگەیاند.

لەلای خۆیەوە، نووسینگەی ئایەتوڵڵا عەلی سیستانی، مەرجەعی باڵای شیعەکان لە عێراق، وەک ماتەمینییەک بۆ کۆچی دوایی خوراسانی، راگرتنی وانە و لێکۆڵینەوەکانی تایبەت بە "نوێژی موسافیر"ـی بۆ ئەمڕۆ و سبەی لە حەوزەی زانستیی نەجەف راگەیاند.

ئایەتوڵڵا وەحید خوراسانی، لە ساڵی 1921 لە شاری مەشهەد لەدایک بووە و سەرەتای خوێندنی ئایینی لە حەوزەی ئەو شارە دەست پێ کردووە. دواتر رووی لە عێراق کردووە و لە حەوزەی نەجەف بووەتە یەکێک لە دیارترین قوتابییەکانی مەرجەعی کۆچکردوو، ئایەتوڵڵا ئەبولقاسم خوئی و پلەی ئیجتیهادی بەدەست هێناوە. پاشان گەڕاوەتەوە ئێران و لە حەوزەی زانستیی قوم سەرقاڵی وانەوتنەوەی زانستەکانی ئوسوڵ و فیقهـی دین بووە.

مەرجەعییەتی خوراسانی (یان قوتابخانەی ئایینیی خوراسان) ئاماژەیە بۆ ئەو رەوتە فیقهی، ئوسوڵی و رۆحییەی کە بەستراوەتەوە بە هەرێمی خوراسان و ناوەندە ئایینییەکەی کە شاری مەشهەدە لە ئێران، کە مەزارگەی ئیمام عەلی کوڕی موسا رەزا (هەشتەمین ئیمامی شیعەکان) لەخۆدەگرێت.

ئەم قوتابخانەیە لە رووی مێژووییەوە بە یەکێک لە گرنگترین ناوەندە زانستییەکانی شیعە دادەنرێت لە پاڵ نەجەف و قوم، و بە تێکەڵکردنی وردبینیی ئوسوڵی، رەهەندی عیرفانی و ئەخلاقی، هەروەها سەربەخۆیی نەریتی دەناسرێتەوە.

وێستگە مێژووییەکانی گەشەسەندنی مەرجەعییەتی خوراسانی

سەرهەڵدان و دامەزراندن (سەدەی سێیەمی کۆچی بەدواوە): پێگەی ئایینیی شاری مەشهەد لەو کاتەوە دەستی پێ کرد کە ئیمام رەزا لە ساڵی 203ـی کۆچی (818ـی زایینی) تێیدا نێژرا. شارەکە وردە وردە لە مەزارگەیەکی ئایینییەوە گۆڕا بۆ ناوەندێک بۆ راکێشانی زانایان و شەرعزانان، بەتایبەت دوای پاشەکشەی هەندێک ناوەندی کۆنی وەک نەیشابوور و تووس بەهۆی هێرشی مەغۆلەکانەوە.

بووژانەوە لە سەردەمی سەفەوی و قاجاریدا: حەوزەی مەشهەد لە سەردەمی سەفەویدا راپەڕینێکی زانستیی گەورەی بەخۆیەوە بینی و قوتابخانە ئایینییەکان لە دەوروبەری حەرەمی رەزەوی فراوان بوون (وەک قوتابخانەی میرزا جەعفەر و قوتابخانەی نەواب). لە سەردەمی قاجاریشدا ناوی گەورە دەرکەوتن کە نەریتی ئیجتیهادی سەربەخۆیان لە خوراسان چەسپاند.

قۆناخی دەستووری (مەشرووتە) و سەرەتای سەدەی بیستەم: مەرجەعییەتی خوراسانی رۆڵێکی سەرەکی لە رووداوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکاندا گێڕا. دیارترین هێمای ئەم قۆناخە ئاخوند خوراسانی (کۆچکردووی 1911) بوو — دانەری کتێبی "کفایة الأصول" کە تا ئەمڕۆش لە حەوزەکاندا دەخوێندرێت — کە لە نەجەفەوە سەرکردایەتیی بزووتنەوەی مەشرووتەی (دەستوور) کرد، بەڵام نوێنەرایەتیی درێژبوونەوەی فیکریی قوتابخانەی خوراسانی دەکرد.

رووبەڕووبوونەوەی نوێگەریی زۆرەملێ (سەردەمی پەهلەوی): حەوزەی خوراسانی لە سەردەمی رەزا شادا رووبەڕووی گوشاری توند بووەوە، دیارترینیان رووداوەکانی "مزگەوتی گەوهەرشاد" بوو لە ساڵی 1935، کە بووە هۆی کۆچکردنی زۆرێک لە زانایانی بۆ نەجەف و قوم، پێش ئەوەی وردە وردە لە سەردەمی میرزا مەهدی ئەسفەهانی، سەید یونس ئەردەبیلی و سەید محەمەد هادی میلانیـدا هێز و پێگەی خۆی بەدەست بهێنێتەوە.

دیارترین مەرجەعەکانی مەرجەعییەتی خوراسانی لە مێژوودا

- محەمەد هادی میلانی (1895 – 1975): مەرجەعییەتی گەورەی لە مەشهەد زیندوو کردەوە، بە میانڕەوی و پێگەیاندنی نەوەیەکی گەورە لە زانایان ناسرابوو.
- حەسەن تەباتەبایی قومی (1912 – 2007): یەکێک بوو لە مەرجەعە دیار و نەریتییەکانی مەشهەد کە بە هەڵوێستە سەربەخۆکانی ناسرابوو.
- شێخ حوسێن وەحید خوراسانی (1921 – 2026): لە مەشهەد لەدایک بوو و لە حەوزەی نەجەف خوێندی، پاشان بۆ چەندین ساڵ وەکوو یەکەم مامۆستای وانەی دەرەکی و دیارترین مەرجەعی رەوتی نەریتی لە قوم خزمەتی کرد.
- سەید عەلی سیستانی (1930 – ئێستا): بە رەچەڵەک خوراسانییە، لە مەشهەد لەدایک بووە و ئێستا وەک مەرجەعی باڵای شیعەکان لە نەجەف رۆڵێکی باڵا دەگێڕێت.

بە کۆچی دوایی شێخ وەحید خوراسانی، لاپەڕەی نەوەیەکی تەواو لەو مەرجەعانە دادەخرێت کە پێکهاتەی زانستیی سەرەتاییان لە حەوزەی مەشهەد و قوتابێتیی راستەوخۆیان لەسەر دەستی گەورە مامۆستایانی نەجەف لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا کۆکردبووەوە.