پیشنهاد ما این است که نامزدی واحد برای ریاست جمهوری داشته باشیم
مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان، در گفتگویی مشروح و اختصاصی با شبکهی خبری اسکای نیوز عربی، به بررسی تحولات سیاسی عراق، چالشهای تشکیل دولت جدید و مسائل امنیتی منطقه پرداخت. وی در این مصاحبه، ضمن تشریح دیدگاههای دولت اقلیم کوردستان در خصوص انتخاب رؤسای قوای سهگانه در عراق، بر ضرورت تداوم همکاریهای بینالمللی برای مقابله با تهدیدات داعش تأکید کرد و از حقوق اساسی ملت کورد در چارچوب قانون اساسی سخن گفت.
برگردان متن کامل این گفتگو به زبان فارسی در ادامه میآید:
تشکیل دولت عراق و انتخاب نخستوزیر
اسکای نیوز: جناب آقای مسرور بارزانی، نخستوزیر دولت اقلیم کوردستان، خوش آمدید. سؤال اول مربوط به وضعیت کنونی عراق است. جهان عرب و منطقه منتظرند ببینند دولت آیندهی عراق چه زمانی شکل میگیرد. نظر شما دربارهی اظهارات اخیر مقامات آمریکایی چیست که گفتهاند اگر نوری مالکی نخستوزیر شود، ایالات متحده با عراق همکاری نخواهد کرد؟ آیا این دخالت در امور داخلی عراق است یا موضعی قابل قبول؟
مسرور بارزانی: مهم است که به انتخاب مردم عراق احترام بگذاریم. انتخاباتی برگزار شده و مردم عراق تصمیم گرفتهاند چه کسانی نمایندهی آنها در پارلمان باشند. پس از تشکیل پارلمان، زمان انتخاب رئیس مجلس، رئیسجمهور و البته نخستوزیر فرا میرسد. نامزدی افراد برای این پستها باید بازتابی از واقعیت و انتظارات مردم باشد. البته حاکمیت کشور بسیار مهم است و فکر میکنم تمام دوستان عراق به حاکمیت این کشور احترام میگذارند.
در عین حال، روابط عراق با ایالات متحده و جامعهی بینالملل نیز بسیار حائز اهمیت است و این مسئلهای است که باید با دقت مدیریت شود. همانطور که میدانید، انتخاب نخستوزیر معمولاً وظیفهی جریان شیعه است؛ این رویهای بوده که در انتخاباتهای گذشته وجود داشته است. بزرگترین فراکسیون در جامعهی شیعه نخستوزیر را نامزد میکند و سپس نام او به پارلمان ارائه میشود تا تصمیم نهایی گرفته شود. ما معتقدیم که جریان شیعه، که مسئولیت اصلی معرفی نامزد را دارد، باید تصمیم نهایی خود را بگیرد و ما نیز به تصمیم کسانی که در نهایت نامزد نهایی را معرفی میکنند، احترام میگذاریم.
استحقاق پارت دموکرات کوردستان برای ریاستجمهوری
اسکای نیوز: بر اساس عرف سیاسی، رئیسجمهور از میان کوردها انتخاب میشود. نظر شما دربارهی نامزدهای موجود برای ریاستجمهوری چیست؟
مسرور بارزانی: به همین ترتیب، کوردها باید کسی را برای ریاستجمهوری کشور نامزد کنند. البته او رئیسجمهور کوردها نخواهد بود، بلکه نامزدی کورد برای ریاستجمهوری کل عراق است. همانطور که انتخاب رئیس مجلس مربوط به جامعهی اهل سنت و انتخاب نخستوزیر مسئولیت شیعیان است، انتخاب رئیسجمهور نیز به جامعهی کورد برمیگردد.
نکتهی مهم این است که بر اساس همان منطقی که برای شیعیان و اهل سنت استفاده میشود، یعنی اینکه اکثریت برندهی هر حزب یا فراکسیون در آن جامعه مسئول معرفی نامزد خود است، این منطق باید برای کوردها نیز صادق باشد. در این مورد، پارت دموکرات کوردستان بیشترین آرای مردمی را در کل کشور دارد؛ بیش از ۱.۲ میلیون رأی. پارت دموکرات کوردستان بزرگترین حزب در تمام عراق است و این بدان معناست که نیمی از جمعیت کورد به این حزب رأی دادهاند. اگر از منطق شیعیان و اهل سنت استفاده کنیم، حق پارت دموکرات کوردستان است که نامزدی را برای ریاستجمهوری معرفی کند.
با این حال، پارت دموکرات کوردستان مایل است با در نظر گرفتن منافع مردم کورد، به یک اجماع برای معرفی یک نامزد واحد برسد. اما اگر احزاب دیگر مایل به همکاری با ما برای یک نامزد واحد نباشند، تنها راه رسیدن به اجماع، استفاده از یک فرایند دموکراتیک عادلانه است. این کار میتواند از طریق رأیگیری میان نمایندگان کورد در پارلمان عراق انجام شود تا نامزدی که بیشترین رأی را از نمایندگان کورد میآورد، به عنوان نامزد واحد کوردها به پارلمان معرفی شود. ما معتقدیم این روشها تنها راه برای داشتن یک انتخاب عادلانه است. تا این لحظه توافقی با طرفهای دیگر، بهویژه یک حزب خاص، حاصل نشده است؛ بنابراین پیشنهاد ما این است که یا نامزد واحد داشته باشیم یا از یکی از این دو روش دموکراتیک استفاده کنیم.
نامزد پیشنهادی: دکتر فؤاد حسین
اسکای نیوز: شما فرمودید روش تقسیم "کیک انتخابات" را میدانید. آیا نامزد مشخصی دارید؟ و او کیست؟
مسرور بارزانی: بله، ما وزیر خارجهی فعلی، دکتر فؤاد حسین را انتخاب کردهایم. ما فکر میکنیم که او بسیار توانمند است و استعداد و ظرفیت خود را به عنوان وزیر خارجه اثبات کرده است. او در نقش خود بسیار فعال بوده و معتقدیم که رئیسجمهور بسیار خوبی برای کشور خواهد بود.
اسکای نیوز: آیا فکر میکنید مرحلهی پیشرو علاوه بر توانمندیهای دکتر فؤاد حسین، نیازمند تسلط بر سیاست خارجی است؟ زیرا پروندهی سیاست خارجی در درگیریهای منطقه و روابط با همسایگان و آمریکا بسیار مهم به نظر میرسد.
مسرور بارزانی: همانطور که میدانید، جایگاههای مختلف مسئولیتهای متفاوتی دارند. رئیسجمهور سبد کاری متفاوتی نسبت به وزیر خارجه خواهد داشت. البته جایگاه ریاستجمهوری به نوبهی خود برای کشور مهم است. اینکه چه کسی وزیر خارجه میشود، مسئولیت هدایت سیاست خارجی کشور را در آن زمان بر عهده خواهد داشت.
تهدید داعش و حضور نیروهای آمریکایی
اسکای نیوز: در سفرتان به ایالات متحده اظهاراتی داشتید مبنی بر اینکه حضور آمریکا در عراق در دو مکان (داخل عراق و در اقلیم کوردستان) است و برای مبارزه با تروریسم، نیاز به حضور طولانیمدتتری هست. شما تاریخی را تا اواخر ۲۰۲۶ (۱۴۰۵) تعیین کردید. آیا هنوز معتقدید که حضور نظامی و امنیتی آمریکا برای حمایت از پروژهی کوردی در مقابله با تروریسم ضروری است؟
مسرور بارزانی: حضور نیروهای آمریکایی در کشور برای مبارزه با تروریسم تنها به دعوت نیروهای کورد نبود، بلکه به دعوت کل عراق صورت گرفت. عراقیها از آمریکاییها خواستند تا در جنگ علیه داعش به آنها کمک کنند. باید بگویم که ما باید بسیار قدردان حمایتی باشیم که ائتلاف به رهبری آمریکا به عراق و بهویژه به کوردها در خط مقدم مبارزه با داعش ارائه کرد.
ما فکر نمیکنیم که داعش کاملاً شکست خورده باشد. بله، آنها قلمرو خود را از دست دادهاند، اما هنوز هستههایی از داعش وجود دارند و فعال هستند. بهویژه با تغییراتی که در سوریه رخ میدهد، میبینیم که فعالیتهایی از سوی اعضای داعش وجود دارد و با آزادی برخی از اعضای آنها که در زندانهای مختلف بودند، تهدید داعش بسیار واقعی است. نمیتوانیم این واقعیت را نادیده بگیریم که داعش یک تهدید جدی است.
به همین دلیل، فکر میکنم بله، توانمندیهای سرویسهای محلی و امنیتی در عراق، سوریه و کوردستان بهتر از قبل شده است، اما این بدان معنا نیست که داعش نمیتواند به شکل دیگری بازگردد و تهدیدی متفاوت برای کل منطقه ایجاد کند. برای این منظور، ما معتقدیم که حضور نیروهای آمریکایی و کمک آنها برای شکست کامل داعش همچنان بسیار مورد نیاز است. مهلت خروج نیروهای آمریکایی توسط مذاکرات بین نیروهای آمریکایی و دولت فدرال در بغداد تعیین شده بود، اما ما دیدگاه متفاوتی داریم؛ ما فکر میکنیم که همچنان به حمایت ایالات متحده و نیروهای ائتلاف در مبارزه با داعش و انواع تروریستهای افراطی نیاز داریم.
اسکای نیوز: آیا نگرانید که بازگشت داعش به بازسازی خود و جمعآوری نیروهایش، بهویژه پس از فرار برخی از رهبران و کادرهایش از سوریه به سمت عراق، منجر شود؟
مسرور بارزانی: فکر میکنم امکان بازگشت و سازماندهی مجدد داعش وجود دارد. اما اجازه دهید یک قدم به عقب برگردم و بگویم چرا هنوز فکر میکنیم داعش و تروریسم یک تهدید هستند. داعش یا هر سازمان افراطی در محیطهایی رشد میکند و قدرتمند میشود که بتواند در آن فعالیت کند. این محیطها معمولاً مکانهایی هستند که بیعدالتی، فقر، نابرابری و بیکفایتی وجود دارد. ما هنوز نمیبینیم که این مشکلات بهطور مناسب حل شده باشند. هنوز شاهد پاکسازی قومی، بیکفایتی یا بیعدالتی و نابرابری هستیم. اینها محیطهایی هستند که سازمانهای افراطی معمولاً از آن بهرهبرداری میکنند و مردم را دستکاری میکنند.
بنابراین، برای مبارزه با تروریسم، باید ابتدا این مسائل را حل کرد و سپس به نظارت بر سازمانهای تروریستی شناختهشده مانند داعش ادامه داد. بله، من میگویم که داعش هنوز قادر به بازگشت است زیرا محیط برای آن فراهم است.
وضعیت کوردهای سوریه و منطقه
اسکای نیوز: نظر شما دربارهی توافق اخیر میان نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) و حکومت سوریه چیست؟
مسرور بارزانی: فکر میکنم گام خوبی در جهت درست است. ما معتقدیم که کوردها رنج زیادی کشیدهاند و شایستهی به رسمیت شناخته شدن و حقوق مشخصی هستند. ما دیکته نمیکنیم که این حقوق چه باید باشد، فکر میکنم آنها قادرند خودشان مذاکره کنند. ما برای کمک آنجا هستیم و از تمام طرفهای درگیر خواستهایم که آتشبس را حفظ کنند. مهمترین چیز این است که اطمینان حاصل شود جنگی وجود ندارد و در یک محیط صلحآمیز، فضای بیشتری برای گفتگوی سازنده و راهبردی جهت رسیدن به یک راهحل پایدار وجود خواهد داشت.
اسکای نیوز: کوردها در سوریه، عراق، ترکیه و ایران حضور دارند. تفاوت وضعیت در هر کدام چیست؟ و آیا آیندهی بهتر برای کوردها ادغام در کشورهای مرکزی است یا تشکیل یک امت واحد کوردی؟
مسرور بارزانی: این سؤال بسیار جالب و حساسی است. همانطور که میدانید، کوردستان در طول تاریخ تقسیم شده است و تاریخ در مورد مسئلهی کورد عادلانه نبوده است. اما واقعیتهای جدیدی وجود دارد. اکنون کوردستان به چهار بخش عمده در سوریه، ترکیه، ایران و عراق تقسیم شده است و هر بخش ویژگیها و وضعیت خاص خود را دارد. ما به ویژگیهای منحصربهفرد هر یک از این مناطق احترام میگذاریم، اما این بدان معنا نیست که کوردها در هیچیک از این کشورها شایستهی داشتن حقوق کامل نیستند.
ما به روشی که مناطق کوردستانی در سوریه، ترکیه، ایران یا عراق برای دستیابی به اهدافشان تلاش میکنند احترام میگذاریم. تمرکز من بر عراق است و فکر میکنیم در عراق به یک سیستم فدرال دست یافتهایم که اگر بهطور کامل اجرا شود، کارآمد خواهد بود.
در مورد آرزوها، کوردها مانند هر ملت دیگری حق تعیین سرنوشت دارند. گاهی اوقات حتی صحبت کردن در مورد آن تابو و ممنوع شمرده میشود که کوردها نباید از آرزوها و رؤیاهایشان حرف بزنند. کوردها مانند هر ملت دیگری حقوق برابری دارند؛ همان حقوقی که اعراب، فارسها و ترکها دارند. واقعیت متفاوت است و ما با واقعیت روبرو هستیم.
هویت کوردی و حقوق شهروندی در عراق
اسکای نیوز: شما در یک کنفرانس خبری وقتی پرسیده شد کورد هستید یا عراقی، فوراً گفتید "من کورد هستم". اگر کشوری که در آن زندگی میکنید تمام حقوق شما را بدهد، چه مشکلی دارد که عراقی باشید؟
مسرور بارزانی: کورد بودن مشکلی نیست. تنها کسانی که تکثرگرایی را رد میکنند یا به ملیتهای دیگر احترام نمیگذارند، ملیت کوردی را مشکل میبینند. خداوند مرا کورد آفریده است. من نمیتوانم آن را انکار کنم و به کورد بودن افتخار میکنم. چه در عراق زندگی کنم چه هر جای دیگر، من یک کورد هستم و هرگز آن هویت را تغییر نخواهم داد.
سؤال این است که رابطهی من در عراق چگونه است؟ چگونه با من در عراق رفتار میشود؟ اگر کوردها احساس کنند شهروندان برابر هستند، اگر احساس کنند در هر یک از این کشورها شهروند برابر هستند، مجبور نخواهند شد به دنبال راهحلهای دیگر باشند. اما بگذارید بگویم، در عراق برای مثال، ما آخرین کسانی هستیم که حقوق و بودجه دریافت میکنیم، اگر اصلاً دریافت کنیم!
اسکای نیوز: آیا میدانستید که میلیاردها دلار به دلیل تأخیر در پرداختها جریمه شدهاید و دولت مرکزی باید حقالسهم نفت و بودجه را بفرستد؟
مسرور بارزانی: متأسفانه این نقض قانون اساسی عراق است. این فقط نقض حقوق کوردها نیست. قانون اساسی عراق خواهان رفتار برابر با تمام شهروندان عراقی از جمله کوردها است. اما ما این را نمیبینیم. میبینیم که بودجه به عنوان یک کارت سیاسی علیه مردم کورد استفاده میشود. البته همیشه توضیحاتی وجود دارد که کوردها سهم خود را انجام ندادهاند، اما اگر یک داور منصف بیاید و ببیند کوردها چگونه عمل کردهاند و چگونه دولت با آنها رفتار کرده است، واقعیت روشن میشود.
اسکای نیوز: در زمان نخستوزیری آقای سودانی، آیا وضعیت پرداخت حقوقها بهتر شده است یا سیاست همان است؟
مسرور بارزانی: ما حمایت بیقیدوشرط خود را از نخستوزیر سودانی نشان دادهایم و از هر نخستوزیری حمایت میکنیم، با این انتظار که به قانون اساسی آنگونه که هست احترام بگذارند. ما انتظار نداریم هیچ نخستوزیری، نخستوزیر یک فرقهی خاص باشد، بلکه باید با تمام شهروندان به طور یکسان رفتار کند. متأسفانه ما ندیدهایم که در دورههای مختلف نخستوزیری، با کوردها بهطور برابر رفتار شود.
روابط منطقهای و بینالمللی
اسکای نیوز: چگونه توانستید رابطهای هوشمندانه و حکیمانه همزمان با بغداد، تهران و واشنگتن برقرار کنید؟
مسرور بارزانی: ما تلاش کردیم یک عنصر سازنده و مثبت باشیم. ما به دنبال مشکل نیستیم و نمیخواهیم در امور داخلی کشورهای همسایه دخالت کنیم. ما خواهان احترام متقابل هستیم؛ روابطی بر اساس احترام متقابل با همه. این روشی است که ما بر اساس آن عمل کردهایم: حفظ روابط خوب با تمام همسایگان، اما همچنین اصرار بر حفظ حقوقمان در رابطه با بغداد. شهروند خوب بودن کار دشواری نیست و فکر میکنم کوردها ثابت کردهاند که نمیخواهند بخشی از مشکل باشند، بلکه بخشی از راهحل هستند.
اسکای نیوز: با توجه به تنشهای موجود در منطقه و احتمال درگیری، چگونه با این وضعیت برخورد میکنید؟
مسرور بارزانی: من فقط میتوانم از جانب خودمان صحبت کنم. ما نمیخواهیم شاهد تنش، درگیری یا رویارویی نظامی باشیم. فکر میکنیم زمان میتواند زخمها را التیام بخشد و امیدواریم مشکلات حل شود. بهتر است هر کشوری تلاش کند وضعیت را کنترل کند یا حداقل از مشکل دور بماند و هیزم بر آتش نریزد. تا جایی که به عراق مربوط میشود، ما میخواهیم و تلاش کردهایم - و خوشبختانه این را از بغداد هم دیدهایم - که عراق باید از این درگیریها دور بماند.
اسکای نیوز: جناب آقای مسرور بارزانی، نخستوزیر دولت اقلیم کوردستان، از شما سپاسگزارم.
مسرور بارزانی: خیلی متشکرم.