کوردستان؛ اراده توسعه و سازندگی در برابر بحرانهای منطقه
اربیل (کوردستان۲۴) - در شرایطی که تنشهای امنیتی و جنگهای مستمر، منطقه خاورمیانه را با بحرانهای گسترده روبهرو کرده و چالشهای پیچیده اقتصادی و مالی بر کشورهای منطقه سایه افکنده است، اقلیم کوردستان همچنان تلاش میکند جایگاه خود را بهعنوان منطقهای باثبات و بستری پویا برای توسعه و سازندگی تثبیت کند.
از زمان آغاز به کار مسرور بارزانی در مقام ریاست نهمین کابینه دولت اقلیم کوردستان، این منطقه وارد مرحلهای سرنوشتساز از اصلاحات فراگیر و توسعه پایدار شده است. چشمانداز دولت در این دوره بر تنوعبخشی به منابع درآمدی، کاهش وابستگی صرف به نفت، نوسازی زیرساختها، مبارزه با فساد و تقویت مشارکت واقعی میان بخشهای دولتی و خصوصی استوار بوده است.
دولت مسرور بارزانی، با وجود شرایط دشوار منطقهای و فشارهای مالی، تلاش کرده است چالشها را به فرصت تبدیل کند. در همین راستا، مجموعهای از پروژههای بزرگ و راهبردی در حوزههایی همچون گردشگری بینالمللی، منابع آب، انرژی پاک، راهسازی و تحول دیجیتال نظام بانکی به اجرا درآمده است؛ پروژههایی که در مجموع، الگویی از توسعه را فراتر از بحرانهای پیرامونی ترسیم میکنند.
صنعت گردشگری؛ برندهای بینالمللی هتلداری و زیرساختهایی با هدف جذب ۲۰ میلیون گردشگر
دولت اقلیم کوردستان، با بهرهگیری از طبیعت کوهستانی چشمنواز و امنیت داخلی، گردشگری را بهعنوان یکی از مهمترین پایههای اقتصاد غیرنفتی در اولویت قرار داده است.
این رویکرد روز سهشنبه 17 نوامبر در مراسم کلنگزنی پروژه تفریحگاه و هتل گردشگری «مووِنپیک گومهسپان» (Mövenpick Gomaspan Resort & Hotel) با حضور مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان، نمود پیدا کرد.
این مجموعه که بر اساس اطلاعات این گزارش شامل ۱۴۰ اتاق با چشمانداز دریاچه، امکانات تفریحی و سالنهایی به مساحت یکهزار و ۸۰۰ مترمربع برای برگزاری کنفرانسهاست، بخشی از طرح گستردهتر توسعه گردشگری در اطراف سد گومهسپان به شمار میرود.
انتظار میرود این پروژه بیش از سههزار فرصت شغلی ایجاد کند که ۷۵ درصد آن به نیروی کار بومی اختصاص خواهد یافت. این طرح در چارچوب برنامهای راهبردی اجرا میشود که هدف آن جذب بیش از ۲۰ میلیون گردشگر تا سال ۲۰۳۵ است.
جذب برند «مووِنپیک» به اقلیم کوردستان اتفاقی تصادفی نیست، بلکه بر زیرساخت هتلداری توسعهیافتهای تکیه دارد که میزبان شماری از بزرگترین زنجیرههای بینالمللی هتل و خدمات اقامتی است. این مجموعهها با ارائه استانداردهای جهانی، پذیرای گردشگران و فعالان اقتصادی در شهرهای مختلف اقلیم هستند.
از جمله مهمترین این هتلها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
در اربیل:
هتل اربیل روتانا (Erbil Rotana)
هتل دیوان اربیل (Divan Erbil)
هتل رادیسون (Radisson Hotel & Residences Erbil)
هتل رامادا بای ویندهام (Ramada by Wyndham)
هتل حیات ریجنسی رزیدنسز (Hyatt Regency Residences)
هتل دیدمان (Dedeman Erbil)
در سلیمانیه و دیگر شهرهای اقلیم:
گرند میلینیوم سلیمانیه (Grand Millennium Sulaimani)
میلینیوم کوردستان (Millennium Kurdistan Hotel & Spa)
هتل سلیمانی روتانا (Slemani Rotana)
هتل رامادا بای ویندهام سلیمانیه (Ramada by Wyndham)
هتل کوپثورن بَرانان (Copthorne Hotel Baranan)
همزمان با تشویق سرمایهگذاری در بخش هتلداری، دولت اقلیم کوردستان توسعه زیرساختهای گردشگری را نیز دنبال میکند. در همین راستا، هیئت سرمایهگذاری و سازمان کل گردشگری از ۲۴ پروژه راهبردی گردشگری در سراسر اقلیم خبر دادهاند.
این برنامه شامل اختصاص زمین، تأمین راههای دسترسی و فراهم کردن خدمات زیربنایی است تا مناطق اطراف سدها، دریاچهها و نواحی کوهستانی به مقاصد گردشگری یکپارچه تبدیل شوند؛ مقاصدی که پاسخگوی نیازهای گردشگری طبیعی، ماجراجویانه و خانوادگی باشند.
امنیت آبی و کشاورزی؛ جهشی در احداث سدها و آبگیرها
دولت اقلیم کوردستان با درک مخاطرات ناشی از تغییرات اقلیمی و کمبود منابع آب، تقویت ذخایر راهبردی آب و حمایت همزمان از بخشهای کشاورزی و گردشگری را در اولویت قرار داده است.
دولت تاکنون موفق به تکمیل ۹ سد اصلی شده است. هزینه احداث این سدها در مجموع ۲۶۵.۷ میلیارد دینار عراق بوده و ظرفیت ذخیرهسازی آنها به ۲۵۲.۸ میلیون مترمکعب آب میرسد.
مهمترین این سدها عبارتاند از:
سد دوین با ظرفیت ۱۰۰ میلیون مترمکعب
سد گومهسپان با ظرفیت ۹۷ میلیون مترمکعب
سد دیوانه با ظرفیت ۲۱ میلیون مترمکعب
سد بَستوره با ظرفیت ۲۰ میلیون مترمکعب
سدهای خنس، آقوبان، تورهجار، شَوگیر و چَمرگه
اقدامات دولت به احداث سدهای بزرگ محدود نمانده و شامل ساخت دهها آبگیر مدرن نیز شده است. تاکنون ۲۳ آبگیر به بهرهبرداری رسیده و ۵۸ آبگیر دیگر در دست احداث است.
این پروژهها به تغذیه سفرههای آب زیرزمینی، تأمین آب مورد نیاز برای آبیاری پایدار زمینهای کشاورزی و ایجاد پهنههای آبی جذاب برای گردشگری کمک کردهاند.
شریان حیاتی اقتصاد و تجارت؛ تحول در شبکه راهها و پلها
با وجود فشارهای مالی و تأخیر در پرداخت سهم اقلیم کوردستان از بودجه فدرال عراق، دولت اقلیم با اتکا به درآمدهای داخلی خود، تداوم اجرای پروژههای حملونقل و زیرساختهای ارتباطی را تضمین کرده است؛ چراکه این بخشها از ارکان اصلی اقتصاد و صنعت گردشگری به شمار میروند.
در همین چارچوب، ۸۱۰ پروژه مهم در حوزه راهها و پلها در شهرها و شهرستانهای اقلیم کوردستان اجرا شده است. این پروژهها شامل احداث بزرگراههای دوطرفه، تونلهای مدرن و پلهای راهبردی هستند که استانهای اقلیم را به یکدیگر متصل میکنند و دسترسی به مناطق گردشگری، تفرجگاهها و نواحی مرزی را آسانتر میسازند.
در اجرای این طرحها، رعایت بالاترین استانداردهای ایمنی ترافیکی و مهندسی نیز مورد توجه قرار گرفته است تا ضمن کاهش تصادفات، زمان سفر و فاصله ارتباطی میان شهرها کاهش یابد.
کمربند سبز اربیل و پارکهای عمومی؛ ریههای زیستمحیطی در مقابله با بیابانزایی
دولت اقلیم کوردستان در اقدامی کمسابقه در سطح منطقه و با هدف مقابله با تغییرات اقلیمی و طوفانهای گردوغبار، پروژه «کمربند سبز اربیل» را به اجرا گذاشته است. این پروژه با ایجاد جنگلی مصنوعی، پایتخت اقلیم را در بر میگیرد و طول آن بین ۸۵ تا ۹۲ کیلومتر و عرض آن حدود دو کیلومتر خواهد بود.
هدف این طرح، کاشت هفت میلیون نهال مثمر، بهویژه درختان زیتون، پسته و پرتقال، در چند مرحله است. همچنین ۱۰ آبگیر بزرگ برای تأمین مستقیم آب مورد نیاز آبیاری این درختان در نظر گرفته شده است.
با آغاز مرحله دوم این پروژه در نوامبر ۲۰۲۶، قرار است ۱۱ هزار دونم زمین با درختان زیتون پوشش داده شود و کارخانهای تخصصی برای تولید روغن زیتون نیز احداث شود. به این ترتیب، پروژه کمربند سبز علاوه بر حفاظت از محیط زیست، زمینه شکلگیری چرخهای تازه از فعالیتهای اقتصادی و کشاورزی را فراهم خواهد کرد.
در کنار اجرای این طرح، شهرهای اقلیم کوردستان نیز شاهد گسترش قابلتوجه فضاهای سبز، پارکها و بوستانهای عمومی بودهاند. بر اساس آمار ارائهشده در این گزارش، سهم فضاهای سبز در اقلیم از ۱۵ درصد به ۱۸ درصد افزایش یافته است.
در این چارچوب، فضاهای گستردهای در داخل شهرها به ایجاد پارکهای عمومی اختصاص داده شده است. از جمله در اربیل، احداث پنج پارک بزرگ در زمینی به مساحت مجموعاً ۲۰۰ دونم با کاشت ۴۰ هزار درخت در دستور کار قرار گرفته است. پارک رَشکین و پارک تقاطع خیابان ۱۵۰ از جمله این پروژهها هستند.
همچنین طرحهای گسترده درختکاری و بازسازی و توسعه پارکهای جدید در دهوک، سلیمانیه و حلبچه در حال اجراست تا فضاهای قدیمی به محیطهایی سالم و مناسب برای تفریح و گذران اوقات فراغت خانوادهها تبدیل شوند.
پروژه «روناکی»؛ برق پایدار و محیط زیستی پاکتر
پروژه «روناکی/روشنایی» یکی از مهمترین تحولات راهبردی در بخش خدمات عمومی و انرژی اقلیم کوردستان به شمار میرود.
هدف این پروژه، تأمین برق سراسری و مستمر بهصورت ۲۴ ساعته برای بیش از ۵.۴ میلیون نفر از ساکنان اقلیم کوردستان است.
این طرح علاوه بر پایان دادن به بحران قطعی برق، با اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی، به مدیریت مصرف برق کمک میکند؛ نظامی که در طراحی آن، وضعیت اقشار کمدرآمد و تشویق شهروندان به صرفهجویی در مصرف انرژی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، پروژه روناکی دستاورد زیستمحیطی قابلتوجهی نیز به همراه خواهد داشت که در این گزارش از آن با عنوان «جنگل نامرئی» یاد شده است. بر اساس این گزارش، جایگزینی تدریجی ژنراتورهای برق خصوصی با برق سراسری، میزان انتشار گازهای کربنی را به اندازه اثر زیستمحیطی کاشت سالانه ۲۴ میلیون درخت بالغ کاهش خواهد داد.
پروژه «حساب من»؛ تحول دیجیتال و گسترش خدمات مالی
در حوزه اصلاحات اداری و مالی، پروژه «حساب من» (MyAccount) که به ابتکار مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان، راهاندازی شده است، تحول مهمی در نوسازی نظام بانکی و پرداخت حقوق کارکنان بخش عمومی، بازنشستگان و نیروهای پیشمرگ ایجاد کرده است.
این پروژه با ثبت ۹۶ درصد پیشرفت، به مراحل پایانی اجرا نزدیک شده است. در چارچوب آن، صدها هزار کارت بانکی الکترونیکی میان شهروندان توزیع شده و بیش از ۶۳۸ دستگاه خودپرداز نیز با همکاری هفت بانک مورد تأیید بانک مرکزی عراق نصب شده است.
کارکرد پروژه حساب من، تنها به تسهیل و تأمین امنیت دریافت حقوق و حذف تشریفات اداری محدود نمیشود، بلکه امکان بهرهمندی شهروندان از خدمات نوین بانکی، تسهیلات اعتباری و انتقالات مالی بینالمللی را نیز فراهم میکند.
این طرح از طریق افزایش شفافیت مالی و توسعه خدمات بانکی دیجیتال، به تقویت اقتصاد دیجیتال در اقلیم کوردستان کمک میکند.
جمعبندی؛ توسعه پایدار بهعنوان پشتوانه امنیت و ثبات
بررسی مجموعه پروژههایی که دولت اقلیم کوردستان در حال اجرای آنهاست، از تحول اساسی در رویکرد مدیریتی و برنامهریزی این منطقه حکایت دارد. این پروژهها دیگر بهصورت طرحهایی جداگانه و واکنشی اجرا نمیشوند، بلکه در قالب منظومهای بههمپیوسته طراحی شدهاند که در آن، هر بخش به توسعه و تقویت بخشهای دیگر کمک میکند.
سد گومهسپان که با هدف تقویت امنیت آبی و حمایت از کشاورزی احداث شده، اکنون به بستری برای شکلگیری یکی از بزرگترین پروژههای گردشگری بینالمللی، یعنی تفریحگاه مووِنپیک، تبدیل شده است. شبکه مدرن راهها و پلها نیز زمینه جابهجایی آسانتر میلیونها گردشگر و انتقال کالا را فراهم میکند. در همین حال، پروژههای روناکی و حساب من زیرساختهای انرژی و خدمات دیجیتال مورد نیاز برای ایجاد فضای کسبوکار مدرن را فراهم میسازند؛ فضایی که میتواند سرمایهگذاران خارجی را جذب و اعتماد گردشگران بینالمللی را تقویت کند.
اهمیت تداوم این روند سازندگی در شرایطی که خاورمیانه با تنشهای امنیتی و جنگهای گسترده روبهروست، فراتر از ابعاد اقتصادی است و جنبهای راهبردی دارد. این روند حامل پیامی از اعتماد و ثبات است؛ پیامی مبنی بر اینکه ثبات داخلی و اراده سیاسی مستحکم میتوانند تأثیر بحرانهای خارجی را محدود کنند.
به این ترتیب، اقلیم کوردستان در تلاش است از مرحله مدیریت بحرانها عبور کرده و وارد مرحله آیندهسازی بر پایه توسعه پایدار شود؛ مسیری که بر این اصل استوار است: توسعه واقعی، مستحکمترین پشتوانه امنیت، ثبات و شکوفایی است.
ب.ن