جنگهای خاورمیانه و اوکراین؛ آزمون هند برای میزبانی اجلاس بریکس
اربیل (کوردستان۲۴)- هند روز شنبه میزبان اجلاس بریکس خواهد بود؛ نشستی که با حضور احتمالی رهبران شماری از قدرتهای مهم نوظهور، از جمله ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، برگزار میشود و جنگهای خاورمیانه و اوکراین، در کنار چالشهای اقتصادی، از محورهای اصلی گفتوگوها خواهد بود.
انتظار میرود پوتین و پزشکیان روز جمعه وارد دهلی نو شوند. هر دو رئیسجمهور قرار است در حاشیه این نشست با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، دیدار و گفتوگو کنند.
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، نیز به این اجلاس دعوت شده است، اما پکن تاکنون حضور او در نشست دو روزه بریکس را به طور رسمی تأیید نکرده است.
در صورت انجام این سفر، این نخستین سفر شی جینپینگ به هند از سال ۲۰۱۹ خواهد بود و میتواند مهمترین گام در روند محتاطانه بهبود روابط میان دو رقیب آسیایی، شش سال پس از درگیری نظامی مرگبار آنها در امتداد مرز مورد مناقشه هیمالیا، تلقی شود.
روابط هند و چین؛ نزدیکی محتاطانه در سایه بیاعتمادی
روابط هند و چین پس از درگیری مرزی مرگبار سال ۲۰۲۰ به تدریج در مسیر بهبود قرار گرفته است. ازسرگیری تدریجی پروازها، صدور ویزا و تماسهای سطح بالا از جمله نشانههای این روند بوده است.
با این حال، بیاعتمادی عمیق میان دو کشور همچنان پابرجاست و اختلافات مرزی، افزایش کسری تجاری هند در برابر چین و رقابتهای راهبردی، روابط دو قدرت هستهای آسیا را پیچیده کرده است.
پرادیپ تانجا، متخصص روابط چین و هند در دانشگاه ملبورن، درباره احتمال دیدار رهبران دو کشور گفت: «یک نشست دوجانبه هند و چین بسیار مهم خواهد بود - اگر برگزار شود.»
در آستانه اجلاس، دهلی نو نیز برای استقبال از رهبران کشورهای عضو بریکس آماده شده است. پوسترهای نارندرا مودی در نقاط مختلف پایتخت نصب شده و تدابیر امنیتی گستردهای در شهر به اجرا درآمده است. محدودیتهای ترافیکی نیز در بخشهایی از مرکز دهلی نو اعمال خواهد شد.
پلیس دهلی از شهروندان خواسته است در جریان این محدودیتها «صبور باشند و همکاری کنند» و روز جمعه نیز به عنوان تعطیل رسمی در شهر اعلام شده است.
جنگ خاورمیانه؛ چالش جدید برای بریکس
بریکس در سال ۲۰۰۹ به عنوان مجمعی برای اقتصادهای نوظهور بزرگ شکل گرفت؛ کشورهایی که خواهان نقش و نفوذ بیشتر در نهادهای بینالمللی تحت سلطه قدرتهای غربی بودند.
این گروه در سالهای بعد گسترش یافت و اکنون کشورهایی از جمله ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی را دربرمیگیرد؛ کشورهایی که مواضع و منافع متفاوتی در قبال جنگ خاورمیانه دارند.
هارش وی. پنت از بنیاد تحقیقاتی آبزرور هند معتقد است که اختلافات ناشی از درگیریهای خاورمیانه میتواند به یکی از مهمترین شکافهای داخلی بریکس در جریان این اجلاس تبدیل شود.
او گفت: «این بار درگیری خلیج فارس، گسل اصلی در طول اجلاس بریکس خواهد بود.»
پنت همچنین افزود که گسترش بریکس که تا سال گذشته یک دستاورد برای این گروه تلقی میشد، اکنون میتواند به یکی از محدودیتهای مهم آن تبدیل شود؛ زیرا افزایش شمار اعضا، اختلاف دیدگاهها و منافع متفاوت میان آنها را نیز بیشتر کرده است.
نخستین سفر پزشکیان و نقش ایران در مذاکرات
این اجلاس همچنین نخستین سفر مسعود پزشکیان به هند در مقام رئیسجمهور ایران خواهد بود و انتظار میرود تحولات خاورمیانه بخش قابل توجهی از مذاکرات او را به خود اختصاص دهد.
شیلان شاه از مؤسسه کپیتال اکونومیکس، با اشاره به ناکامی وزیران خارجه بریکس در دستیابی به توافق بر سر یک بیانیه مشترک در نشست ماه مه در دهلی نو، گفت: «جنگ در ایران، آزمون سختی برای انسجام گروه (گسترشیافته) خواهد بود.»
هند در عین حفظ روابط نزدیک با ایران و اسرائیل، تلاش کرده است توازن حساسی را در روابط خود با ایالات متحده نیز حفظ کند. این سیاست موازنهگرایانه، در شرایط تشدید تنشهای منطقهای و ادامه جنگ اوکراین، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
روسیه و اوکراین؛ موضوع دیگری در دستور کار
روابط نزدیک هند و روسیه نیز یکی دیگر از محورهای مهم اجلاس خواهد بود. هند طی سالهای اخیر روابط راهبردی خود با مسکو را حفظ کرده و روسیه همچنان یکی از مهمترین شرکای استراتژیک دهلی نو و از تأمینکنندگان مهم انرژی این کشور به شمار میرود.
پوتین آخرین بار در دسامبر ۲۰۲۵ به هند سفر کرد و در ماه جاری نیز در بیشکک با مودی دیدار داشته است.
در سوی دیگر، هند تلاش کرده است تماس خود با اوکراین را نیز حفظ کند. سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، در ماه جاری به کییف سفر کرد؛ سفری که طی آن ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از هند به دلیل تعهد این کشور به تلاش برای پایان دادن به جنگ اوکراین قدردانی کرد.
به این ترتیب، اجلاس پیشروی بریکس در دهلی نو در شرایطی برگزار میشود که هند باید ضمن مدیریت روابط خود با قدرتهای رقیب، از جمله روسیه، چین و ایالات متحده، اختلاف دیدگاه میان اعضای گسترشیافته بریکس درباره جنگهای خاورمیانه و اوکراین را نیز مدیریت کند؛ موضوعی که میتواند میزان انسجام این گروه و توانایی آن برای اتخاذ مواضع مشترک درباره مسائل مهم بینالمللی را در معرض آزمون قرار دهد.
ای اف پی/ب.ن