نُه سال پس از همهپرسی؛ ۲۵ سپتامبر در حافظه سیاسی کوردستان
اربیل (کوردستان۲۴) – نُه سال پیش، در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷، مردم اقلیم کوردستان و مناطق کوردستانی خارج از حوزه اداری اقلیم در همهپرسی استقلال از عراق شرکت کردند؛ همهپرسیای که بر اساس نتایج اعلامشده، بیش از ۹۲ درصد شرکتکنندگان در آن به استقلال رأی مثبت دادند.
روز پنجشنبه، شهروندان در سراسر اقلیم کوردستان با انتشار تصاویر و خاطراتی از دوران کارزار همهپرسی و روز رأیگیری در شبکههای اجتماعی، نُهمین سالگرد برگزاری این همهپرسی را گرامی داشتند.
روند برگزاری همهپرسی
تصمیم برای برگزاری همهپرسی در پی توافقی بود که در ۷ ژوئن ۲۰۱۷ میان نمایندگان ارشد احزاب سیاسی کورد و دولت اقلیم کوردستان حاصل شد. در این نشست، پرزیدنت مسعود بارزانی، رئیس اقلیم کوردستان، و شماری از مقامهای عالیرتبه نیز حضور داشتند و در ادامه، شورای عالی همهپرسی برای نظارت بر روند برگزاری آن تشکیل شد.
این شورا متشکل از نمایندگانی از پارت دموکرات کوردستان، اتحادیه میهنی کوردستان، اتحاد اسلامی کوردستان، جنبش اسلامی کوردستان، حزب زحمتکشان کوردستان، حزب کمونیست کوردستان، حزب سوسیالیست و شماری دیگر از گروههای سیاسی بود.
شورا در ادامه ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ را به عنوان تاریخ برگزاری همهپرسی تعیین کرد. قرار بود رأیگیری علاوه بر داخل اقلیم کوردستان، در مناطق کوردستانی خارج از حوزه اداری اقلیم نیز برگزار شود.
در ۱۵ سپتامبر، پارلمان کوردستان با اکثریت آرا برگزاری همهپرسی را تصویب کرد. مسئولیت سازماندهی و نظارت بر روند رأیگیری نیز بر عهده «کمیسیون عالی انتخابات و همهپرسی اقلیم کوردستان» قرار گرفت.
نتایج همهپرسی
بر اساس آمار اعلامشده برای همهپرسی، ۴ میلیون و ۵۶۱ هزار و ۲۵۵ نفر واجد شرایط رأی دادن بودند و ۳ میلیون و ۳۰۵ هزار و ۹۲۵ نفر در رأیگیری شرکت کردند؛ رقمی که مشارکت بیش از ۷۲ درصدی را نشان میدهد.
از مجموع شرکتکنندگان، ۲ میلیون و ۸۶۱ هزار و ۴۷۱ نفر، معادل بیش از ۹۲ درصد، به استقلال رأی مثبت دادند. نهاد ریاست اقلیم کوردستان نیز نتیجه همهپرسی را بهعنوان رأی مثبت بیش از ۹۲ درصد از شرکتکنندگان به استقلال ثبت کرده است.
برگزارکنندگان، همهپرسی را نمادی از حق تعیین سرنوشت مردم کورد و نتیجه دههها مبارزه سیاسی و درگیری میان جنبشهای سیاسی کورد و دولتهای متوالی در بغداد میدانستند. مقامها و رهبران سیاسی کورد در آن زمان استدلال میکردند که اختلافات مکرر میان اربیل و بغداد، از جمله اختلافات بر سر حقوق قانون اساسی و وضعیت مناطق کوردستانی خارج از حوزه اداری اقلیم کوردستان، در تصمیمگیری برای برگزاری این رأیگیری نقش داشته است.
پرزیدنت مسعود بارزانی، رئیس اقلیم کوردستان در آن زمان، نیز همهپرسی را تصمیمی متعلق به مردم کوردستان توصیف کرده بود، نه تصمیمی که صرفاً از سوی یک حزب سیاسی اتخاذ شده باشد.
در جریان کارزار همهپرسی، همچنین به سابقه رنج و سرکوب ملت کورد در دوره حکومتهای متوالی عراق اشاره میشد؛ از جمله عملیات انفال، کوچ اجباری، تخریب روستاها و استفاده از سلاحهای شیمیایی علیه غیرنظامیان کورد.
پیامدهای همهپرسی
دولت فدرال عراق با برگزاری همهپرسی مخالفت کرد و نتایج آن را به رسمیت نشناخت. برگزاری رأیگیری همچنین به تشدید قابلتوجه تنشها و وخامت روابط میان بغداد و اربیل انجامید.
در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۷، نیروهای عراقی و نیروهای حشدالشعبی به کرکوک و شماری دیگر از مناطق کوردستانی خارج از حوزه اداری اقلیم کوردستان پیشروی کردند. نیروهای پیشمرگ از چندین موضع عقبنشینی کردند و شمار قابلتوجهی از ساکنان کورد نیز از برخی مناطق آواره شدند.
این تحولات نقطه عطفی مهم در روابط میان اقلیم کوردستان و دولت فدرال عراق به شمار میرود و همچنان بخشی مهم از تاریخ سیاسی معاصر کوردستان محسوب میشود.
نُه سال بعد
نُه سال پس از برگزاری همهپرسی، تصاویر مربوط به کارزار انتخاباتی و روز رأیگیری همچنان در شبکههای اجتماعی بازنشر میشود. بسیاری از شهروندان اقلیم کوردستان نیز ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ را به عنوان یکی از لحظات مهم و سرنوشتساز در تاریخ سیاسی معاصر اقلیم به یاد میآورند.
ب.ن