بازگرداندن بقایای پیکر ۲۵ قربانی ایزدی داعش به شنگال
اربیل (کوردستان۲۴) – بقایای پیکر ۲۵ قربانی ایزدی که در جریان حملات گروه داعش در سال ۲۰۱۴ کشته شده بودند، پس از بیش از شش سال نگهداری در اداره پزشکی قانونی بغداد، امروز پنج‌شنبه 1 اکتبر به شنگال بازگردانده می‌شود تا به خانواده‌های آنان تحویل داده شده و به خاک سپرده شوند.
بیشتر این قربانیان از اهالی روستای «کوجو» هستند؛ روستایی که در جریان حمله داعش به شنگال و مناطق اطراف آن در سال ۲۰۱۴ ویران شد. سن قربانیان شناسایی‌شده بین ۱۲ تا ۷۰ سال اعلام شده است.
بقایای پیکرها در مراسمی ویژه در بنای یادبود شنگال به بستگان قربانیان تحویل داده خواهد شد. این گروه، نهمین گروه از قربانیان شناسایی‌شده‌ای است که بقایای پیکر آنان پس از طی مراحل پزشکی قانونی و شناسایی هویت، به خانواده‌هایشان بازگردانده می‌شود.
این بقایا بیش از شش سال در اداره پزشکی قانونی بغداد نگهداری شده بود تا معاینات پزشکی قانونی و آزمایش‌های لازم برای تعیین هویت انجام شود. خبرنگار کوردستان۲۴ در موصل، گزارش داد که چندین آمبولانس در اداره پزشکی قانونی موصل برای انتقال بقایا آماده شده‌اند و پیکرها پیش از خاکسپاری در محل بنای یادبود شنگال تحویل گرفته خواهند شد.
بازگرداندن این ۲۵ قربانی بخشی از روند طولانی شناسایی و تعیین تکلیف قربانیانی است که پس از حمله داعش به شنگال در ۳ اوت ۲۰۱۴ کشته یا ناپدید شدند. برای خانواده‌ها، شناسایی بقایای پیکر عزیزانشان می‌تواند به سال‌ها بلاتکلیفی پایان دهد و امکان برگزاری مراسم خاکسپاری و ایجاد مزار مشخص برای آنان را فراهم کند.
روند شناسایی و نبش گورهای دسته‌جمعی
آخرین آمارهای اعلام‌شده نشان می‌دهد که ۹۶ گور دسته‌جمعی در شنگال شناسایی شده است. تاکنون عملیات نبش قبر و خارج‌کردن بقایای پیکرها در ۷۸ گور انجام شده و ۱۸ گور دیگر همچنان در انتظار عملیات کاوش هستند.
در مجموع، بقایای پیکر ۸۵۷ نفر از این گورها بازیابی شده است. از این میان، هویت ۲۹۶ قربانی مشخص شده و بقایای پیکر ۵۳۶ نفر همچنان در اداره پزشکی قانونی بغداد نگهداری می‌شود.
این ارقام نشان می‌دهد که روند شناسایی و تعیین تکلیف قربانیان همچنان ادامه دارد؛ در حالی که بقایای پیکر قربانیان شناسایی‌شده به تدریج به خانواده‌هایشان بازگردانده می‌شود، صدها بقایای پیکر دیگر همچنان در انتظار تعیین هویت هستند و ده‌ها گور نیز هنوز مورد کاوش قرار نگرفته‌اند.
در اطلاعیه‌ای که دولت اقلیم کوردستان در ماه اوت منتشر کرده بود، از وجود ۹۳ گور دسته‌جمعی و انفرادی در شنگال و مناطق اطراف خبر داده شده و آمده بود که آزمایش‌های DNA هویت ۲۹۶ قربانی را مشخص کرده و بقایای پیکر آنان به خانواده‌هایشان تحویل داده شده است. آمارهای جدید، به طور جداگانه، از شناسایی ۹۶ گور دسته‌جمعی و وجود ده‌ها محل دفن انفرادی خبر می‌دهد.
۱۲ سال پس از حمله داعش
بازگرداندن بقایای پیکر این قربانیان ۱۲ سال پس از حمله داعش به جامعه ایزدی در شنگال و مناطق اطراف آن انجام می‌شود.
در جریان این حملات، غیرنظامیان به قتل رسیدند، خانواده‌ها ربوده شدند، زنان و دختران به بردگی گرفته شدند، تغییر اجباری دین اعمال شد و اماکن مذهبی ایزدیان تخریب شد. این اقدامات در چارچوب حمله داعش به جامعه ایزدی و تلاش این گروه برای از میان بردن این جامعه و میراث آن صورت گرفت.
دولت اقلیم کوردستان در بیانیه‌ای که در ۳ اوت ۲۰۲۶ منتشر کرد، اعلام کرد که در جریان این نسل‌کشی حدود ۵۰۰۰ ایزدی کشته و ۶۴۱۷ نفر ربوده شده‌اند. بر اساس همین آمار، ۳۵۹۵ نفر از ربوده‌شدگان نجات یافته‌اند و سرنوشت ۲۵۲۶ نفر همچنان نامعلوم است.
بیش از ۱۰ کشور نیز جنایات ارتکاب‌یافته علیه ایزدی‌ها را به عنوان نسل‌کشی به رسمیت شناخته‌اند.
در مراسم یادبودی که در اوت ۲۰۲۶ برگزار شد، «میر حازم تحسین بیگ»، رهبر ایزدی‌ها، بر ضرورت بازسازی مناطق ایزدی‌نشین، پرداخت غرامت و تأمین حفاظت مؤثر برای این جامعه تأکید کرد؛ در حالی که بسیاری از بازماندگان همچنان در انتظار دریافت اطلاعاتی درباره سرنوشت بستگان مفقود خود هستند.
بازگشت دشوار آوارگان
برای خانواده‌های ایزدی، جست‌وجوی قربانیان تنها به یافتن و شناسایی بقایای پیکرها محدود نمی‌شود. بیش از یک دهه پس از حمله داعش، بازماندگان همچنان با پیامدهای اسارت و خشونت‌های آن دوره روبه‌رو هستند و بسیاری از خانواده‌های ایزدیِ آواره هنوز نتوانسته‌اند به طور دائمی به شنگال بازگردند.
دولت اقلیم کوردستان در ماه اوت اعلام کرد که تأمین معیشت، مسکن، امنیت و خدمات اساسی همچنان از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی ایزدی‌های آواره است.
آسیب‌دیدگی خانه‌ها، ضعف زیرساخت‌ها و خدمات عمومی، حضور گروه‌های مسلح رقیب و ادامه بلاتکلیفی درباره ترتیبات اداری شنگال نیز از عواملی هستند که روند بازگشت و بهبود شرایط زندگی خانواده‌های آواره را دشوار کرده‌اند.
در چنین شرایطی، شناسایی بقایای پیکر قربانیان یکی از بخش‌های مهم تلاش برای روشن‌شدن سرنوشت کسانی است که در جریان حمله داعش ناپدید شدند. با وجود پیشرفت‌های صورت‌گرفته، هنوز بخش قابل‌توجهی از این پرونده‌ها تعیین تکلیف نشده است.
بر اساس آخرین آمارهای ارائه شده، تاکنون ۷۸ گور دسته‌جمعی نبش قبر شده، بقایای پیکر ۸۵۷ نفر از آنها بازیابی و هویت ۲۹۶ قربانی شناسایی شده است. در مقابل، ۱۸ گور دسته‌جمعی همچنان در انتظار کاوش قرار دارد و بقایای پیکر ۵۳۶ نفر نیز در اداره پزشکی قانونی بغداد نگهداری می‌شود.
هم‌زمان، گزارش‌ها حاکی از آن است که سرنوشت بیش از ۱۲۰۰ زن ایزدی نیز با گذشت نزدیک به ۱۲ سال از وقوع نسل‌کشی همچنان نامعلوم است؛ موضوعی که نشان می‌دهد روند یافتن مفقودشدگان و پاسخ‌دادن به خانواده‌های آنان همچنان ادامه دارد.
ب..ن