سفر هیئت «پیمان مکه» به تهران برای جلوگیری از تکرار جنگ
اربیل (کوردستان۲۴) – مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امروز دوشنبه 26 اکتبر در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار و گفت‌وگو کردند؛ تلاشی دیپلماتیک که با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای و جلوگیری از ازسرگیری جنگ در خاورمیانه انجام شد.
وزارت امور خارجه عربستان سعودی اعلام کرد که نمایندگان این سه کشور، در چارچوب تلاش‌ها برای «کاهش تنش میان طرف‌های بحران کنونی»، به ایران سفر کرده‌اند.
این مذاکرات با حضور چهره‌های ارشدی از جمله شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، برگزار شد؛ در شرایطی که ایالات متحده، ایران و اسرائیل درباره احتمال ازسرگیری درگیری‌ها، پس از گذشت هشت ماه از آغاز جنگ، هشدار داده‌اند.
این نخستین سفر مشترک نمایندگان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران پس از تشکیل ائتلاف دفاعی میان این سه کشور در ماه اوت، در شهر مکه در غرب عربستان، به شمار می‌رود.
هیئت‌های اعزامی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دیدار کردند. بنا بر گزارش رسانه‌های دولتی ایران، این دیدارها بدون دستیابی به نتیجه‌ای مشخص پایان یافت و طرف‌ها تنها بر ادامه گفت‌وگوها توافق کردند.
تنش‌های منطقه‌ای در آستانه انتخابات پارلمانی اسرائیل در روز سه‌شنبه و انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده در هفته آینده افزایش یافته است. در انتخابات آمریکا، جمهوری‌خواهان همسو با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، برای حفظ اکثریت خود در هر دو مجلس کنگره رقابت می‌کنند.
هم‌زمان با آغاز مذاکرات در تهران، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، بر ضرورت جلوگیری از هرگونه تشدید تنش در خاورمیانه تأکید کرد.
گوترش در یک نشست خبری در قاهره گفت: «باید به هر قیمت ممکن از سناریویی جلوگیری کنیم که در آن، حمله نظامی گسترده‌ای علیه ایران و در مقابل، حمله نظامی گسترده‌ای از سوی ایران علیه کشورهای حوزه خلیج فارس صورت گیرد.»
پیش‌تر، یک مقام ارشد ایرانی به تلویزیون دولتی گفته بود که شاهزاده خالد بن سلمان، ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، قرار است با محسن رضایی، از مقام‌های ارشد امنیتی ایران، دیدار کنند.
هشام الغنام، تحلیلگر امنیتی و پژوهشگر سعودی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این دیدار تاریخی در تهران ممکن است آخرین فرصت برای جلوگیری از خارج شدن تنش‌ها از کنترل باشد. او این تلاش را اقدامی برای سوق دادن طرف‌ها به سوی کاهش تنش، پیش از آنکه فرصت دیپلماسی از دست برود، توصیف کرد.
افزایش حملات به عربستان و موافقت مصر با حمایت دفاعی
عربستان سعودی در هفته‌های اخیر هدف حملات حوثی‌های مورد حمایت ایران قرار گرفته است. در همین حال، گزارش‌ها از وقوع انفجارهای تازه در ریاض طی شب گذشته حکایت داشت؛ رویدادی که پس از آن رخ داد که حوثی‌ها روز یکشنبه مسئولیت حمله‌ای جدید به فرودگاه بین‌المللی این شهر را بر عهده گرفتند.
ائتلاف به رهبری عربستان سعودی در یمن نیز اعلام کرد که سه پهپاد پرتاب‌شده از سوی حوثی‌ها را بر فراز جنوب عربستان و منطقه ریاض رهگیری و منهدم کرده است.
در واکنش به حملات هفته‌های اخیر، پارلمان مصر با درخواست عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور این کشور، برای ارائه حمایت نظامی دفاعی از عربستان سعودی، در صورت درخواست ریاض، موافقت کرد.
مصر با برخورداری از صدها هزار نیروی نظامی فعال، جنگنده‌ها و سامانه‌های پدافند هوایی تأمین‌شده از کشورهایی همچون ایالات متحده، چین، فرانسه و روسیه، بزرگ‌ترین ارتش جهان عرب را در اختیار دارد. با این حال، هنوز مشخص نیست که حمایت نظامی احتمالی قاهره از ریاض چه ابعادی خواهد داشت.
در همین حال، قطر و پاکستان تلاش‌هایی را برای میانجی‌گری میان ایران و ایالات متحده دنبال کرده‌اند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرد که یک هیئت قطری روز یکشنبه به تهران سفر کرده است.
آندریاس کریگ، از شرکت مشاوره ریسک «منا آنالیتیکا» مستقر در لندن، حضور شاهزاده خالد بن سلمان در تهران را «بسیار حائز اهمیت» توصیف کرد و او را یکی از چهره‌های اصلی شکل‌دهنده راهبرد عربستان سعودی دانست.
شاهزاده خالد، برادر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در سال‌های اخیر به یکی از چهره‌های محوری دیپلماسی این کشور تبدیل شده و بارها مأموریت‌های حساس منطقه‌ای را بر عهده گرفته است.
علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به دولت، نیز در شبکه‌های اجتماعی حضور وزیر دفاع عربستان در تهران را حامل پیامی مهم دانست.
او نوشت: «جایگاه ارشد او و نزدیکی‌اش به رهبری عربستان، پیامی قدرتمند مخابره می‌کند.»
شهابی افزود که ریاض برای مهار تنش‌ها و ایجاد مسیری دیپلماتیک و معتبر برای خروج از بحران، سرمایه سیاسی قابل‌توجهی را صرف گفت‌وگو با تهران می‌کند.
هشدارهای تازه درباره احتمال ازسرگیری جنگ
اظهارات اخیر مقام‌های آمریکا و اسرائیل، نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری درگیری‌ها را افزایش داده است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه گفت که واشینگتن ممکن است بار دیگر عملیاتی را با عنوان «خشم حماسی» (Epic Fury) انجام دهد؛ اشاره‌ای به کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران که بنا بر متن گزارش، از ۲۸ فوریه آغاز شده است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز روز یکشنبه هشدار داد که ایران ممکن است برای اخلال در انتخابات اسرائیل اقدام کند؛ انتخاباتی که در آن، نتانیاهو برای حفظ قدرت با رقابتی نزدیک روبه‌روست.
نتانیاهو در ویدئویی که دفترش منتشر کرد، گفت: «ما نشانه‌های اطلاعاتی در اختیار داریم که نشان می‌دهد دشمنان ما، یعنی ایران و نیروهای نیابتی آن، ممکن است با انجام حملاتی تلاش کنند در انتخابات اختلال ایجاد کنند.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل، به نقل از منابع ناشناس، از اختلاف میان نتانیاهو و ایال زامیر، از مقام‌های ارشد ارتش اسرائیل، بر سر دستورالعملی جدید و نامشخص در ارتباط با جنگ با ایران خبر داد. نتانیاهو این گزارش را تکذیب کرد.
در مجموع، سفر هیئت سه کشور به تهران در شرایطی انجام شده است که افزایش نگرانی‌ها از گسترش درگیری‌ها، تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار بحران را تشدید کرده است. با این حال، هنوز روشن نیست که این رایزنی‌ها تا چه اندازه می‌توانند به کاهش تنش‌ها و جلوگیری از ازسرگیری جنگ در منطقه کمک کنند.
ای.اف.پی/ب.ن