تام باراک: خلع سلاح گروه‌های مسلح در عراق تا پایان ژوئن در دستور کار است
اربیل (کوردستان۲۴) – تام باراک، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا در امور عراق و سوریه، از تعیین ضرب‌الاجلی پیشنهادی تا پایان ماه ژوئن برای خلع سلاح گروه‌های مسلح در عراق خبر داد و تأکید کرد که خارج کردن این گروه‌ها از ساختار امنیتی کشور، مستلزم دستیابی به توافق‌هایی درباره جایگزینی نقش و کارکرد آنهاست. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که واشینگتن هم‌زمان در پی گشودن مسیر دیپلماتیک جداگانه‌ای با ایران است.
باراک روز پنجشنبه، در گفت‌وگو با بکی اندرسون در نشست «چشم‌اندازهای جهانی» در دوحه، درباره نفوذ ایران در عراق، مذاکرات با تهران، آینده ائتلاف‌های امنیتی منطقه و روند بازسازی سوریه سخن گفت.
اظهارات او تصویری از رویکرد دولت دونالد ترامپ در قبال این مسائل ارائه کرد، اما به معنای دستیابی به توافق نهایی درباره خلع سلاح گروه‌های مسلح در عراق یا کاهش تنش با ایران نبود.
خلع سلاح گروه‌های مسلح عراق؛ ضرب‌الاجل پیشنهادی تا پایان ژوئن
باراک در تشریح چالش‌های پیش روی نخست‌وزیر جدید عراق، به ضرب‌الاجلی احتمالی اشاره کرد و گفت: «تا پایان ماه ژوئن، این گروه‌هایی را که ما شبه‌نظامیان می‌نامیم، خلع سلاح خواهید کرد. اما خلع سلاح آنها تلاشی مشترک و مبتنی بر همکاری است؛ باید مشخص شود چه چیزی جایگزین آنها می‌شود، چه امتیاز یا امکاناتی در اختیارشان قرار می‌گیرد و چه نظام و چارچوبی برای این کار در نظر گرفته می‌شود.»
فرستاده ویژه آمریکا در توصیف رابطه عراق با تهران، از تعابیری صریح استفاده کرد و گفت: «عراق بخشی جدایی‌ناپذیر از طرح‌های کلی ایران است و شماری از نیروهای نیابتی در ساختار عملیاتی آن حضور دارند که از طریق نهادهای وزارتی فرماندهی می‌شوند.»
او مرز حدود یک‌هزار و ۴۰۰ کیلومتری عراق با ایران و حضور گروه‌های مسلح مرتبط با نهادهای دولتی را از جمله موانع تغییر این وضعیت دانست.
با وجود این، باراک از نخست‌وزیر عراق، تمجید کرد و گفت: «این نخست‌وزیر جوان شجاع و باهوش است، از ثروت کافی برخوردار است و بنابراین مسئله‌ای از بابت فساد مالی مطرح نیست؛ با این حال، مأموریتی بسیار سنگین پیش روی او قرار دارد.»
وی افزود که واشینگتن از تلاش‌های دولت عراق حمایت می‌کند، اما اذعان کرد که خلع سلاح گروه‌هایی که نقش‌ها و ارتباطاتشان در ساختارهای سیاسی و امنیتی عراق ریشه دوانده است، کاری دشوار خواهد بود.
باراک همچنین کارنامه مداخلات آمریکا در عراق را زیر سؤال برد و گفت: «از سال ۲۰۰۳ تاکنون و پس از ۲۳ سال تعامل واقعاً دشوار آمریکا با عراق، بخش عمده اقداماتی که در این کشور انجام داده‌ایم، با مشکلاتی همراه بوده است.»
او تأکید کرد که واشینگتن به دنبال ایجاد خلأ امنیتی دیگری در عراق نیست، بلکه قصد دارد با کاهش تنش‌ها، به این کشور برای شکل دادن به چارچوبی عملی جهت همزیستی گروه‌ها و جریان‌های مختلف کمک کند.
باراک در ادامه، وضعیت عراق به عنوان کشوری نفت‌خیز با منابع درآمدی تثبیت‌شده را با شرایط سوریه که از محیط سرمایه‌گذاری بسیار ضعیف‌تری برخوردار است، مقایسه کرد.
مذاکرات با ایران و پیشنهاد هفت‌روزه قطر
باراک درباره مذاکرات با ایران گفت دولت آمریکا همچنان به دستیابی به توافق علاقه‌مند است؛ هرچند مذاکرات به رهبری استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، با دشواری‌هایی همراه بوده است.
او درباره رویکرد دونالد ترامپ در قبال توافق با تهران گفت: «او همواره آماده توافق است. هم از ابزار فشار استفاده می‌کند و هم مشوق ارائه می‌دهد، اما همیشه تمایل دارد مسیر مشوق‌ها را در پیش بگیرد.»
باراک این برداشت را رد کرد که ترامپ صرفاً در پی کسب یک دستاورد تبلیغاتی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا است یا اینکه روند دیپلماسی به تقویم انتخاباتی اسرائیل وابستگی دارد.
او در ادامه، به پیشنهادی مشخص از سوی تهران اشاره کرد و گفت: «بسیار به توافق نزدیک هستیم. قطر پیشنهاد یک دوره هفت‌روزه را مطرح کرده است؛ فکر می‌کنم این موضوع در منابع علنی منتشر شده و مورد تأیید قرار گرفته است و ایران در حال بررسی آن است.»
باراک از رهبران قطر به دلیل ایفای نقش میانجی‌گرانه قدردانی کرد، اما جزئیات پیشنهاد مطرح‌شده را فاش نکرد و نگفت که ایران با آن موافقت کرده است.
او احیای اعتماد متقابل را مهم‌ترین مانع آغاز حتی مذاکرات مقدماتی دانست و گفت: «اعتماد در هر دو طرف از بین رفته است. با حذف طرف‌های مقابل ما در داخل ایران، برقراری ارتباط بسیار دشوارتر می‌شود.»
به گفته باراک، قطر، پاکستان و دیگر شرکای منطقه‌ای تلاش می‌کنند طرف‌ها را وارد روندی کنند که در گام نخست به توقف درگیری‌ها و ازسرگیری کانال‌های ارتباطی منجر شود، نه اینکه لزوماً همه اختلافات موجود را یک‌باره حل‌وفصل کند.
فرستاده ویژه آمریکا درباره چشم‌انداز کوتاه‌مدت مذاکرات نیز پیش‌بینی محتاطانه‌ای مطرح کرد و گفت: «فکر می‌کنم طی دو هفته آینده ممکن است گام‌های چشمگیری برداشته شود و همه به این نتیجه برسند که باید از شدت تنش‌ها بکاهیم، دوباره از ابتدا شروع کنیم، فعالیت‌های خصمانه نظامی را متوقف کنیم و به چارچوبی جدید برای روابط برسیم.»
با این حال، او این اظهارات را در حد یک احتمال مطرح کرد و نه یک جدول زمانی مورد توافق یا نشانه قطعی از دستیابی به پیشرفت دیپلماتیک.
در ادامه گفت‌وگو، اندرسون به گزارش‌هایی درباره ارسال نامه‌ای از سوی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به یک مقام ایرانی به نام رضایی و احتمال برگزاری مذاکرات در هفته آینده در قطر یا ترکیه اشاره کرد.
باراک هیچ‌یک از این گزارش‌ها را تأیید نکرد. او در عوض درباره خطر وقوع حوادث جدیدی هشدار داد که می‌توانند تماس‌های دیپلماتیک شکننده را مختل کنند و به فعالیت‌های حوثی‌ها، دزدی دریایی و بی‌ثباتی در سومالی و جیبوتی اشاره کرد.
او گفت: «بزرگ‌ترین خطر محاسبه اشتباه، پیامدهای ناخواسته ناشی از یک خطاست.»
باراک در پاسخ به پرسشی درباره احتمال اقدام نظامی بیشتر آمریکا گفت: «استفاده از اقدام نظامی برای همه اعضای این دولت، از جمله رئیس‌جمهور، موضوعی بسیار جدی است. آنچه اکنون شاهد آن هستید، تلاش برای فراهم کردن همه گزینه‌ها به منظور جلوگیری از وقوع چنین اقدامی است.»
اظهارات او احتمال استفاده از گزینه نظامی را منتفی نکرد، اما بر تلاش دولت آمریکا برای جلوگیری از آن تأکید داشت.
تغییر رویکرد آمریکا و مسئولیت بیشتر کشورهای منطقه
باراک این تحرکات دیپلماتیک را بخشی از تغییر گسترده‌تر در رویکرد آمریکا نسبت به تعهداتش در خاورمیانه دانست و گفت: «ما در منطقه حضور داریم و قصد خروج نداریم؛ فقط می‌گوییم دیگر نمی‌خواهیم همه مسئولیت‌ها را به تنهایی بر عهده بگیریم و کشورهای منطقه نیز باید مشارکت کنند.»
او تأکید کرد که واشینگتن قصد ندارد شرکای خود را رها کند یا زمینه ایجاد خلأ امنیتی را فراهم آورد، بلکه انتظار دارد دولت‌های منطقه سهم بیشتری از مسئولیت تأمین امنیت را بر عهده بگیرند.
باراک در این باره گفت: «می‌توانید روی آمریکا به عنوان حامی و دوست حساب کنید، اما نه به عنوان تضمین‌کننده امنیت.»
او تماس‌های دیپلماتیک عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه با ایران را نمونه‌هایی از تلاش کشورهای منطقه برای مدیریت روابط خود دانست؛ حتی در شرایطی که آمریکا مستقیماً در این تماس‌ها مشارکت ندارد.
اندرسون در ادامه از باراک پرسید این رویکرد چگونه می‌تواند اطمینان خاطر کشورهای عربی خلیج فارس را که پس از حملات آمریکا و اسرائیل با حملات ایران مواجه شده‌اند، تأمین کند.
باراک در پاسخ گفت که ترتیبات امنیتی منطقه در نهایت باید اسرائیل را نیز دربر بگیرد. او اظهار داشت: «همه باید پشت میز مذاکره باشند، از جمله اسرائیل. مشکل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد این بود که اسرائیل در آن حضور نداشت.»
او در ادامه به توافق مکه، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و توافق‌های ابراهیم به عنوان مؤلفه‌های احتمالی یک ساختار امنیتی گسترده‌تر در منطقه اشاره کرد و در عین حال پذیرفت که شکل‌گیری چنین ساختاری به زمان و همکاری دولت‌هایی با منافع متفاوت نیاز دارد.
باراک همچنین بدون ارائه شواهد پشتیبان در این گفت‌وگو، مدعی شد: «هیچ تهدید قریب‌الوقوع هسته‌ای وجود ندارد.»
او در تشریح رویکرد دولت آمریکا در قبال تهران نیز گفت: «طرفی که دشمن ما بوده، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، نه مردم ایران.»
اسرائیل، توافق‌های منطقه‌ای و آینده روابط با سوریه
باراک در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت تغییرات سیاسی در اسرائیل برای پیشبرد دیپلماسی منطقه‌ای، گفت نتیجه این روند نباید به آینده سیاسی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، وابسته باشد.
او گسترش قلمرو اسرائیل را راهکاری عملی برای حل‌وفصل اختلافات منطقه‌ای ندانست و گفت: «مسیر پیش رو، تشکیل اسرائیل بزرگ‌تر نیست و به اعتقاد من، این تصور یک توهم است.»
اندرسون یادآور شد که نتانیاهو و شماری از چهره‌های دولت او در ترویج چنین ایده‌ای نقش داشته‌اند. باراک نیز نقش ادبیات سیاسی اسرائیل را در این زمینه پذیرفت، اما تأکید کرد که در نهایت کشورهای همسایه باید برای حل اختلافات خود با یکدیگر همکاری کنند.
او گفت: «همه در حال درک این موضوع هستند که راه‌حل این مسئله دیپلماسی است، نه جنگ.»
باراک افزود که هرگونه توافق بلندمدت میان اسرائیل و کشورهای همسایه، باید بر گفت‌وگو استوار باشد، نه تداوم درگیری‌های مکرر.
او همچنین از نگرانی‌های امنیتی اسرائیل درباره مرزهای این کشور پس از حملات هفتم اکتبر دفاع کرد و در عین حال به ادامه ورود نیروهای اسرائیلی به خاک سوریه اشاره داشت.
باراک درباره سوریه مدعی شد که رهبران این کشور برای برقراری رابطه‌ای متفاوت با اسرائیل آمادگی دارند و گفت: «سوریه به روشنی اعلام کرده است که قصد تهدید اسرائیل را ندارد و خواهان توافق صلح و عادی‌سازی روابط با این کشور است.»
او این موضع را زمینه‌ای برای گسترش تعاملات منطقه‌ای دانست، اما عادی‌سازی روابط را هدفی در دست پیگیری توصیف کرد، نه توافقی که تاکنون نهایی شده باشد.
بازسازی سوریه و موانع جذب سرمایه‌گذاری خارجی
بخش دیگری از گفت‌وگو به طرح‌های احیای خط لوله نفت کرکوک ـ بانیاس اختصاص داشت؛ خط لوله‌ای که می‌تواند به عنوان مسیری جایگزین برای انتقال نفت و تجارت، در کنار تنگه هرمز مطرح شود.
اندرسون همچنین به گزارش خبرگزاری رویترز درباره حمایت باراک از مشارکت شرکت متعلق به یکی از شرکای تجاری‌اش در طرح‌های بازسازی سوریه اشاره کرد و پرسید آیا این طرح‌ها واقعاً به سود مردم سوریه خواهد بود یا منافع سرمایه‌گذاران نزدیک به محافل سیاسی را تأمین خواهد کرد.
باراک درباره رابطه تجاری مورد اشاره در گزارش و همچنین ساختار اقتصادی و تجاری پیشنهادی برای خط لوله، توضیح مستقیمی ارائه نکرد.
او در عوض بر دشواری جذب سرمایه‌گذاری در سوریه تأکید کرد و گفت: «پیدا کردن کسی که حاضر باشد در سوریه سرمایه‌گذاری کند، تقریباً غیرممکن است.»
باراک محدودیت‌های نظام بانکی، بی‌ثباتی ارزش پول ملی، بدهی‌ها، محدودیت‌های باقی‌مانده ناشی از تحریم‌ها و حل‌وفصل‌نشدن مسائل امنیتی را از جمله موانع اصلی سرمایه‌گذاری در این کشور برشمرد.
او همچنین به مسائل مربوط به علوی‌ها، کوردها، دروزی‌ها و نیروهای خارجی به عنوان بخشی از چالش‌های امنیتی سوریه اشاره کرد.
باراک گفت به دلیل دشواری جذب سرمایه، از ارتباطات خود در دوران فعالیت تجاری‌اش، از جمله با شرکت‌های بزرگ حوزه انرژی مانند اکسون، شورون، اچ‌کی‌ان، کونوکو فیلیپس و توتال، برای جلب سرمایه‌گذاری در سوریه استفاده کرده است.
به گفته او، چنین سرمایه‌گذاری‌هایی ممکن است تا ۱۰ الی ۱۵ سال به بازدهی اقتصادی نرسند.
وی افزود: «دولت ترامپ در پی ثروتمند کردن خود یا دستیابی به منافع شخصی نیست؛ بلکه تلاش می‌کند با ارائه مشوق‌ها و طراحی برنامه‌هایی، از جمله کاهش محدودیت‌های صادراتی برای کشوری مانند سوریه، راه‌هایی برای جذب سرمایه پیدا کند.»
باراک از کمک‌های قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی به سوریه تمجید کرد، اما تأکید داشت که تفاهم‌های دیپلماتیک و پیشنهادهای سرمایه‌گذاری به تنهایی نمی‌توانند محدودیت‌های اقتصادی این کشور را برطرف کنند.
او همچنین از مقام‌های سوری به دلیل خودداری از واکنش نظامی به ورود نیروهای اسرائیلی به خاک سوریه تمجید کرد.
کاهش تنش؛ اولویت فوری واشینگتن
باراک در بخش‌های مختلف این گفت‌وگو بار دیگر بر یک هدف فوری تأکید کرد: کاهش اولیه خشونت‌ها به منظور فراهم شدن زمینه ادامه مذاکرات.
ب.ن