ارزیابی فنی عراق از احتمال نشت مواد رادیواکتیو در پی تنش‌های منطقه‌ای
مقامات بغداد تأکید کردند هیچ تهدید مستقیمی متوجه مرزهای این کشور نیست
سازمان‌های نظارتی عراق در جریان گزارش‌های فنی منتشر شده در امروز، ۵ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۴ آبان ۱۴۰۵)، با بررسی آخرین تحولات پیرامون تنش‌های هسته‌ای در خاورمیانه، اعلام کردند که بر اساس ارزیابی‌های دقیق علمی، هیچ نشانه یا تهدید فوری مبنی بر نشت مواد رادیواکتیو به سمت خاک این کشور وجود ندارد.
این گزارش در حالی منتشر می‌شود که نگرانی‌ها از گسترش درگیری‌های منطقه‌ای و احتمال هدف قرار گرفتن تأسیسات هسته‌ای، توجه نهادهای مسئول در بغداد را به خود جلب کرده است. به گفته مقامات این سازمان، کلیه تمهیدات پیشگیرانه فنی برای مدیریت هرگونه سناریوی احتمالی در مناطق مرزی اتخاذ شده و وضعیت به‌طور مداوم رصد می‌شود.
تحلیل تخصصی فاکتورهای جغرافیایی و جوی
فازل حاوی مزبان، رئیس سازمان نظارت بر مواد هسته‌ای، رادیواکتیو، شیمیایی و بیولوژیک عراق، در نشست خبری امروز، ۵ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۴ آبان ۱۴۰۵)، با اشاره به پیچیدگی‌های فنی ارزیابی خطرات هسته‌ای، تأکید کرد که معیارهای جغرافیایی و زمین‌شناختی در کنار وضعیت جوی، احتمال تأثیرگذاری تشعشعات احتمالی بر خاک عراق را به حداقل رسانده است. وی توضیح داد که فاصله طولانی صدها کیلومتری تأسیسات هسته‌ای مورد بحث با مرزهای عراق، یکی از عوامل بازدارنده در انتقال آلودگی‌های احتمالی است. علاوه بر این، ساختار زمین‌شناختی کوهستانی مناطق پیرامونی که دارای بافت سنگی گرانیتی هستند و عمق بیش از ۱۰۰ متری تأسیسات در زیر زمین، می‌تواند در صورت وقوع هرگونه حادثه، به مهار بخش عمده‌ای از پسماندهای رادیواکتیو کمک کند. مزبان همچنین افزود که جهت وزش باد در لایه‌های فوقانی جو نیز به گونه‌ای است که احتمال انتقال ذرات آلوده به سمت آسمان و پهنه سرزمینی عراق را کاهش می‌دهد.
آمادگی شبکه‌های پایش و سیستم‌های هشدار
سازمان نظارت بر مواد هسته‌ای عراق اعلام کرده است که در راستای حفظ امنیت عمومی، اتاق عملیات مرکزی برای مدیریت رویدادهای احتمالی هسته‌ای تشکیل شده و با همکاری نهادهای ذی‌ربط، سناریوهای متعددی تدوین گردیده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، سیستم‌های پایش و هشدار زودهنگام در سراسر مناطق مرزی مستقر شده‌اند که به شبکه‌های بین‌المللی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی متصل هستند. این زیرساخت‌ها به منظور رصد مداوم سطح تشعشعات طبیعی و شناسایی هرگونه تغییر ناهنجار در محیط طراحی شده‌اند تا در صورت بروز کوچک‌ترین نوسان، واکنش سریع و اقدامات پیشگیرانه در کوتاه‌ترین زمان ممکن صورت گیرد. این تدابیر در حالی اتخاذ شده که مقامات عراقی همواره بر لزوم پرهیز از شایعات تأکید کرده و از شهروندان خواسته‌اند اخبار را تنها از مجاری رسمی و نهادهای تخصصی پیگیری کنند.
فشارهای دیپلماتیک و تهدیدات نظامی پیرامونی
این وضعیت در حالی گزارش می‌شود که فضای تنش‌آلود منطقه‌ای پس از هشدارهای مطرح شده توسط برخی چهره‌های رسانه‌ای در ایالات متحده، از جمله تاکر کارلسون، تشدید شده است. کارلسون در اظهاراتی به احتمال انجام حملات هسته‌ای یا هدف قرار دادن تأسیسات هسته‌ای ایران توسط دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تحت فشارهای بنیامین نتانیاهو اشاره کرده بود. این اظهارات که در روزهای اخیر بازتاب گسترده‌ای داشته، با واکنش‌های متفاوتی در سطح بین‌الملل مواجه شده است. دونالد ترامپ پیش‌تر در گفتگو با خبرگزاری رویترز، استفاده از گزینه هسته‌ای را بعید دانسته بود، اما تهدیدات وی مبنی بر هدف قرار دادن تأسیسات موسوم به «کوه کولنگ» در نزدیکی مجتمع هسته‌ای نطنز، همچنان به عنوان یک متغیر نگران‌کننده در معادلات نظامی منطقه باقی مانده است. این تأسیسات که در فاصله حدود ۲۲۵ کیلومتری جنوب تهران واقع شده، در عمق ۸۰ تا ۱۰۰ متری زمین قرار دارد و هدف قرار دادن آن با تسلیحات متعارف، چالش‌های نظامی بزرگی را برای هر مهاجمی ایجاد می‌کند.
چالش‌های راستی‌آزمایی و ابهام در برنامه‌ها
از منظر نهادهای بین‌المللی، وضعیت تأسیسات هسته‌ای ایران همواره موضوع بحث‌های فنی و دیپلماتیک بوده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارش‌های فصلی خود که آخرین مورد آن در ماه اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) منتشر شد، همواره بر محدودیت‌های دسترسی بازرسان به برخی سایت‌های حساس تأکید کرده است. در مقابل، مقامات ایران همواره بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه‌های هسته‌ای خود پافشاری کرده و اعلام کرده‌اند که تمامی فعالیت‌ها زیر نظر نهادهای نظارتی داخلی و با رعایت استانداردهای ایمنی انجام می‌شود. با این حال، فقدان دسترسی کامل بازرسان آژانس به برخی تأسیسات عمیق، به گمانه‌زنی‌ها درباره ماهیت فعالیت‌ها در این مراکز دامن زده است. گزارش سازمان‌های نظارتی عراق نشان می‌دهد که همسایگان ایران به دلیل نزدیکی جغرافیایی، حساسیت بالایی نسبت به هرگونه تحول در این تأسیسات دارند و تلاش می‌کنند با تقویت سیستم‌های پایش خود، کمترین آسیب احتمالی را در صورت بروز حوادث غیرمترقبه متحمل شوند. این رویکرد فنی بغداد در حالی دنبال می‌شود که دیپلماسی منطقه‌ای برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از وقوع هرگونه درگیری نظامی که می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی گسترده‌ای برای کشورهای همسایه داشته باشد، همچنان در جریان است.