پروژه ۳۴ ساله برای مستندسازی لباس زنان کورد
شیوه‌کار، طراح و پژوهشگر کورد، «نوین رشان گونگور»، در گفتگویی اختصاصی با وب‌سایت «کوردستان ۲۴»، از پروژه تاریخی خود پیرامون گردآوری و طراحی لباس زنان کورد در چهار بخش کوردستان پرده برمی‌دارد و در عین حال، به پرسش‌های دقیق درباره منابع کار خود پاسخ می‌دهد.
امروز جمعه ۶ نوامبر ۲۰۲۶، نوین رشان به «کوردستان ۲۴» اعلام کرد پروژه‌ای که روی آن کار کرده، بازتاب‌دهنده خطوط محلی، ملی و پوشاک سنتی زنان کورد در طول تاریخ و در سراسر کوردستان است.
این هنرمند در خصوص میزان و جزئیات آثار خود برای «کوردستان ۲۴» توضیح داد که هنگام آغاز این کار، هیچ منبع آماده‌ای درباره سبک مد و پوشاک کوردی در دست نبوده است؛ به همین دلیل تصمیم گرفت تمام جزئیات، از شیوه بستن سرپوش گرفته تا لباس‌های زیر، لباس‌های رو، جوراب، اکسسوار و زیورآلات را با دست دوباره ترسیم کند. وی حتی ابزار و دستگاه‌های ریسندگی و بافندگی و تکنیک قالب‌گیری لباس را هم به تصویر کشیده است.
به گفته نوین ره‌شان، این تابلوها در کاتالوگ وی با ابعاد (۵۰×۴۰ سانتی‌متر) مستند شده‌اند:
- ۷۵ نوع مختلف از پوشاک زنان.
- ۹۳ شیوه بستن سرپوش و روسری.
- ۱۳ تصویر مختص اکسسوار.
- ۴۸ قطعه زیورآلات سنتی طلا و نقره به‌صورت تک‌تک.
- دستگاه‌های بافندگی و قالب‌های برش لباس که در حال حاضر همگی نزد خود او نگهداری می‌شوند.
منابع تاریخی؛ از شوروی تا شرف‌نامه و الجزری
درباره پیشینه آکادمیک و منابع خود، نوی، اعلام کرد که وی دارای مدرک تحصیلی در حوزه استایلیست و طراحی مد است و در این زمینه فعالیت کرده است. در سال ۱۹۹۲ پس از آنکه از کار خود جدا شد، این پرسش برایش پیش آمد که چرا نباید روی پوشاک زنان ملت خود کار کند، به همین دلیل شروع به گردآوری آرشیو کرد و از این منابع جهانی و تاریخی بهره برد:
۱. کتاب ارزشمند «کوردستان، سرزمین افسانه‌ها» که در اتحاد جماهیر شوروی توسط ۵ تا ۶ پروفسور و آکادمیسین آماده شده بود و نخستین طرح‌ها و نقوش پوشاک کوردی را در خود جای داده بود.
۲. کتاب «کوردستان» اثر عکاس برجسته، «سوزان میسِلاس» (Susan Meiselas).
۳. اثر «پوشاک عثمانی» (Elbise-i Osmaniye) به قلم «عثمان حمدی بیگ».
۴. تابلوها و طرح‌های «شرف‌خان بدلیسی» درباره دوره امیرنشین‌های کورد.
۵. کتاب مینیاتور «الجزری» که در اروپا به چاپ رسیده است.
۶. آرشیو یک عکاس اهل دیاربکر که تصاویر نقوش و موتیف‌های مساجد، خانه‌ها، فرش، گلیم و پارچه را در چهار بخش کوردستان مستند کرده بود.
۷. عکس‌های میدانی شخص خودش که با جستجو در روستاها، مراسم عروسی و دیدار با مردم ثبت کرده بود.
نمایشگاه‌ها و مستندسازی مداوم از سال ۱۹۹۲
نوین ره‌شان، اشاره کرد که از آنجا که نقاش بوده، در مناطق بسیار متفاوتی از کوردستان نمایشگاه برگزار کرده است. او از سال ۱۹۹۲ در تمامی رسانه‌ها، تلویزیون‌ها و مصاحبه‌ها به طور مداوم درباره این پروژه سخن گفته و مقالات و اسنادی درباره آن تهیه کرده تا بتواند آرشیوی ملی و بی‌نقص بسازد.
آرشیو کوردستان سرخ و ایروان
این بانوی هنرمند بر یکپارچگی خاک کوردستان تأکید کرد و گفت: کوردستان برای من یک‌پارچه است و هیچ بخشی از آن با بخش دیگر تفاوت ندارد؛ به همین خاطر حتی از "کوردستان سرخ" نیز کار و نقش جمع‌آوری کرده‌ام. وی، همچنین از بانو «جمیله جلیل» در شهر ایروان، پایتخت ارمنستان، تشکر کرد که آرشیو غنی خانواده‌اش را برای این پروژه در خدمت وی قرار داده است.
جستجو در موزه‌های ۵ کشور و سفری ۳۴ ساله
درباره مدت‌زمان پروژه، این هنرمند فاش کرد که این ایده از سال ۱۹۹۲ در ذهن او شکل گرفته، اما کشیدن تابلوها به تنهایی ۳ سال به طول انجامیده است. در سال ۱۹۹۶ در مرکز فرهنگی «میدکوم» در استانبول نخستین نمایشگاه خود را برپا کرد، اما هنگامی که دید داده‌های تاریخی اندک است، به پژوهش در موزه‌ها، کوزه‌ها و تندیس‌های به‌جا‌مانده از کاوش‌های باستان‌شناسی روی آورد. در همین راستا، منابع کشورهایی مانند سوئد، فرانسه، اسرائیل، روسیه و آمریکا را مورد بازدید قرار داد و این پروژه حاصل ۳۴ سال تلاش و کوشش است.
از رویای روی پودیوم‌ها تا فراخوان تأسیس موزه ملی
نوین رشان، در بخشی دیگر از سخنان خود به «کوردستان ۲۴» گفت رویای اولیه‌اش این بوده که لباس کوردی را به پودیوم‌های جهانی برساند و بر تن مانکن‌ها بنشاند؛ در همین رابطه نامه‌ای به «کَندال نزان» (رئیس انستیوت کوردی در پاریس) فرستاد، اما به دلیل نبود امکانات مالی این امر محقق نشد. وی در عین حال ابراز خرسندی کرد که امروز طراحانی مانند «لارا دزه‌ای» در میلان، لباس کوردی را به شکلی مدرن به مجامع جهانی می‌رسانند.
او همچنین از دوست خود «سیدا گویان» در اقلیم کوردستان تشکر کرد که یاری‌گر او بوده و موزه شخصی خود را دایر کرده است، اما رشان تأکید کرد: موزه تنها یک پروژه شخصی نیست، بلکه پروژه دولت و میهن است. پیام من به دولت اقلیم کوردستان و تک‌تک افراد میهن این است: بیایید همگی با هم کمپینی را برای جمع‌آوری لباس‌ها، کفش‌ها و زیورآلات اصیلی که در صندوقچه‌های مادران و مادربزرگ‌ها به عنوان یادگاری مانده‌اند، اعلام کنیم تا در موزه‌ای بزرگ و ملی برای نسل‌های آینده نگهداری شوند.
پروژه «نامداران کورد»
این هنرمند کورد اشاره کرد که در کارهای هنری خود همواره اسطوره‌شناسی، تاریخ و نسل‌کشی‌های کوردها را ثبت کرده، اما در شمال کوردستان احساس کرده است که جوانان از تاریخ ملت خود دور افتاده‌اند و تاریخ دیگر ملت‌ها را بهتر می‌شناسند؛ به همین دلیل به همراه همسرش روی کتاب «نامداران کورد» کار کرده و پرتره و زندگینامه شخصیت‌های نامدار را به تصویر کشیده است.
وی همچنین اعلام کرد که برای آینده رویاها و پروژه‌های زیادی در سر دارد و اگر بر مشکل سلامتی خود غلبه کند، قطعا کارهای جدیدی انجام خواهد داد. وی در پایان گفت: از صمیم قلب روزهای خوب و موفقی را برای تمامی ملت کورد در هر چهار بخش کوردستان آرزو می‌کنم.
