دیندار زیباری: جنایات داعش علیه کوردهای ایزدی بدون مجازات مانده است
دیندار زیباری، هماهنگ‌کننده توصیه‌های بین‌المللی در دولت اقلیم کوردستان، روز شنبه، ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۳ آبان ۱۴۰۵)، با اشاره به اینکه جنایات گروه تروریستی داعش علیه کوردهای ایزدی همچنان بدون مجازات مانده است، آمار جدیدی از قربانیان، مفقودان و گورهای دسته‌جمعی نسل‌کشی ایزدی‌ها ارائه کرد. وی بر لزوم حفظ مستندات این جنایات تأکید کرد و از دولت عراق خواست تا چارچوب قانونی برای محاکمه عاملان جنایات بین‌المللی فراهم آورد، روند شناسایی اجساد و جبران خسارت بازماندگان را تکمیل کند و توافق شنگال را نیز به اجرا بگذارد.
زیباری در گفت‌وگو با کوردستان۲۴ اظهار داشت که پس از حمله داعش به شنگال در ۳ اوت ۲۰۱۴ (۱۲ مرداد ۱۳۹۳)، حکومت اقلیم کوردستان علاوه بر مقابله نظامی و انسانی، یک فرآیند نهادینه برای ثبت و مستندسازی جنایات آغاز کرد تا حقایق حفظ شده و در دادگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرند. وی افزود، بر اساس آمارهای رسمی حکومت اقلیم کوردستان، نزدیک به ۵۰۰۰ شهروند ایزدی کشته و ۶۴۱۷ نفر ربوده شده‌اند که از این تعداد ۳۵۴۸ نفر مرد و ۲۸۶۹ نفر زن و دختر بوده‌اند. تا کنون ۳۵۹۵ نفر نجات یافته‌اند و سرنوشت ۲۵۲۶ نفر همچنان نامعلوم است. زیباری تأکید کرد که وظیفه آن‌ها تنها ثبت اعداد نیست، بلکه رسیدن به حقیقت، تعیین سرنوشت مفقودان و تأمین عدالت است.
هماهنگ‌کننده توصیه‌های بین‌المللی فاش کرد که ۹۳ گور دسته‌جمعی و انفرادی در شنگال و اطراف آن کشف شده و ۲۹۶ جسد از آن‌ها بیرون آورده، شناسایی و به خانواده‌هایشان بازگردانده شده‌اند. بر اساس گزارش سازمان یزدا در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴)، بیش از ۹۵ گور دسته‌جمعی ثبت شده، ۷۴ گور کاوش شده، ۲۹۷ نفر رسماً شناسایی شده‌اند و ۴۳۷ جسد نیز در آزمایشگاه‌های پزشکی قانونی بغداد در انتظار شناسایی بوده‌اند. برای تکمیل این کار، از حکومت عراق خواسته شده است که بودجه، متخصص، آزمایشگاه‌های پیشرفته و رویه‌های لازم برای جمع‌آوری نمونه‌های DNA از خانواده‌ها، به‌ویژه خانواده‌های ساکن خارج از عراق را فراهم کند.
زیباری به همکاری‌های دولت اقلیم کوردستان با تیم تحقیقاتی سازمان ملل متحد برای پیگرد جنایات داعش (یونیتاد) اشاره کرد و توضیح داد که در ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۴ (۲۱ تیر ۱۴۰۳)، ۴۵.۹۵ گیگابایت و در ۲۵ اوت ۲۰۲۴ (۴ شهریور ۱۴۰۳)، ۱۱.۹ گیگابایت اسناد و ارزیابی‌های حقوقی به اقلیم کوردستان منتقل شده است که مجموع این دو انتقال به ۵۷.۸۵ گیگابایت می‌رسد. بر اساس بیانیه سازمان ملل متحد در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴ (۲۶ شهریور ۱۴۰۳)، تیم یونیتاد در طول فعالیت خود ۱۹ گزارش تحقیقاتی تهیه کرده، ۶۸ گور دسته‌جمعی را با همکاری عراق کاوش کرده، ۲۰ میلیون سند کاغذی را دیجیتالی کرده و نزدیک به ۳۰۰ درخواست کمک از ۲۱ کشور دریافت کرده است. همچنین، حداقل ۱۸ پرونده به مرحله اتهام‌زنی و حداقل ۱۵ پرونده با حکم محکومیت به پایان رسیده‌اند. زیباری تأکید کرد که پایان مأموریت یونیتاد در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۴ (۲۷ شهریور ۱۴۰۳) به معنای پایان مسئولیت عراق نیست و بغداد باید تدابیر قانونی و فنی لازم را برای استفاده از این مستندات در دادگاه‌ها فراهم کند.
دیندار زیباری از این موضوع انتقاد کرد که در عراق، عاملان داعش تنها به اتهام عضویت در یک گروه تروریستی محاکمه شده‌اند و بر اساس گزارش سازمان ملل متحد تا سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴)، هیچ محاکمه داخلی خاصی در رابطه با خشونت‌های جنسی داعش انجام نشده است. اگرچه تا ماه مه ۲۰۲۵ (اردیبهشت ۱۴۰۴)، ۲۹۹۱ پرونده توسط عراق ثبت شده، ۳۲۹۰ شاکی نام‌نویسی کرده‌اند، ۳۰۹۰ مفقود (۱۲۲۲ زن و ۱۸۶۸ مرد) ثبت شده‌اند، ۲۸۴۸ قربانی حمایت روانی دریافت کرده‌اند و در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) ۳۹ حکم قضایی صادر شده است، اما وی خواستار تدوین قانونی روشن برای نسل‌کشی، جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت شد.
زیباری در مورد حقوق و جبران خسارت، اشاره کرد که تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۵ (۹ آبان ۱۴۰۴)، نزدیک به ۲۶۰۰ درخواست در چارچوب قانون شماره ۸ سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) قربانیان ایزدی تأیید شده است که از این تعداد ۱۳۴۱ درخواست مربوط به زنان و دختران بازمانده از خشونت جنسی است. همچنین، دولت اقلیم کوردستان از اوت ۲۰۲۴ (مرداد ۱۴۰۳) ماهانه حدود ۱۰۰ دلار به بازماندگان پرداخت می‌کند.
هماهنگ‌کننده توصیه‌های بین‌المللی در مورد توافق شنگال گفت که این توافق که در ۹ اکتبر ۲۰۲۰ (۱۸ مهر ۱۳۹۹) بین اربیل و بغداد امضا شد، به نحو مطلوب اجرا نشده است. وی افزود، بر اساس گزارش سازمان یزدا در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴)، حداقل ۱۱ گروه مسلح خارج از اقتدار رسمی دولت در شنگال حضور دارند و نبود خدمات نیز مانع از بازگشت آوارگان می‌شود. در پایان، پنج درخواست اصلی به سازمان ملل متحد و جامعه بین‌المللی برای حفاظت از آرشیو یونیتاد، ادامه کاوش گورها و آزمایش DNA، حمایت حقوقی از عراق، نظارت بر قانون قربانیان و بازسازی شنگال ارائه شد تا عدالت تنها به اعتراف محدود نشود و با مجازات و جبران خسارت تکمیل گردد.
گروه تروریستی داعش در ۳ اوت ۲۰۱۴ (۱۲ مرداد ۱۳۹۳) به شهرستان شنگال حمله کرد و نسل‌کشی گسترده‌ای را علیه کوردهای ایزدی انجام داد که در پی آن بیش از ۴۰۰ هزار نفر آواره شدند. در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۵ (۲۲ آبان ۱۳۹۴)، نیروهای پیشمرگه تحت فرماندهی مستقیم پرزیدنت بارزانی و با مشارکت بیش از ۷۰۰۰ پیشمرگه و تقدیم صدها شهید، شنگال را از دست داعش آزاد کردند.