همزمان با فعالشدن سامانههای پدافندی رایزنیهای تهران و واشنگتن متوقف شد
انفجار نفتکشها در تنگه هرمز و انسداد دیپلماسی؛ ناوگروه «روزولت» وارد خاورمیانه شد
آبراههای راهبردی خلیج فارس و تنگه هرمز در جریان تحولات روز دوشنبه، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۵ آبان ۱۴۰۵)، شاهد تشدید بیسابقه تنشهای نظامی و انسداد کامل در مسیرهای دیپلماتیک بودند؛ رویدادهایی که با آتشسوزی یک نفتکش بر اثر برخورد با مین دریایی، فعالشدن سامانههای پدافند هوایی در جزیره قشم و ورود رسمی سومین ناو هواپیمابر آمریکایی به منطقه همراه شد.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا با استناد به گزارشهای دریانوردی هند از وقوع حادثه برای یک شناور تجاری در ورودی شرقی تنگه هرمز خبر داد، در حالی که مقامات ارشد وزارت امور خارجه ایران اعلام کردند رایزنیها برای بازگشایی این مسیر به دلیل عدم پذیرش شروط تهران از سوی ایالات متحده با بنبست مواجه شده است.
برخورد نفتکشها به مینهای دریایی و تنش پدافندی در قشم
بر اساس گزارش نیروی دریایی سپاه پاسداران، یک فروند نفتکش تجاری پس از برخورد با مین دریایی در بخش شرقی تنگه هرمز دچار آتشسوزی شد. همزمان، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا تایید کرد که خدمه این نفتکش که به سمت شرق خلیج فارس در حرکت بود، سالماند و آسیب جانی ندیدهاند. تلویزیون رسمی ایران نیز اعلام کرد که طی ۴۸ ساعت گذشته، دستکم ۶ فروند نفتکش در محدوده تنگه هرمز با مینهای دریایی برخورد کرده و دچار حریق شدهاند. این تحولات میدانی با شنیدهشدن صدای انفجارهای متعدد در بندرعباس، جزیره قشم و بندر ماهشهر در استان خوزستان همراه بوده است. رسانههای رسمی ایران گزارش دادند که در شامگاه یکشنبه، ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۴ آبان ۱۴۰۵)، پس از رویت یک شیء پروازی در آسمان قشم، سامانههای پدافند هوایی این جزیره فعال شدند. پیش از این نیز سپاه پاسداران از سرنگونی یک پهپاد آمریکایی از نوع «امکیو-۱» در حوزه آسمانی این جزیره خبر داده بود. تنگه هرمز که گذرگاه عبور حدود ۱/۵ (یکپنجم) نفت جهان است، اکنون به نقطه مرکزی تقابل میان طرفهای متخاصم تبدیل شده است.
آرایش سه ناو هواپیمابر در محدوده عملیاتی سنتکام
در پاسخ به تصاعد بحران دریایی، یک مقام نظامی ایالات متحده در گفتگو با شبکه الجزیره در تاریخ ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۵ آبان ۱۴۰۵) تایید کرد که ناو هواپیمابر «یواساس تیودور روزولت» وارد حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) شده است. با الحاق این ناو، شمار ناوهای هواپیمابر فعال آمریکا در خاورمیانه به ۳ فروند رسیده است. بر اساس اطلاعات پایگاه خبری انستیتو دریایی ایالات متحده (USNI News)، این ناوگروه رزمی در تاریخ ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ (۵ مهر ۱۴۰۵) پایگاه دریایی ساندیهگو در کالیفرنیا را ترک کرد و پس از شرکت در رزمایش مشترک «کین سورد ۲۷» با نیروهای ژاپن تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵)، در تاریخ ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۶ آبان ۱۴۰۵) وارد بندر سنگاپور شد. این شناور سپس در روزهای ۸ و ۹ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۷ و ۱۸ آبان ۱۴۰۵) از طریق تنگه مالاکا به سمت اقیانوس هند و خلیج فارس حرکت کرد. بر اساس برنامهریزیهای اعلامشده، ناو روزولت قرار است جانشین ناو هواپیمابر «یواساس جورج واشنگتن» شود که از تاریخ ۱۹ اوت ۲۰۲۶ (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) در منطقه مستقر بوده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست که آیا واشنگتن هر ۳ ناو هواپیمابر از جمله «جورج اچ. دابلیو. بوش» را به طور همزمان در منطقه حفظ خواهد کرد یا خیر.
بنبست در رایزنیهای سیاسی و رد توافق موقت
در بعد دیپلماتیک، مقامات جمهوری اسلامی ایران امکان دستیابی به توافق در شرایط کنونی را رد کردهاند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در گفتگو با تلویزیون رسمی این کشور اعلام کرد که ایالات متحده با موکول کردن اجرای برخی شروط ایران به مراحل بعدی، نشان داده است که متمایل به حل واقعی بحران نیست و از ابزار دیپلماسی برای خرید زمان بهره میبرد. غریبآبادی تاکید کرد که تهران مدتزمان اجرای طرح بازگشایی تنگه هرمز را پس از دریافت تضمینهای لازم، از ۷ روز به ۲ روز کاهش داده است. در همین حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با تاکید بر اینکه ایران در وضعیت «نه جنگ و نه صلح» نخواهد ماند، شروط ۷گانه تهران را برای بازگشایی آبراه یادآور شد. از سوی دیگر، إسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، احتمال پذیرش هرگونه توقف موقت در غنیسازی اورانیوم را به عنوان بخشی از توافق احتمالی با واشنگتن به طور کامل رد کرد.
بسته پیشنهادی تهران و استراتژی فشار حداکثری واشنگتن
پیشنهاد رسمی و تجدیدنظرشده ایران که در ماه گذشته میلادی به طرفهای بینالمللی ارائه شد، شامل شروط متعددی برای بازگشایی تنگه هرمز است. از جمله این شروط میتوان به رفع کامل محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا، لغو تحریمهای اقتصادی، توقف درگیریها در تمامی جبهههای منطقهای، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج، پرداخت غرامت جنگی برای خسارات ناشی از اقدامات آمریکا و اسرائیل، ارائه تضمینهای محکم امنیتی و همچنین پذیرش اداره مشترک تنگه هرمز توسط ایران و عمان اشاره کرد. با این حال، دولت آمریکا به ریاست دونالد ترامپ، با رد کلی یا بخشی از این شروط، به سیاست محاصره دریایی و اعمال فشارهای شدید اقتصادی ادامه داده است. کاخ سفید این رویکرد را سیاستی کارآمد برای تحمیل شروط خود میداند، در حالی که متوقف ماندن مذاکرات، امنیت دریانوردی تجاری در یکی از حیاتیترین شاهراههای انرژی جهان را با چالشهای جدی مواجه کرده است.