تداوم بنبست دیپلماتیک در میانه جنگ لفظی واشنگتن و تهران
ارزیابی نهادهای اطلاعاتی از پیچیدگیهای پرونده هستهای ایران پس از ۹ ماه تنش
در شرایطی که نهمین ماه از آغاز تنشهای مستقیم میان ایالات متحده و ایران سپری شده است، ناظران بینالمللی در جریان رایزنیهای فشرده امروز، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آبان ۱۴۰۵)، در پایتختهای اروپایی، از تداوم بنبست در مذاکرات و تشدید جنگ لفظی میان مقامات ارشد دو کشور خبر میدهند؛ وضعیتی که به باور تحلیلگران، احتمال وقوع درگیریهای پیشبینینشده پیش از دستیابی به هرگونه راهکار دیپلماتیک را بهطور قابلتوجهی افزایش داده است.
گزارشهای منتشرشده توسط خبرگزاریهای رسمی از جمله رویترز در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آبان ۱۴۰۵) نشان میدهد که واشنگتن و تهران هر یک با رویکردی متفاوت، زمان را به نفع خود تفسیر میکنند. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهارات اخیر خود مدعی پیشرفت در مواجهه با ایران شده است، مقامات نظامی ایران از جمله امیر حاتمی، فرمانده ارتش، با لحنی هشدارآمیز تأکید کردهاند که هرگونه حمله جدید به خاک ایران با پاسخی ویرانکنندهتر و فراتر از مرزهای جغرافیایی روبهرو خواهد شد. این تضاد در مواضع، فضای دیپلماتیک را به سمت نوعی بنبست سوق داده که خروج از آن برای هر دو طرف دشوار به نظر میرسد. دێنیس رۆس، از مذاکرهکنندگان پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، معتقد است که واقعیت موجود، یک بنبست دوطرفه است؛ چرا که هیچکدام از طرفین گزینههای مطلوبی پیش رو ندارند و تعاریف آنها از پایان جنگ با یکدیگر در تضاد کامل قرار دارد.
استراتژی فشار اقتصادی و چالشهای پیشرو
دونالد ترامپ با تکیه بر ابزارهای فشار اقتصادی و تحریمهای دریایی، تلاش دارد تهران را به عقبنشینی در برنامه هستهای و پذیرش مذاکرات جدید وادار کند. با این حال، تحلیلگران معتقدند که نتایج انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا و تغییرات سیاسی در اسرائیل، محاسبات تهران را تغییر داده است. طبق گزارشهای منابع دیپلماتیک، ایران با تکیه بر این تحولات، هزینه دستیابی به هرگونه توافق را برای واشنگتن افزایش داده و خواستار گامهای اولیه از سوی آمریکا برای کاهش تنشها شده است. در همین راستا، عیاض عراقی، وزیر امور خارجه ایران، در جریان دیدارهای اخیر با میانجیگران عمانی و قطری که در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۶ آبان ۱۴۰۵) برگزار شد، ضمن اعلام آمادگی برای گفتوگو، واشنگتن را به استفاده از سیاستهای اجباری متهم کرد و هرگونه تسلیم در برابر فشارهای اقتصادی را رد نمود.
گزارشهای اطلاعاتی از تأسیسات هستهای زیرزمینی
نگرانیهای جامعه بینالملل تنها به تنشهای نظامی محدود نمیشود. بر اساس اطلاعات فاششده توسط مقامات اروپایی که با خبرگزاریهای معتبر جهانی به اشتراک گذاشته شده است، گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهند که بخش قابلتوجهی از اورانیوم غنیشده ایران در تأسیسات عمیق و بهشدت محافظتشده «پیکاکس ماونتن» در نزدیکی سایت هستهای نطنز نگهداری میشود. این مقامات که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود، تأکید کردهاند که عملیات نظامی آمریکا تاکنون نتیجه معکوس داشته و به جای محدود کردن برنامه هستهای، باعث پیچیدهتر شدن ابعاد آن شده است. طبق این گزارشها، انگیزه ایران برای پنهانکاری در برنامه هستهای، دستیابی به یک ابزار بازدارنده در برابر هرگونه مداخله نظامی آینده ارزیابی شده است. ایران همواره این ادعاها را رد کرده و برنامه خود را صرفاً دارای اهداف غیرنظامی میداند.
جستوجوی گزینهای سوم در پاریس
در جریان نشست وزرای خارجه گروه هفت (G۷) که هفته گذشته در پاریس برگزار شد، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تأکید کرد که واشنگتن در دوراهی میان جنگ تمامعیار یا یک توافق ضعیف گرفتار نشده است. به گفته دیپلماتهای حاضر در این نشست، روبیو از وجود «بژارده سوم» سخن گفته است؛ استراتژی مبتنی بر فشار اقتصادی مداوم که هدف آن وادار کردن ایران به پذیرش شرایطی است که آمریکا آن را «توافق متوازن» مینامد. با این حال، دو مقام ارشد اروپایی معتقدند که ترامپ هنوز از گزینه نظامی بهطور کامل صرفنظر نکرده و آرامش فعلی صرفاً فرصتی برای آزمون دیپلماسی است. این در حالی است که تلاشهای میانجیگرانه برای بازگشایی تنگه هرمز و آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران همچنان به دلیل عدم توافق بر سر اولویتبندی گامهای اجرایی، در هالهای از ابهام قرار دارد.
شکاف در ساختار تصمیمگیری تهران
تحلیلگران سیاسی بر این باورند که فضای داخلی ایران به گونهای نیست که به دولت اجازه انعطافپذیری در مذاکرات را بدهد. یک مقام اروپایی در گفتوگو با خبرگزاریهای رسمی اشاره کرد که بخشی از فرماندهان نظامی در ایران که خود را پیروز میدان در برابر فشارهای آمریکا میدانند، تمایلی به هیچگونه مصالحه ندارند. این موضوع، مأموریت دیپلماتیک دستگاه سیاست خارجی ایران را با دشواریهای ساختاری مواجه کرده است. در حالی که واشنگتن خواهان تضمینهای پشکنینی از همان ابتدای هرگونه گفتوگوی احتمالی است، تهران همچنان بر لزوم رفع تحریمها و آزادسازی منابع مالی به عنوان پیششرط ورود به مذاکرات جدی پافشاری میکند. با ادامه این وضعیت و در آستانه تغییرات سیاسی در کنگره آمریکا در ژانویه ۲۰۲۷ (دی ۱۴۰۵)، آینده این منازعه همچنان در وضعیتی بیثبات و غیرقابل پیشبینی باقی مانده است.