ایران از تنظیم نقشه راه دو روزه برای دستیابی به توافق با آمریکا خبر داد
میانجیگران در سایه محاصره نفتی و تنش در تنگه هرمز طرح جدیدی برای شکست بنبست مذاکرات ارائه کردند
دستگاه دیپلماسی ایران و مقامات ارشد اجرایی ایالات متحده در جریان رایزنیهای فشرده دیپلماتیک و اقدامهای تازهای که به تازگ شکل گرفتهاست، سیگنالهای دوگانهای از تمایل به گفتگو و همزمان افزایش شدید فشارهای اقتصادی صادر کردند. در آخرین تحول، وزارت امور خارجه ایران از ارائه یک طرح کاهشیافته دو روزه برای ایجاد توافق و پایان دادن به درگیریها خبر داد، در حالی که وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهای مالی جدیدی را علیه شبکه فروش نفت ایران به اجرا گذاشت و بر تداوم محاصره دریایی تاکید کرد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آبهای خلیج فارس و تنگه هرمز همچنان شاهد وقایع امنیتی، اصابت پرتابه به شناورهای تجاری و ابهام در روند نهایی میانجیگری هستند.
پیشنهاد فشرده دو روزه تهران برای شکستن بنبست سیاسی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در اظهارات امروز، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان ۱۴۰۵)، اعلام کرد که تهران همچنان امیدوار به یافتن یک راهکار دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیریهای جاری است. او تاکید کرد که نخستین خواست ایران، اعلام تمایل رسمی دونالد ترامپ برای دستیابی به توافقی الزامآور است که عدم بروز جنگی تازه را در آینده تضمین کند. وزیر امور خارجه ایران توضیح داد که تبادل پیامها میان واشنگتن و تهران از طریق میانجیگران ادامه دارد و بنا به پیشنهاد طرفهای ثالث، طرح پیشین ایران از هفت روز به دو روز فشرده شده است تا قابلیت اجرای سریعتری پیدا کند. با این حال، او یادآور شد که واشنگتن هنوز پاسخ رسمی خود را به این پیشنهاد دو روزه ارائه نکرده است. عراقچی همچنین تصریح کرد یادداشت تفاهمی که پیشتر در اسلامآباد دریافت شده بود دیگر روی میز نیست و خروج اورانیوم غنیشده از کشور را خط قرمز قطعی تهران عنوان نمود، اگرچه یافتن فرمولی عادلانه برای پرونده هستهای بر اساس منافع ملی را امکانپذیر دانست. همزمان، تارنمای تحلیلی اکسیوس گزارش داد که استیو ویتکوف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۸ آبان ۱۴۰۵) در حاشیه نشست سران اروپا در برلین با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر و علی الزوادی، فرستاده ویژه قطر، به گفتگو نشستند تا راههای احیای آتشبس و ازسرگیری مذاکرات را بررسی کنند.
شرط واشنگتن برای توافق واقعی و موضع مشترک قدرتها
در سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در جریان یک کنفرانس مطبوعاتی در کاخ سفید که با حضور جیدی ونس، معاون رئیسجمهور و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه برگزار شد، اعلام کرد تهران خواهان توافق است اما شرایط پیشنهادی آن برای واشنگتن قابل پذیرش نیست. رئیسجمهور آمریکا تاکید کرد ایالات متحده صرفاً یک توافق واقعی و پایدار را خواهد پذیرفت و اجازه دستیابی ایران به سلاح هستهای را نخواهد داد. ترامپ در بخش دیگری از سخنان خود گفت که در گفتگوهایش با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، توافقنظری همهجانبه پیرامون عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای و ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز شکل گرفته است. او همچنین با اشاره به وضعیت بازار انرژی اظهار داشت که پیش از آغاز اقدامات نظامی، قیمت هر گالن بنزین به ۱ دلار و ۸۵ سنت رسیده بود و درگیریها برخلاف پیشبینی ۳۰۰ دلاری، قیمت نفت را در محدوده ۸۰ دلار برای هر بشکه نگه داشته است. ترامپ همچنین به تماس تلفنی دو هفته پیش خود با علی زیدی، نخستوزیر عراق اشاره کرد و تلاشهای دولت عراق برای خلع سلاح گروههای شبهنظامی و بازگرداندن کنترل مناطق مرزی را مورد تمجید قرار داد.
محاصره کامل صادرات نفتی و تحریمهای جدید شبکه مالی
از سوی دیگر، فشار اقتصادی واشنگتن علیه تهران ابعاد تازهای به خود گرفته است. اسکوت بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، در گفتگویی با شبکه خبری سیانبیسی تاکید کرد که در قالب عملیات جداسازی اقتصادی، سنگینترین انزوای مالی تاریخ علیه ایران اعمال شده است. بسنت ادعا کرد برای نخستین بار در تاریخ تولید نفت ایران، هیچ نفتکش حامل نفت خامی از این کشور برای فروش در دریا وجود ندارد و بازار جهانی توانسته بدون نفت ایران به فعالیت خود ادامه دهد. همزمان در اقدام امروز، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان ۱۴۰۵)، وزارت خزانهداری آمریکا چهار فرد مرتبط با شبکه مالی ایران را به اتهام جمعآوری و انتقال درآمدهای حاصل از فروش نفت در خارج از کشور تحریم کرد. پیش از این نیز فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده بود قواعد محاصره دریایی را تشدید کرده و هرگونه بارگیری میانکشتی در آبهای آزاد از شناورهای مبدأ ایران را مصداق دور زدن تحریمها تلقی میکند. این محاصره دریایی نخستین بار در ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ (۲۴ فروردین ۱۴۰۵) آغاز شد و پس از یک دوره تعلیق کوتاه، در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۳ تیر ۱۴۰۵) مجدداً با شدت بیشتری به اجرا درآمد.
اصابت موشک به نفتکش تجاری در آبهای نزدیک به عمان
تنشهای نظامی و امنیتی در آبهای جنوبی ایران نیز ابعاد نگرانکنندهای به خود گرفته است. بر اساس گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، یک نفتکش تجاری روز جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۹ آبان ۱۴۰۵) در هنگام عبور از تنگه هرمز و در فاصله ۸ میلی از سواحل خصب در استان مسندم عمان، هدف اصابت یک پرتابه از سمت چپ قرار گرفت که منجر به وقوع آتشسوزی در بدنه شناور شد، هرچند تلفات جانی برجای نگذاشت. خبرگزاری تسنیم و خبرگزاری فارس نیز گزارش دادند که صدای انفجارهای مهیبی در اطراف جزیره قشم شنیده شده است؛ تسنیم این رویداد را ناشی از اصابت موشک آمریکایی به حاشیه جزیره دانست و فارس آن را به خنثیسازی و سرنگونی یک پهپاد مهاجم در آسمان منطقه نسبت داد. این درگیریها در حالی رخ میدهد که ایران از ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۱ تیر ۱۴۰۵) و پس از آغاز موج جدید حملات آمریکا در ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۷ تیر ۱۴۰۵)، محدودیتهای شدیدی را بر رفتوآمد شناورها در تنگه هرمز وضع کرده و هشدار داده است هرگونه کشتی بدون مجوز یا خارج از مسیرهای تعیینشده مورد هدف قرار خواهد گرفت.