اجازه نمیدهیم کوردستان تقسیم گردد یا به صحنه درگیری تبدیل شود
متن پیشِ رو، برگردان فارسی گفتوگوی اختصاصی شبکه تلویزیونی عربی «الشمس» با مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان است که توسط ایلی ناکوزی، روزنامهنگار، مجری سرشناس و تهیهکننده لبنانی-آمریکایی انجام شده است.
در این مصاحبه، محورهای مهمی همچون تحولات سیاسی اقلیم کوردستان، فعالسازی پارلمان و روند تشکیل دولت جدید، روابط اربیل و بغداد و جایگاه فدرالیسم در قانون اساسی عراق، تحولات منطقهای و حملات موشکی و پهپادی، مناسبات با کشورهای همسایه از جمله ایران، ترکیه و سوریه، و همچنین پروژههای عمرانی، زیرساختی و سرمایهگذاری در اقلیم کوردستان مورد بررسی قرار میگیرد.
متن کامل گفتگوی مسرور بارزانی نخستوزیر اقلیم کوردستان با شبکه تلویزیونی "الشمس" :
ایلی ناکوزی: بینندگان گرامی، به این گفتوگوی ویژه و استثنایی امروز که بسیاری در انتظارش بودند، با جناب مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان، خوش آمدید. پیش از هر چیز سپاسگزارم؛ ممنونم کاک مسرور برای این دیدار. در همین جا باید بگویم که شما ردپای بزرگی از خود به جای گذاشتهاید و این تعریف و تمجید نیست، بلکه واقعیتی است که ما روزنامهنگاران عرب در اربیل از این دستاوردهای بزرگ میبینیم؛ هر کسی به اینجا بیاید، بهویژه اگر پس از مدتی طولانی سفر کند، آنچه را میبیند باور نمیکند. در حقیقت، پروژههای بسیار بزرگی وجود دارد؛ راهها و ساختمانهای بزرگ، زیرساختهایی که برای آنها برنامهریزی و کار میشود و همه اینها حاصل تلاش بزرگی است که شما انجام میدهید. خواستم پیش از آنکه وارد مسائل سیاسی و دغدغههای پیرامون این اقلیم شویم، به شما تبریک بگویم. تبریک میگویم و بسیار سپاسگزارم از اینکه ما را پذیرفتید.
جناب نخستوزیر، از همه این پیشرفتهای بزرگ سخن میگوییم، اما در منطقهای که همواره متشنج و پر از آشوب است. امروز اقلیم بهعنوان یک الگو در جهان عرب دیده میشود، اما اتفاقاتی رخ میدهد که مردم را دچار تردید میکند؛ بهویژه آنچه اخیراً درباره دولت و تشکیل آن و درباره اظهارات بافل طالبانی روی داده که گفته بود میخواهد اقلیم را به دو بخش تقسیم کند. دقیقاً چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟
مسرور بارزانی: خوشحالم که در کنار شما هستم و از سخنان شما سپاسگزارم. بیتردید پیشرفتی که در کوردستان میبینید، حاصل مبارزه چندین ساله و چندین دههی ملت ماست. این دستاورد به پیشمرگهها، خانوادههای شهدا و همه کسانی تعلق دارد که در آن سالها جان خود را فدا کردند تا آنچه را امروز میبینید، محقق شود. من نیز نقشی داشتهام و به آن افتخار میکنم. مسلماً هر کاری که انجام دادیم از صمیم قلب بود و من همواره خود را بخشی از این جامعه و بخشی از این خاک میدانم. ریشههای عمیق ما در این سرزمین است؛ بنابراین هر کاری که انجام میدهیم، همانطور که میدانید، از صمیم قلب و با پشتیبانی تمام و البته با درک و همراهی مردم انجام میدهیم.
در کنار این پیشرفت، مهمترین چیز این است که ملت ما ارزش و جایگاه خود را درک کنند و البته حقوقشان بهعنوان یک ملت، آنگونه که شایسته آن هستند، یادآوری شود. از آنچه به دست آوردهایم بسیار خرسندم، اما مهمترین نکته در حال حاضر این است که چگونه بتوانیم از دستاوردهایمان محافظت کنیم. آنچه درباره تحولات مربوط به تقسیم کوردستان اشاره کردید، مسلماً به سرانجام نخواهد رسید؛ زیرا هیچکس نه حق دارد و نه قدرت آن را که کوردستان را تقسیم کند. کوردستان، همانطور که گفتم، محصول خون شهدا، پیشمرگهها، ملت ما و ایستادگی مردم ماست. برای این دستاوردها رنج و زحمت بسیاری کشیدهایم و هیچکس نمیتواند کوردستان را بر اساس میل شخصی خود یا یک دستورکار مشکوک تقسیم کند.
ایلی ناکوزی: جناب نخستوزیر، آیا امروز مذاکرهای برای آرام کردن این وضعیت وجود دارد یا کار به مرحله اختلاف نهایی میان پارت دموکرات و اتحادیه میهنی رسیده است؟
مسرور بارزانی: همیشه امید هست. ما هرگز هیچ دری را نبستهایم و آنچه انجام دادهایم هرگز علیه هیچکس نبوده است. صادقانه بگویم، به نظر من واکنش آنها چندان منطقی نبوده است. بیایید به گذشته بازگردیم. دو سال پیش انتخابات داشتیم. پارلمان ما به دلیل اختلاف بر سر مناصب و تشکیل دولت نمیتوانست تشکیل جلسه دهد. کار به جایی رسید که رقبای ما شکایت به دادگاه فدرال بردند تا پارلمان و دولت منحل گردند. و مسلماً ما در مرحلهای قرار گرفته بودیم که مشروعیت خودمان زیر سؤال رفته بود. از این رو دو گزینه پیش رو داشتیم: یا حفاظت از مشروعیت نهادهایمان، یا رویارویی با پیامدهای واکنشها یا واکنشهای غیرمنطقی رقیبان. بیتردید این وظیفه ما بهعنوان یک مسئولیت ملی و مسئولیت اخلاقی در قبال همه کسانی بود که به اقلیم کوردستان و حقوق آن باور دارند؛ اینکه باید گام برداریم و پارلمان را دوباره فعال کنیم که این اقدام نیز باز هم علیه هیچکس دیگری نبود.
واکنشی که دیدیم، زیادهروی در دیدگاه برخی افراد درباره چگونگی پیشبرد امور بود. مسلماً مشروعیت اقلیم و نهادهای ما به فرایند دموکراتیک گره خورده است و بر معیار و دیدگاه تنها یک نفر درباره چگونگی اداره امور بنا نشده است. بنابراین، آنچه انجام دادیم برای حفاظت از نهادها و اطمینان از حفظ مشروعیت کوردستان بود و ما در برابر رأیدهندگانی که به آن نمایندگان پارلمان رأی دادهاند، مسئولیم. از همین رو، فراهم کردن فضایی برای ازسرگیری فعالیت پارلمان و سپس ازسرگیری مذاکرات درباره تشکیل دولت یا پیشبرد فرایند، هدف ماست. و بیتردید درها باز است و امیدوارم بتوانیم مذاکرات را با هر کسی که به فرایند دموکراتیک و آینده کوردستان باور دارد، از نو آغاز کنیم.
ایلی ناکوزی: جناب نخستوزیر، از دموکراسی سخن میگویید و این پرسش کلیدی است که دوست دارم از شما بپرسم؛ و آن اینکه درست است که از پروژهها، زیرساختها و جادهها صحبت میکنیم، اما این الگویی که در اربیل شکل گرفت، همواره سخنان سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۶۹–۱۳۷۰ هجری شمسی) پرزیدنت مسعود بارزانی را به یادم میآورد که چشمانداز روشنی داشت و در منطقهای بدون انتخابات واقعی، خواستار انتخاباتی پارلمانی شد که بیانگر مردم و اراده ملت باشد. آیا امروز به دلیل این اختلافات نگران این الگو هستید؟ یا اینکه این الگو ادامه خواهد یافت و تا پایان از آن دفاع خواهید کرد؟
مسرور بارزانی: از دموکراسی حفاظت میکنیم و از دستاوردهای ملتمان پاسداری خواهیم کرد. بیتردید آنچه انجام دادهایم، از ابتدا کار آسانی نبوده است؛ بنابراین به خاطر اینکه کسی به دموکراسی باور ندارد، یک قدم هم عقبنشینی نمیکنیم. بیایید صادق باشیم؛ چرا موضعی علیه این فرایند وجود دارد؟ ما انتخابات برگزار کردیم. انتخابات نتایجی داشت و مسلماً باید به این نتایج احترام گذاشت. اگر کسی کرسیهایی را که انتظارش را داشت به دست نیاورد، به این معنا نیست که باید کل فرایند را متوقف یا فلج کند، تنها به این دلیل که در یک انتخابات عملکرد خوبی نداشته است. باید نتیجه را بپذیرد؛ این احترام به دموکراسی است، این احترام به اراده مردم است. پس از آن نیز بر همین اساس عمل کنند؛ میتوانند بخشی از ائتلاف تشکیل دولت شوند یا همچون اپوزیسیون ادامه دهند. دموکراسی در بیشتر نقاط جهان اینگونه شناخته میشود. اما اگر نگاهشان این باشد که «یا حرف من، یا هیچ»، این قابل پذیرش نیست. این راهی نیست که بتوانیم پیشرفت کنیم و به مردممان خدمت نماییم.
در اینجا به نظرم بسیار روشن بود که متأسفانه اتحادیه میهنی با آن ائتلافی که با طرف دیگری تشکیل داد، نه از طریق فرایند دموکراتیک، بلکه با استفاده از زور در برابر ما ایستاد و عملاً پارلمان را برای دو سال فلج کرد یا به گروگان گرفت و نگذاشت کارهایش را انجام دهد. این کمکی نمیکند و به فرایند خدمتی نمیرساند. در ابتدا، زمانی که دو سال پارلمان نداشتیم، گلایه میکردند که پارلمان وجود ندارد و میگفتند پس باید برویم و پارلمان را منحل کنیم. اکنون که پارلمان دوباره فعال شده است، باز هم گلایه میکنند که چرا پارلمان فعالی وجود دارد و میگوییم قبولش نداریم و باید پارلمان منحل شود! اینها باید تصمیم بگیرند: آیا موافق فرایند دموکراتیک هستند یا مخالف آن؟
در هر صورت، به نظر من واکنش آنها بسیار اشتباه بود. این را هم به یادتان بیاورم که خودشان بودند که موضعی بسیار منفی در قبال تدوین قانون اساسی کوردستان اتخاذ کردند؛ در حالی که در قانون اساسی عراق نیز آمده است که در اقلیم باید قانون اساسی خودمان را داشته باشیم. بنابراین، اجازه ندادن به وجود این نهادهای قانونی و حمایت نکردن از آنها، تنها به این دلیل که دستورکار ویژه خودشان را دارند و میخواهند در نبود نهادهای مشروع اهداف خود را پیش ببرند، پذیرفتنی نیست. بیشتر مردم کورد آن را نمیپذیرند. بیتردید مشروعیت نیز از رأی مردم سرچشمه میگیرد؛ کسانی که حمایت مردم را دارند، مشروعیت را هم دارند و تمام.
ایلی ناکوزی: جناب نخستوزیر، در ادامه آنچه میگفتید، روال بر این بوده که پارت دموکرات در انتخابات پیروز شود و اکثریت را به دست آورد، اما من بارها این پرسش را از پرزیدنت بارزانی پرسیدهام که میگفتند به پنجاه به پنجاه (فیفتی فیفتی) بازمیگردیم. میپرسیدم چرا؟ میگفتند برای آنکه از جنگ داخلی دور بمانیم. آیا این راهبرد و سیاست که پارت دموکرات همواره امتیاز بدهد و برای دوری از جنگ به اصل پنجاه به پنجاه تن دهد، به پایان رسیده است؟ پرسش سختی دارم، اما ذهن مردم را مشغول کرده است: آیا ما به هیچ وجه به سوی جنگ داخلی در کوردستان میرویم؟
مسرور بارزانی: پاسخ ساده، «نه» است. پیش از هر چیز، بیایید درباره انتخابات صحبت کنیم. چرا انتخابات برگزار میشود؟ انتخابات بهطور کلی برای این برگزار میشود که برندهای وجود داشته باشد و کسی که ممکن است برنده نشود. به آنها بازنده نمیگویم، زیرا دورهای وجود دارد که در آن انتخابات چهار سال، یعنی هر چهار سال یکبار برگزار میشود. اگر این بار برنده نشوی، به این معنا نیست که بار دیگر برنده نمیشوی. تقسیم ۵۰ به ۵۰ بیانگر ماهیت یا جوهره دموکراسی آنگونه که باید باشد، نیست. انتخابات برگزار میشود، نتیجه بیرون میآید و باید به آن احترام بگذاری. اگر کسی ۵۰ درصد آرا را ندارد، خب ندارد؛ مسلماً نمیتواند مطالبه حق استفاده از ۵۰ درصد دولت یا قدرت را داشته باشد. با این حال، در طول سالیان، پارت دموکرات برنده تمام انتخاباتها بوده و بسیار هم اهل گذشت و سازش بوده است؛ همواره آماده بودهاند امتیاز بدهند و سهم بیشتری به رقیبان و طرفی بدهند که میخواست بخشی از فرایند تشکیل دولت باشد، یا در راه یکپارچگی ملی و در راه صلح و آبادانی گام بردارند.
این بار موضوع، اختلاف دو حزب نیست؛ موضوع، مشروعیت تمام اقلیم کوردستان است. اگر قانون اساسی نداشته باشیم، اگر پارلمان بهعنوان یک نهاد مشروع وجود نداشته باشد، کل فرایند زیر سؤال میرود. بنابراین ربطی به این ندارد که کدام حزب کرسی بیشتری دارد، بلکه بحث حفاظت از خود نهاد است؛ در واقع تفاوت در همینجاست.
اکنون به پرسش دیگر درباره اینکه آیا جنگ داخلی رخ خواهد داد بازگردیم؛ امیدوارم که نه. میدانید پرزیدنت بارزانی همواره گفتهاند که نباید هیچ جنگ داخلی میان کوردها وجود داشته باشد. و فراخوان من برای تمام کوردستان این است که باید در میان کوردها، در مناطق یا احزاب، از جنگ دوری کنیم؛ پیشمرگه نباید روبهروی هم بایستند و با یکدیگر بجنگند. همیشه اختلاف سیاسی وجود خواهد داشت و همواره با نوعی از چالش روبهرو خواهیم شد، اما امیدوارم همگان درک کنند که باید از این مرحله عبور کنیم که بر سر اختلافات سیاسی به شکل نظامی در برابر هم قرار بگیریم.
ایلی ناکوزی: آخرین پرسشم پیش از آنکه به محور روابط با بغداد بپردازیم: در شبکههای اجتماعی شایعاتی دیدیم که من آنها را شایعه میدانم چون اینجا حضور داریم؛ اما همانطور که میدانید، شایعاتی به وفور منتشر میشود که میگویند شما برخی افراد را به زور در هتلها بازداشت کردهاید، کودک ربودهاید و خانوادهها را تهدید کردهاید. این خبرها از کجا میآیند؟ میخواهم این موضوع را روشن کنید، جناب نخستوزیر.
مسرور بارزانی: این حرفها بیمعناست؛ واقعاً بیمعناست. بسیاری از افراد احساس مسئولیت میکنند؛ در برابر مردمی که به آنها رأی دادهاند احساس مسئولیت میکنند و شرمسارند از اینکه نمیتوانند وظیفه خود را بهعنوان نماینده به جای آورند تا بیایند و در پارلمان نمایندگی مردمشان را بر عهده بگیرند. افزون بر اعضای حزب ما و متحدانمان، نمایندگانی از احزاب دیگر همچون اتحادیه میهنی، نسل نو و دیگران نیز هستند که میخواهند بیایند در نشست پارلمان شرکت کنند، آن را دوباره فعال سازند و افتخار نجات این نهاد را داشته باشند. ما اقدام آنها را میستاییم. آنها تحت هیچ فشاری نبودند. اینها تنها چند اتهام واهی است، زیرا طرفهای دیگر نتوانستند به حرفه و جایگاه نمایندگان پارلمان احترام بگذارند. بیتردید آنها تصمیم گرفتند راه درست را انتخاب کنند و برای فعالسازی دوباره پارلمان بیایند.
آنچه گفتید دقیقاً برعکس آن است؛ کاملاً برعکس است. آنها مردم را آزار و اذیت میکردند تا نیایند، زیرا افراد بسیار دیگری هم بودند که میخواستند بیایند و در فعالسازی دوباره پارلمان مشارکت کنند. آنها را مورد آزار قرار دادند و اعضای خانوادههایشان را بازداشت کردند، تهدیدشان کردند و مسلماً آنها را به پیامدهای شدید علیه خودشان یا خانوادههایشان تهدید نمودند اگر مشارکت کنند. اما هنگامی که نتوانستند مانع از تکمیل حد نصاب قانونی برای برگزاری نشست پارلمان شوند، آن زمان شروع به انتشار این شایعات و اتهامات بیاساس کردند. اینها چیزی جز اتهامات ارزان برای سرپوش گذاشتن بر شکستشان نیست. به شما اطمینان میدهم که همه شرکتکنندگان در آن نشست با کمال میل و حمایت خودشان برای این فرایند آمده بودند و این تصمیم خودشان بود.
ایلی ناکوزی: در هر حال، خواستم این پرسش را مطرح کنم و پاسخش را هم میدانم، چون در اربیل زندگی میکنم. من به همراه روزنامهنگاران شبکه شمس در اربیل ساکن هستم؛ بهترین چیزی که میتوان درباره این اقلیم گفت، احساس امنیت و آرامش است. نه حس حضور دستگاههای اطلاعاتی داریم و نه احساس ترس و تهدید. همکاران زنی داریم که میگویند گاهی ساعت ۲ بامداد در اربیل قدم میزنند و احساس امنیت کامل میکنند. اما خواستم جنابعالی این مسائل را روشن کنید، زیرا هدف آنها بر هم زدن همین ثبات و آرامشی است که در اقلیم احساس میکنیم. به هر حال، جناب نخستوزیر، آیا آمادهاید برخی امتیازها بدهید تا اقلیم بتواند به پیش برود؟
مسرور بارزانی: موضوع به من مربوط نیست؛ موضوع به فرایند مربوط است. همه ما بخشی از این فرایند هستیم. ما یک فرایند دموکراتیک داریم که آن را آغاز کردهایم و باید به اراده ملت احترام بگذاریم. در نهایت این مردم هستند که تصمیم میگیرند چه نوع دولتی نیاز دارند و میخواهند چه آیندهای بسازند. ما تنها نقش خودمان را ایفا میکنیم. گفتهایم که آمادهایم در پیشنهادمان برای تشکیل دولت و همکاری با شرکا و متحدانمان بسیار بخشنده باشیم، به این امید که همراه با تمام نمایندگانی که در پارلمان کرسی به دست آوردهاند، بیاییم و دولتی فراگیر تشکیل دهیم. آمادهایم با آنها کار کنیم و بسیار انعطافپذیر باشیم. اما مسلماً هر چیزی حدی دارد و باید در چارچوبی مناسب باشد و بیتردید باید به نتایج انتخابات احترام گذاشت.
آیا در آینده نزدیک دولت جدیدی شکل خواهد گرفت؟ همانطور که گفتم، فرایندی وجود دارد؛ ما آمادهایم و امیدواریم در این فرصتی که پیش رو داریم بتوانیم با همگان کار کنیم تا راه حلی بیابیم؛ راهی مسالمتآمیز، بدون تنشهای اضافه و غیرضروری که ایجاد کردند. امیدوارم به خود بیایند و باور کنند که یکپارچگی کوردستان بهترین گزینه برای همگان است؛ برای همه ما، هم برای آنها و هم برای ما، تا بتوانند بیایند و در تشکیل دولت جدید با ما همکاری کنند. هدف ما این است، اما مسلماً اگر کسی نخواهد بهگونهای منطقی رفتار کند، فرایند متوقف نخواهد شد.
ما قانون اساسی داریم. در قانون اساسی، عراق کشوری فدرال است و کوردستان بخشی از این نظام فدرال است و ما دارای کیانی به نام اقلیم کوردستان هستیم. حقوق مشخصی داریم؛ وظایفی داریم، اما حقوقی هم داریم که باید به این حقوق احترام گذاشته شود. به نظر من مشکل اصلی، ذهنیت برخی افراد است که هنوز فدرالیسم را درک نمیکنند یا آن را نمیپذیرند. به هر شکل، در پیشبرد فرایند یا اجرای درست قانون اساسی همکاری نمیکنند. نمیتوانید در انتخاب بندها و مادههای قانون اساسی گزینشی عمل کنید که به یک طرف خدمت کند و بقیه را نادیده بگیرید. این یک بسته کامل است؛ بستهای از توافقها و مصالحهها. همه ما به این قانون اساسی رأی دادیم زیرا به کل فرایند و تمام قانون اساسی باور داشتیم، نه فقط به بخشی از آن. لازم است در بغداد نیز به این موضوع احترام گذاشته شود. به نظرم مشکل اصلی در ذهنیت است؛ هرگاه فدرالیسم را بپذیرند و قبول کنند، حل مشکلاتمان آسان خواهد بود.
فدرالیسم به معنای جدایی نیست؛ تقسیم کشور نیست. در بنیاد خود، پذیرش یا تقسیم مسئولیت است. و هنگامی که عراق نخستین بار قانون اساسی خود را نوشت، ما با میل و اراده خود رفتیم و پذیرفتیم درباره نظامی برای تمام کشور مذاکره کنیم که فدرالیسم بود. انتخاب خودمان بود که بخشی از این نظام فدرال شویم. جدایی نبود، زیرا پیش از تدوین قانون اساسی، ما عملاً یک کیان مستقل دوفاکتو بودیم. به خواست خودمان مشارکت کردیم و باور داشتیم که با مسئولیت مشترک میتوانیم کشور بسیار بهتری بسازیم؛ کشوری که در آن حقوق همه مؤلفهها، کل ساختار کشور و تمامی جوامع گوناگونش محترم شمرده و تضمین شود. ما برای آیندهای بهتر نیازمند تضمین هستیم تا هیچ فرد، آجیندا، حزب، ملت یا گروه مذهبی سلطهگر نشود و حقوق دیگرانی را که از نظر جمعیتی کمترند، پایمال نکند. بیتردید عراق متعلق به همگان است و باید حقوق برابری داشته باشیم. فدرالیسم این تضمینها را به شما میدهد که حقوقتان محفوظ است. باید وظایفتان را انجام دهید، اما حقوقتان نیز باید تضمین شود. نباید گزینشی رفتار کرد و کوشید راهحلهای جایگزین برای قانون اساسی و آن حقوق قانونیای پیدا کرد که در خود قانون اساسی عراق آمده است. بنابراین فکر میکنم برای کسانی که به قانون اساسی باور ندارند، تقصیر خودشان است که دچار سوءتفاهم و نگاه نادرست شدهاند و درک نمیکنند که فدرالیسم چگونه میتواند برای کشور قدرتآفرین باشد تا کشوری بسیار نیرومندتر بنا شود، آن هم زمانی که داوطلبانه با یکدیگر همکاری میکنند. کشوری را تصور کنید که در آن احساس کنید به آنجا تعلق دارید، مسئولیت مشترک دارید و میتوانید با هم باشید و با هم قویتر شوید. اما اگر احساس کنید همیشه این نیروی سلطهگر وجود دارد که میخواهد شما را کوچک کند یا از بالا به شما بنگرد، این واکنش ایجاد میکند. در طول سالیان نیز همواره به همین شکل بوده است. به نظر من تاریخ پر از درس است؛ هر کس از تاریخ نیاموزد، محکوم به تکرار آن است. گمان میکنم در این شرایط، بهترین چیز برای عراقِ امروز، احترام به قانون اساسی و خودِ فدرالیسم، و سپس همکاری با یکدیگر برای ساختن کشوری بهتر است.
ایلی ناکوزی: نخستوزیر جدیدی روی کار آمده است؛ جوانی با پیشینه غیرسیاسی و پیشینه کارآفرینی، علی زیدی، رئیس جدید دولت. جوانی با تصمیم و گزینه دولت، نه شبهنظامیان مسلح؛ یعنی یک ارتش. با پیشینه غیرسیاسی و پیشینه تجاری. شخصیت علی زیدی، نخستوزیر جدید، همانطور که گفتیم، اینگونه نیست که بیاید و حرفهایی بزند که ما خوشمان بیاید؛ او به تصمیم و گزینه دولت باور دارد نه شبهنظامیان مسلح، یعنی یک ارتش. شما پیشتر با نخستوزیر علی زیدی دیدار کردهاید. آیا فکر میکنید با شخصیت علی زیدی، همانگونه که گفتیم بدون پیشینه سیاسی یا طایفهای، پیشرفتی در آن روابط همواره متشنج بر سر حقوق کارمندان، حقوق اقلیم و همه مشکلات پیشین رخ دهد؟
مسرور بارزانی: هیچگاه به افراد مربوط نیست. بیتردید احترام بسیار زیادی برای نخستوزیر زیدی و برای همه نخستوزیران دیگر قائلیم. بنابراین بحث بر سر شخصیت یا مشکل شخصی نیست؛ بحث بر سر حقوق کشورمان و همچنین اقلیم کوردستان در عراق است. انتظار داریم به حقوقمان احترام گذاشته شود و برخی مسائل معوقه وجود دارد که باید حلوفصل شوند. مسلماً حمایت کامل خود را به نخستوزیر زیدی اعلام کردهایم، به این امید که راهی رو به جلو برای حل مشکلات و فراهم کردن محیطی بسیار بهتر و وضعیتی بهتر برای تمام کشور پیدا کنیم. بسیار امیدواریم بتوانیم به توافق برسیم. البته تا این لحظه نیز این مشکلات حلنشده باقی مانده و هنوز حل نشدهاند. ما امیدواریم، به همین دلیل نمیخواهم هیچ پیشبینیای برای آینده بکنم. اما بیتردید هدف ما بسیار روشن است: حمایت از نخستوزیری که قانون اساسی را همانگونه که هست اجرا کند و همچنین به حقوق اقلیم در عراق فدرال احترام بگذارد.
ایلی ناکوزی: در ادامه همین موضوع، امروز آمریکاییها... برخی میگویند نیازی به گروههای مسلح نیست، پس از خروجشان نیازی به گروههای مسلح نیست. گفته میشود کوردها نگران نبودِ حمایت آمریکا هستند. آیا از نبود آمریکا نگرانید؟ اما گفته میشود کوردها نگران از میان رفتن حمایت آمریکا هستند؛ نگران نبودن آمریکاییها هستید که متحدتان بودند؟
مسرور بارزانی: براستی بسیار جای تأسف دارد که مردم درون یک کشور نگران آن باشند که یک نیروی نظامی بر آنها چیره شود و برای حفاظت از خود به یک نیروی خارجی نیاز داشته باشند. اما متأسفانه این وضعیت چندین دهه بوده که در گذشته از سر گذراندهایم. بیتردید از حمایت آمریکاییها برای کوردستان و تمام عراق واقعاً بسیار سپاسگزاریم. میدانید، هنگامی که داعش بسیاری از مناطق و چندین استان کشور را تصرف کرد، عراق در آستانه فروپاشی بود. نخست پیشمرگه بود که داعش را متوقف کرد و سپس آن را به عقب راند. پس از آن، مسلماً عراقیهای دیگر نیز با نیروهای امنیتی خود پیش آمدند و با هم داعش را در هم شکستیم. آن تجربه بسیار خوبی بود برای نشان دادن اینکه هماهنگی و همکاری با یکدیگر چگونه به سود همگان است. ما از آمریکاییها بسیار سپاسگزاریم. اما بگذارید به شما بگویم، آرمان ما ریشهای عمیق در تاریخ دارد. ما آرمانی بسیار مقدس داریم که آرمان کورد در عراق است و مسلماً به حمایت دوستان نیازمندیم؛ به ایالات متحده، جامعه بینالمللی و تمام جهان نیاز داریم که از ما حمایت کنند. اما بیتردید امیدواریم بتوانیم مشکلاتمان را با بغداد حل کنیم و بغداد بهعنوان یک کیان بیگانه به کوردستان نگاه نکند، بلکه بهعنوان بخشی از کشور بنگرد که در واقع ستون فقرات ثبات و همچنین شکوفایی اقتصادی عراق است. این را نیز نشان دادهایم. میدانید، کوردستان در طول این سالها ثابت کرده است که تا چه اندازه برای ثبات کشور، برای ثبات و شکوفایی اقتصادی آن، و برای ثبات سیاسی کشور اهمیت دارد. بیتردید ما بخشی از این فرایند و بخشی از این کشور هستیم و امیدواریم این نگرانیها بهخوبی برطرف شود و هیچ نشانهای از هیچ نوع نگرانی در میان مردممان باقی نماند؛ زیرا نشانههایی وجود دارد که وقتی مردممان آنها را میبینند، شاید از آن خرسند نباشند. بنابراین امیدوارم آن نشانهها از میان بروند و دیگر وجود نداشته باشند.
ایلی ناکوزی: آیا خوشبین هستید که دولت جدید به ریاست علی زیدی بتواند ارتش عراق را یکپارچه کند تا یک ارتش عراقی وجود داشته باشد و سلاح از دست شبهنظامیان گرفته شود؟ یا این امید را دور از دسترس میدانید؟
مسرور بارزانی: امیدوارم بتواند، اما آسان نیست. البته بگذارید کمی توضیح دهم. وقتی میگوییم ارتش عراق، ارتش عراق وجود دارد، اما نیروهای امنیتی عراق نیز در قانون اساسی حضور دارند. تمام نیروهای امنیتی عراق نیروهای قانونی هستند و باید به آنها احترام گذاشته شود. در این مورد، ما پیشمرگه را داریم که همردیف ارتش عراق و دیگر نیروهای امنیتی عراق هستند. بنابراین اکنون ارتش عراق یکپارچه است؛ منظورم این است که کسی نمیگوید ارتش عراق یکپارچه نیست. نمیخواهم بر پایه فرضیات اظهارنظر کنم، اما اینکه نخستوزیر بتواند تمام نیروهایی را که در قانون اساسی بهعنوان نیروی مشروع شناخته نشدهاند، تحت حاکمیت قانون درآورد، امیدوارم بتواند. ما نیز برای این کار از او حمایت میکنیم. اما مسلماً این وظیفهای بسیار دشوار است و آسان نیست. آسان نیست زیرا دستورکارهایی وجود دارد و گاهی هم میترسم راهحلهای متفاوتی پیشنهاد شود که شاید آن پیشنهادها به هدف خدمت نکنند. از این رو فکر میکنم نخستوزیر باید در برخورد با این مسائل بسیار هوشیار باشد، اما برای او آرزوی موفقیت میکنیم و بیتردید در بازگرداندن حاکمیت قانون به تمام کشور از حمایت ما برخوردار خواهد بود.
ایلی ناکوزی: جناب نخستوزیر، از این شبهنظامیان صحبت میکنیم. ما نیز در لبنان از سلاح خارج از چارچوب دولت رنج میبریم و میدانیم که این شبهنظامیان یا این گروهها به ایران وفادارند. ما امروز در میانه یک جنگ آمریکایی-اسرائیلی-ایرانی قرار داریم که ممکن است گسترش یابد. این جنگ چگونه بر اقلیم تأثیر گذاشت، بهویژه که برخی گروهها در طول جنگ آشکارا پهپاد و موشک به سوی اقلیم پرتاب میکردند به بهانه اینکه پایگاه آمریکایی یا پایگاه نظامی در کوردستان وجود دارد؟ اقلیم چگونه از این جنگ متأثر شد؟ آینده نزدیک را چگونه میبینید؟ آیا با وجود تمام حملاتی که به اقلیم کوردستان شد، هنوز بیطرف هستید؟
مسرور بارزانی: کوردستان از اینکه بخشی از هر جنگی باشد، بیزار است. میخواهیم مردممان در صلح زندگی کنند. این پیام را همواره رساندهایم. نمیخواهیم بخشی از هیچ درگیریای شویم. اما بیتردید اگر به ما حمله شود، حق کامل دفاع از خود را داریم. متأسفانه حملات بسیاری انجام شد؛ بیش از ۱۰۵۰ حمله موشکی و پهپادی به کوردستان صورت گرفت، برخی علیه نیروهای ائتلاف و برخی دیگر علیه کوردستان و البته برخی نیز علیه آن اردوگاههای اپوزیسیون ایران که وجود دارند. مسلماً ما بر این باوریم که این وظیفه دولت فدرال است تا اطمینان حاصل کند که هیچیک از این حملات از داخل خاک عراق انجام نشود. اما متأسفانه ۵۰ درصد، و شاید بیش از ۵۰ درصد این حملات از داخل عراق بوده است. بیتردید گروههایی مسئول این حملات هستند و این گروهها باید پاسخگو باشند. اکنون پرسش این است: دولت فدرال کجاست؟ اگر دولت فدرال این گروهها را کنترل میکند، باید آنها را مورد بازخواست قرار دهد؛ اگر کنترلشان نمیکند، پس خلأ بزرگی در مسئولیتپذیری و حاکمیت قانون در این کشور وجود دارد که باید روی آن کار شود و حل گردد. مسلماً هدف ما کمک به دولت بغداد و دولت فدرال است که باید کنترل کامل بر تمام نیروها داشته باشد و همه باید پایبند به قانون باشند و بخشی از نیروهای امنیتی عراق شوند. هر چیز، هر چیزی که خارج از این نیروهای امنیتی باشد، نباید هیچ جایگاهی در کشور داشته باشد.
ایلی ناکوزی: همچنین میبینیم که اخبار و گزارشهایی وجود دارد و بسیار میشنویم که آمریکاییها به کوردها و بهویژه کوردهای ایران تکیه میکنند و به مرزهای اقلیم چشم دوختهاند تا کودتایی علیه دولت ایران آغاز شود. شنیدهایم سلاح به دست کوردها رسیده اما استفاده نشده است. میشنویم طرحهای بزرگ و بسیاری از خاک کوردستان آغاز میشود. جناب نخستوزیر، آیا میتوانید درست یا نادرست بودن این موضوع را تأیید کنید؟
مسرور بارزانی: موضع رسمی ما بسیار روشن بوده است. کوردستان بخشی از هیچ رویاروییای نخواهد شد و اجازه نمیدهد خاک کوردستان علیه همسایگانش استفاده شود. این موضع رسمی ماست. هر چیز دیگری تنها شایعات و اتهاماتی است که بسیاری افراد میکوشند برای مقاصد گوناگون از آن استفاده کنند. موضع رسمی ما بسیار شفاف است: اقلیم کوردستان بخشی از این منازعه نیست و اجازه نمیدهیم خاکمان بهعنوان تهدید یا منشأ تهدید علیه همسایگانمان به کار گرفته شود.
ایلی ناکوزی: آیا وجود روابط خوب با ایران را به مصلحت میدانید یا سطح روابط امروز با ایران چگونه است؟
مسرور بارزانی: ما با هیچیک از همسایگانمان، از جمله ایران، مشکلی نداریم. متأسفانه موضع خصمانه ایران در حمله به کوردستان در جریان این جنگ، بسیار مایه تأسف بود. ما خواستار توضیح شدیم؛ آنها نتوانستند توضیح قانعکنندهای بدهند که چرا به اقلیم کوردستان حمله میکنند. بیتردید بهترین روابط را با ایران و تمام همسایگانمان میخواهیم، اما رابطه باید دوطرفه باشد؛ یعنی آنها نیز باید خواستار روابط خوب با ما باشند. اما نیت ما بسیار روشن است: ما خواهان رابطهای خوب، دوستانه و مبتنی بر حسن همجواری با ایران هستیم.
ایلی ناکوزی: نمیتوان از سوریه و ترکیه نیز سخن نگفت. میدانیم روابط با ترکیه بسیار خوب است. اقلیم و پرزیدنت بارزانی به میانجی تبدیل شدهاند، به گونهای که هر اتفاقی در ترکیه رخ دهد به پرزیدنت بارزانی پناه میبرند؛ در سوریه هم وقتی مشکلی پیش میآید، به پرزیدنت بارزانی روی میآورند. این امر نقش بزرگی در هر چهار بخش کوردستان به اقلیم بخشیده است. بسیاری از سوریها به اقلیم و اربیل بهعنوان پایتخت سیاسی مینگرند و آن را رویای تحققیافته خود میبینند. من در قامشلی بودم؛ سوریها طوری از اربیل سخن میگویند که گویی رویایی دستنیافتنی است. به نظر شما سوریها میتوانند در سوریه به فدرالیسمی دست یابند که همانند فدرالیسم قانون اساسی عراق باشد؟
مسرور بارزانی: ما نمیتوانیم به آنها بگوییم چه نظامی برایشان بهترین است؛ خودشان باید به آنچه برای همه آنها بهترین است، دست یابند. بیتردید نمیتوان ملت کورد در سوریه را انکار کرد. آنها وجود دارند، حق دارند و نیازمند برابری و عدالت هستند. مسلماً نقش ما، بهویژه نقشی که پرزیدنت بارزانی در دوری از هرگونه درگیری ایفا کردند، فوقالعاده بزرگ بود و پرهیز از جنگ نیز دستاوردی بزرگ به شمار میرفت. اکنون آنچه از این پس رخ میدهد، بهطور اساسی باید میان کوردها و همچنین دمشق مورد مذاکره قرار گیرد. شنیدهایم که دمشق اکنون پذیرفته است به کوردها تابعیت بدهد؛ کسانی که متأسفانه هرگز این فرصت را نداشتند که بهعنوان شهروندان برابر سوری به آنها نگریسته شود. این گامی رو به جلوست. نمیگویم تمام حقوق کوردها تضمین میشود، اما قطعاً این فرصت و گام خوبی رو به جلوست و امیدوارم همانگونه که میدانید، همگام با حرکتشان به پیش، بتوانند به نظامی برسند که برای همگان بهترین باشد. تنها کوردها نیستند؛ همانطور که میدانیم سوریه دارای بافت و مؤلفههای بسیاری است، بنابراین لازم است همگی در کشور احساس امنیت و برابری کنند.
ایلی ناکوزی: به اقلیم بازمیگردم، جناب نخستوزیر. این قسمت را با آنچه در اقلیم رخ میدهد آغاز کردیم تا کمی از سیاست و دغدغههای سیاسی فاصله بگیریم، اما به آن جاهطلبی و بلندپروازی بازمیگردیم. میدانم که جنابعالی هر روز پروژههای جدیدی را اعلام میکنید؛ روزانه از سرمایهگذاریهای جدید و شمار گردشگرانی که به کوردستان میآیند، شگفتزده میشویم؛ نهتنها از عراق، بغداد و استانهای جنوب، بلکه از خارج و کشورهای عربی. همه این شگفتی را دارند. برخی یاد دبی در اوج رشدش میافتند و امروز با وجود تفاوت فرهنگ و تفاوت طبیعتش، از اربیل بهعنوان «دبی جدید» یاد میشود؛ اما امروز آنچه ساخته میشود و دیدیم که افتتاحش کردید، هتل یا اقامتگاه موونپیک بود. پرسش اینجا این است که چگونه میتوانید این سرمایهگذاران را متقاعد کنید به اقلیمی در چنین محیط متشنجی بیایند؟
مسرور بارزانی: اعتماد. اعتماد کلید این کار است. به نظرم آنها به من اعتماد دارند و ثابت کردهام که هیچ هدفی جز خدمت به مردم و احترام به حقوقشان ندارم. بیتردید بهطور مداوم تحت مجازات بودهایم؛ بودجه ما هرگز به موقع یا بهطور کامل فرستاده نشد و حقوق کارمندانمان پرداخت نمیشد. اما متوقف نشدیم. نمیخواستیم تسلیم آن فشار اقتصادی شویم که بر ما تحمیل شده بود. باید رو به جلو حرکت میکردیم. باید مطمئن میشدیم اقتصادمان رشد میکند، مردممان تغییر را میبینند و روزبهروز بیشتر و بیشتر به آنها خدمت میکنیم؛ آنها شایسته خدمات بیشترند. از این رو تمرکزم را بر این گذاشتم که نخست به زیرساختها نگاه کنم و ببینم بهترین چیزی که مردم به آن نیاز دارند چیست. میدانید مردم به همه خدمات نیاز دارند؛ چه برق باشد، چه آب، حملونقل، دیجیتالسازی خدمات، حذف بوروکراسی و مبارزه با فساد، و توجه بیشتر به آموزش و بخش بهداشت و درمان. بنابراین همه اینها را آزمودیم. متأسفانه منابع مالی لازم را در اختیار نداشتیم تا از تمام چشماندازها و برنامههایی پشتیبانی کنیم که بخشی از اهداف برنامه کاری ما هستند تا اقتصادی حتی بسیار بهتر از امروز داشته باشیم؛ و این به خاطر مجازاتهایی بود که بر ما تحمیل شده بود و هنوز هم میبینیم موانعی وجود دارد. در حقیقت کمک چندانی از سوی هیچکس در این باره دریافت نکردهایم. اما به شما اطمینان میدهم در تمام آن زمانهایی که هیچ چیز نداشتیم، همچنان امید داشتیم. اگر هم نتوانسته باشم چیزی به مردم بدهم، همیشه به آنها امید دادهام و همین باعث شد روی پای خود بایستند. از بخش خصوصی نیز تشکر میکنم؛ بخش خصوصی نقش مهمی در پیشقدم شدن و بر عهده گرفتن مسئولیت ایفا کرد و خودشان پروژهها را اجرا کردند. بارها پرسیده میشود منابع مالی این همه پروژه را از کجا میآورید؟ ما نداریم؛ بخش خصوصی انجامش میدهد. تنها مسأله این است که چگونه سازوکار مناسب را پیدا کنید و با بخش خصوصی کار کنید تا به آنها احترام بگذارید و حقوقشان را تضمین نمایید. این یکم.
دوم، میبینید که گاهی گلایههایی میشنویم مبنی بر اینکه چرا در برخی مناطق پروژههای بیشتری هست و در برخی مناطق دیگر پروژهها چندان زیاد نیست. حمایت محلی، شرکتهای محلی و بخش خصوصی پاسخ این پرسش هستند. در برخی مناطق، بخش خصوصی اعتماد بیشتری به مقامات محلی دارد؛ برای نمونه در اربیل و دهوک این رشد و پیشرفت را میبینید، اما در برخی مناطق آن را نمیبینید. این هم به دلیل آن است که مقامات محلی، بخش خصوصی را وادار میکنند که شریکشان شوند و به آنها سهم بدهند. مسلماً این سودی ندارد و کمکی نمیکند. از این رو فکر میکنم حکمرانی بد و حکمرانی محلی در جایی به عاملی تبدیل شده که گاهی به اشتباه تفسیر شده یا قضاوت نادرستی درباره آن صورت گرفته است. اما حقیقت این است که وقتی اعتماد میسازید، مسلماً میتوانید حمایت بخش خصوصی را به دست آورید و با هم کار کنید. آنچه انجام دادهایم، به شما اطمینان میدهم که اگر در داخل و همچنین در منطقه حمایتی بیشتر از آنچه اکنون داریم میداشتم، میتوانستیم کارهای بسیار بیشتری نیز انجام دهیم.
ایلی ناکوزی: آخرین پرسشم جناب نخستوزیر: از آنجا که مدتی در آمریکا زندگی کردهاید، احساس میکنم فرهنگی آمریکایی وجود دارد که شما از آن متأثر شدهاید. نمیدانم حق با من است یا نه، بهویژه وقتی از دموکراسی سخن میگویید و... در سیاست هیچ... در انتخابات گذشته دیدیم که دموکراتها پیروز شدند و سال دیگر برای جمهوریخواهان است. از سوی دیگر، تمرکز شما بر زیرساختها و پیشرفت اقلیم، حتی بهصورت علمی است. اگر از شما بپرسم به چه پروژهای افتخار میکنید؟ فرهنگ آمریکایی بر میراث تکیه دارد؛ انسان پس از ترک منصبش چه چیزی بر جای میگذارد؟ به چه چیزی یاد شود؟ جنابعالی دوست دارید مردم کوردستان، مسرور بارزانی را به چه چیزی به یاد بیاورند؟
مسرور بارزانی: میخواهم باور کنند که من با تمام خلوص و با تمام توانم به آنها خدمت کردهام. خرسندی و رضایت آنها بزرگترین پاداش برای من است. هیچ چیز از آنها نمیخواهم؛ میخواهم شاد باشند و میخواهم زندگی خوبی داشته باشند، این بزرگترین پاداش برای من است. بیتردید از مردم میآموزید. منظورم این است که من در آمریکا بودم و تحصیل کردم، اما بیشتر عمرم را اینجا زندگی کردهام. بنابراین وقتی مردم خودت را حس میکنی، وقتی با آنها زندگی میکنی، با آنها آینده را میسازی و آمادهای با آنها زندگی کنی و بمیری، این همان چیزی است که این پیوند را میان تو و مردم ایجاد میکند. میخواهم این پیوند روزبهروز نیرومندتر شود. ملت من بهترین سرمایه، بهترین دستاورد و همه چیزی است که داریم.
ایلی ناکوزی: جناب نخستوزیر، سپاسگزارم برای این گفتوگو؛ ای کاش زمان بیشتری داشتیم، مطالب بسیاری برای گفتگو وجود دارد که انشاءالله در دیداری دیگر بتوانیم درباره آنها صحبت کنیم، اما این ما را در انتظار دیداری زودهنگام میگذارد. سپاسگزارم از پذیرایی و دادن این فرصت. بینندگان گرامی، در این گفتوگوی ویژه با مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کوردستان همراه بودیم. به امید دیداری دیگر.
مسرور بارزانی: بسیار سپاسگزارم، ممنونم.
ایلی ناکوزی: سپاسگزارم جناب نخستوزیر.
مسرور بارزانی: سپاسگزارم.