Şengal’in kurtarılışının 11’inci yılı

Peşmerge güçleri, terör örgütü DAİŞ’in işgalinden 15 ay sonra, Başkan Mesud Barzani’nin doğrudan komutasında 13 Kasım 2015’te Şengal'i tamamen kurtardı.

Başkan Barzani, kentin düşüşünün birinci yıl dönümü olan 4 Ağustos 2015’te yaptığı açıklamada, "Namusumuza el uzatanların son ferdine kadar, dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar peşlerine düşeceğimize ve halkımızın intikamını alacağımıza söz veriyorum." ifadelerini kullanmıştı. Bundan üç ay sonra Şengal Dağı’ndan tarihi bir mesaj veren Başkan Barzani, "Kürdistan halkına Şengal’in kurtarıldığı müjdesini veriyorum. Bu zafer; Kürdistan halkına, kahraman şehitlerin ailelerine ve özellikle Ezidi kardeşlerimize kutlu olsun. Bu, her açıdan tarihe geçmiş bir destandır." demişti.

Operasyonda Peşmerge güçleri, Musul ile Rakka arasındaki ana ikmal hattı olan stratejik 47 numaralı yolu kesti. Bu zafer yalnızca Şengal’in kurtarılması değil, Şengal Dağı’nda ve kamplarda mahsur kalan Ezidi vatandaşlar için de yeniden bir yaşam umudu oldu. Kurtuluş ayrıca, Musul’daki Nuri Camii’nde sözde hilafetini ilan eden DAİŞ’in çöküşünün başlangıcını oluşturdu.

O tarihi günün üzerinden 11 yıl geçmesine rağmen Şengallilerin büyük bir bölümü hala Duhok il sınırlarındaki Şarya, Kebertu, Hanke ve  Şêxan kamplarında yaşıyor ve memleketlerine dönemiyor. Bunun temel nedeni ise güvenlik güvencesinin ve güven ortamının bulunmaması. Birçok aile, farklı silahlı grupların etkisi altında olan ve temel hizmetlerden yoksun bırakılan bölgeye dönmekten çekiniyor. Özellikle 16 Ekim 2017 olayları ile Irak güçleri ve milis grupların saldırılarının ardından Şengal yeniden silahlı tehdit altına girdi.

Kaçırılanlara ilişkin veriler

Kürdistan Bölgesi Hükümeti verilerine göre DAİŞ teröristlerince Şengal’den yaklaşık 6 bin 417 kişi kaçırıldı. Bunlardan 3 bin 595’i kurtarılırken, yaklaşık bin 215’i kadın ve kız çocuğu olmak üzere 2 bin 526’dan fazla kişinin akıbeti hala bilinmiyor. Bu belirsizlik, Ezidi toplumunun kapanmayan en büyük yarası olmayı sürdürüyor.

Toplu mezarlar

Şengal ve çevresinde yaklaşık 96 toplu mezar tespit edildi. Bunlardan 85’i açılarak yüzlerce kurbanın naaşı çıkarıldı. DNA testlerinin ardından şimdiye kadar yaklaşık 300 kurbanın kalıntıları ailelerine teslim edildi. Ancak açılmayı bekleyen toplu mezarlar hala mevcut ve yüzlerce naaşın daha kimlik tespiti bekleniyor.

Uluslararası alanda soykırım olarak tanınması

Aralarında Fransa, İngiltere, ABD, Kanada, Hollanda ve Belçika’nın da bulunduğu 15’ten fazla ülke ile çeşitli uluslararası kurumlar Ezidilere yönelik katliamı soykırım olarak tanıdı; ardından Avrupa Parlamentosu ve Birleşmiş Milletler (BM) de suçu katliam ve soykırım kapsamına aldı.

Bu kararlar suçların belgelenmesi ve adalet arayışı açısından önem taşısa da Irak Hükümeti ve Parlamentosu katliamı henüz resmen soykırım olarak tanımadı; yalnızca 2021 yılında hayatta kalanlara maddi ve hukuki destek öngören 8 sayılı yasayı çıkardı.

Şengal'in normalleştirilmesi anlaşması

9 Ekim 2020’de, Mesrur Barzani başkanlığındaki Kürdistan Bölgesi Hükümeti ile Mustafa Kazımi başkanlığındaki Irak Hükümeti, BM’nin desteğiyle Şengal'deki durumu normalleştirmek üzere önemli bir anlaşma imzaladı. Ancak Irak Hükümeti anlaşmayı henüz uygulamadı.

Şengal Anlaşması’nın üzerinden altı yıl geçmesine rağmen yükümlülüklerini yerine getirmeyen Irak Hükümeti, PKK’ye bağlı silahlı gruplarla tek taraflı bir anlaşmaya vardı. Bu kapsamda 26 Ekim 2026’da Şengal Dağı’nda, Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ) mensuplarının Irak devlet kurumlarına entegrasyon süreci uygulandı; ilk aşamada yaklaşık 5 bin silahlı unsur Irak güvenlik birimlerine dahil edildi.