ڕاگەیەنراوێك سەبارەت بەمەترسی كۆمەڵكوژی لەسەر گەلی كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان
رێكخراوەكانی بواری جینۆساید و نووسەران و چالاكوانانی بواری جینۆساید و تاوانە نێودەوڵەتییەكان، لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەیان بەوە کردووە، بەوپەڕی دڵگرانییەوە دەڕوانینە ئەو بارودۆخەی لە سووریا هاتووەتە پێش، لە ململانێی چەكداری و بە ئامانج گرتنی پێكهاتەكان و خەڵكی مەدەنی لەلایەن سوپای عەرەبیی سووریا.
شەممە 10ـی کانوونی دووەمی 2026، رێكخراوەكانی بواری جینۆساید و نووسەران و چالاكوانانی بواری جینۆساید و تاوانە نێودەوڵەتییەكان، لە ڕاگەیەنراوێکدا تیشکی خستووەتە سەر ئەوەی، لە ڕووداوەكانی چەند رۆژی ڕابردووی هەردوو گەڕەكی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە و ڕاپۆرتی ڕێكخراوەكانی مافی مرۆڤ دەریدەخەن، دۆخەكە بە ئاڕاستەی دروستبوونی مەترسی و دڵەڕاوكێی ڕاستەقینەیە، لە پێشێلكردنی یاسای نێودەوڵەتی و پەیماننامە نێودەوڵەتیەكانی قەدەغە و نەهێشتنی مەترسییەكانی كۆمەڵكوژیی.
ئاماژەیان بەوەشکردووە، بەئامانج گرتنی خەڵكی سڤیل و گەڕەك و شوێنی نیشتەجێ بوون و شوێنە خزمەتگوزارییە مرۆییەكان وەکو (نەخۆشخانەكان) و پەلاماردانی هەڕەمەكی پێشێلكاریەكی ئاشكرای ڕێكەوتننامەی جنێفی ساڵی 1949 و پەیماننامەی قەدەغەكردنی تاوانی كۆمەڵكوژی ساڵی 1948ـی نەتەوە یەكگرتوەكانە.
جەختییان لەوەشکردووەتەوە، دەربەدەركردن و هەڵكەندنی خەڵكی مەدەنی گەڕەكەكانی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە و دوورخستنەوەیان لە شوێنی نیشتەجێبوونی خۆیان بە مەبەستی گۆڕینی ناسنامە و دیمۆگرافیا یا هەر مەرامێكی تری سیاسی بەتاوان ئەژمار دەكرێت و، بەپێی یاسای نێودەوڵەتی ئەنجامدەرانی ئەو کردەوانە دەبێت لێپێچینەوەی یاساییان لەگڵ بکرێت.
باسیان لەوەشکردووە، لە دۆخێكی وادا كە حكوومەتی سووریای عەرەبی تەرەفە و گروپەكانی سەر بەحكوومەت هەڕەشەی ڕاستەوخۆن، پێویست دەكات لایەنی سێییەم كە كۆمەڵگای نێودەوڵەتییە بەخێرایی دەستوەردان بکات، هاوکات داواكارین بە زووترین كات ئەو مەترسیانە بڕەوێننەوە، دەبێت سەرەتا بە ڕاوەستاندنی شەڕ و پەلامار بۆ سەر خەڵك و دواتر ڕێوشوێنی پارێزگاری ئەنجام بدرێت بۆ نەهێشتنی هەڕەشە و مەترسیدارەكانی ئەنجامدانی تاوانی كۆمەڵكوژی، هەروەها دەبێت لێكۆڵینەوە لە هەموو ئەو پێشێلكارییانە بكرێت بۆ ئەوەی ئەنجامدەرانیان لە سزای یاسایی دەربازیان نەبێت.
ڕێکخراو و چالاکوانەکان جەختیان لەوەکردووەتەوە، ئەوەی ڕوودەدات زەنگی ئاگاداركردنەوەی پێشوەختەیە، بەردەوامی ئەو دۆخە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی دەخاتە بەردەم بەرپرسیارییەتیەكی یاسایی و ئەخلاقی و مرۆیی، هاوکات ئەركداری دەكات بۆ ئەوەی رێگری لە تاوانی جینۆساید و تاوانی جەنگ و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی بكات.
لە درێژەی ڕاگەیەنراوەکەدا هاتووە، گەلی كورد لە سووریا ساڵانێكی زۆرە هەڕەشەی مەترسیداریان لەسەرە، چ پێشتر لەلایەن ڕرژێمی بەعس و دواتریش لەلایەن گروپە تیرۆریستیەكانی وەك داعش و بەرەی نوسرە و ئێستاش بەهۆی ناكۆكیەوە حكوومەتی عەرەبیی سووریا دەیەوێت بە شەڕ و كوشتن ناكۆكیەكان چارەسەر بكات، بێگومان ئەم كردەوەیەش پێچەوانەی بنەمای بەڕێوەبردنی یاسایی و عورفی نێودەوڵەتییە.
ڕایانگەیاندووە، بەداخەوە چەند میدیایەكی عەرەبی گوتاری كەراهیەت و دوژمنكارانە و هاندان بۆ تاوان پەخش دەكەن، ئەمەش لەلایەكی ترەوە مەترسییەكانی ئەنجامدانی تاوان زیاتر دەكەن.
لە کۆتاییدا جەختیان لەوە کردووەتەوە، داواكارین بە خێرایی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بەتایبەتی نەتەوە یەكگرتوەكان و یەكێتی ئەوروپا و كۆمكاری عەرەبی و رێكخراوەكانی جیهانی ئیسلامی بێنە سەرخەت بۆ ڕاوەستاندنی هەڕەشەكانی حکوومەتی عەرەبیی سووریا بۆ سەر هەموو پێكهاتە نەتەوەیی و ئاینیەكانی سووریا، هەروەها دەتوانرێت ناكۆكی و كێشە و ململانێكان بە گرتنەبەری ڕێگای ئاشتی و دیالۆگ و بە بەشداری پێكردنی سەرجەم پێكهاتەكان لە بەڕێوەبردنی ووڵات و سەقامگیری دیموكراسی چارەسەر بكرێت، نەك بژاردەی شەڕ و هەوڵی سڕینەوە و ئەنجامدانی تاوانە نێودەوڵەتییەكان.
لیستی رێكخراوەكانی بواری جینۆساید و نووسەران و چالاكوانانی بواری جینۆساید و تاوانە نێودەوڵەتییەكان :
1- سالار مەحمود، نووسەرو لێكۆڵەری بواری جینۆساید و ئەندامی خوولی پێشووی پەرلەمانی كوردستان.
2- جەبار ئەحمەد شەمسەدین، توێژەر لەبواری جینۆساید.
3- ڕێکخراوی کوردستان بێ جینۆساید.
4- ڕێکخراوی مانەوە بۆ پرسی ئەنفال و شەهیدکراوان.
5- قاسم كازم، چالاكوانی بواری جینۆساید.
6- بەختیار هەڵەبجەیی، هونەرمەند.
7- بەختیار مستەفا، چالاکوان و ڕۆژنامەنووس.
8- بەختیار رەئوف، کوڕە ئەنفال و چالاکوانی بواری جینۆساید.
9- هەدار زوبێر بارزانی، پارێزەری کەیسی ئەنفال و جینۆسایدی بارزانییەکان لە دادگای باڵای تاوانەکان و ئەندامی پێشووی پەرلەمانی عێراق.
10- دیار نامیق زەنگەنە، نووسەر و توێژەر.
11- حازم بلەیی، نووسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید.
12- ڕۆژان شەهید حەمەڕەش، ئەندامی خوولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان.
13- نەسرینی مەلا حەكیم، نووسەرو چالاكوانی بواری جینۆساید.
14- شێرزاد خورشید، كەس وكاری ئەنفال.
15- گەردە مامە حەمە، چالاكوانی جینۆساید و بنەماڵەی ئەنفال و شەهید.
16- ئەحمەد مەجید، چالاكوانی بواری جینۆساید.
17- رێكخراوی چاودێری كوردۆساید - چاك كوردستان.
18- حمە زرنگ زیندانی سیاسی وخاوەن شهید چالاكوانی بواری جینۆساید
19- ناوەندی داكۆكی پشدەر بۆ قوربانییان و جینۆساید كراوان.
20- پارێزە ر ئەیاد ئیسماعیل كاكەیی، سە رۆكی لقی هە ولێری ساندیكای پارێزە رانی كوردستان.
21- شاخەوان قادر شۆڕش، توێژەر لە بواری جینۆساید.
22- نازدار ئەسعەد، چالاكوان.
23- گۆڤاری تۆبزاوە.
24- ڕۆژنامەی نگرە سەلمان.
25- عەبدالعەزیز موحسن بارزانی، چالاکوان.
26- پەرژین جەعفەر رۆستەم، مامۆستای زانكۆ و خوشكی شەهید و ئەنفال.
27- د.شۆرش حاجی، توێژەر لە بواری جینۆساید و ئەندامی خوولی پێشووی پەرلەمانی عێراق.
28- ئەنوەر عومەر سەعید، شارەزا لە پرسی هەڵدانەوەی گۆڕە بە كۆمەڵەكان.
29- لەتیف فاتیح فەرەج، توێژەر لە بواری جینۆساید.
30- هیوا سەید سەلیم، كوڕە شەهید و چالاكوانی بواری جینۆساید.
31- عەلی مەحمود محەمەد، چالاكوانی بواری جینۆساید.