پارێزگای نەینەوا: سنوورەکانمان لەگەڵ هەرێمی کوردستان پارێزراون

عەبدولقادر دەخیل، بە کوردستان24ـی راگەیاند، ئامادەکاری تەواو کراوە بۆ وەرگرتنەوەی ئەو داعشانەی لە سووریاوە دەگەڕێندرێنەوە بۆ عێراق، ئاماژەی بەوەشکرد، دڵنیایی دەدەین مەترسی دروست نابێت بۆ سەر ئاسایشی هەرێمی کوردستان.

دووشەممە 26ـی کانوونی سووەمی 2026، عەبدولقادر دەخیل، پارێزگاری نەینەوا، تایبەت بۆ کوردستان24 گوتی،"لە سەرەتای دروستبوونی شەڕ لە سووریاوە ترسمان شکاندنی ئەو زیندانانە هەبووە کە داعشی تیادا زیندانی کراوە، چونکە ئێمە پێشتر بەو باردۆخەدا تێپەڕبووین و دەزانین ئەو تیرۆریستانە چەند مەترسیدارن بۆ سەر ئاسایشی کۆمەڵگە، بەڵام دوای بڕیاری ئەمریکا و نەتەوە یەکگرتووەکان و پەسەندکردنی بڕیارەکە لە لایەن حکوومەتی عێراق، هەموو ئامادەکارییەک کراوە بۆ گەڕاندنەوەی داعشەکان لە سووریاوە بۆ عێراق و دواتر دابەشکردنیان بەسەر چەند ناوچە و پارێزگایەک کە لەوێ زیندانی دەکرێن". 

ئاماژەی بەوەشکرد،"تیرۆریستەکانی کەمپی هۆل و جەدعە لە سووریا، ژمارەیەکی زۆر لە هەڵگرانی رەگەزنامەی عێراقی تێدایە، لە پارێزگا جیاوازەکانەوە پەیوەندییان بە داعشەوە کردووە و دواتر دەستگیرکراون، بەڵام ئەوەی جێگەی نیگەرانییە وەرنەگرتنەوەیانە لە لایەن بەشێک لە پارێزگاکانەوە، بارگرانییەکی زۆر لەسەر پارێزگای نەینەوا دروست دەکات". 

جەختی لەوەشکردەوە، ئەو تیرۆریستانە چ لە دەرەوە یان لە زیندان بن، مەترسین بۆ سەر ئاسایشی کۆمەڵگە، هاوکات مەترسین بۆ سەر تەواوی عێراق و وڵاتانی ناوچەکە و جیهان بە گشتی، بۆیە داوامان لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کردووە ئەو داعشانەی بیانین، وڵاتەکانیان بیانبەنەوە وڵاتەکانیان و دادگایی و زیندانیان بکەن. 

پارێزگاری نەینەوا گوتیشی،" سەرۆکوەزیرانی عێراق پەیوەندی بە چەندین وڵاتەوە کردووە بۆ وەرگرتنەوەی داعشە زیندانیکراوەکان، جگە لە ئەڵمانیا، تا ئێستا هیچ وڵاتێکی دیکە ئامادەیی دەرنەبڕیوە، هاووڵاتی خۆی وەرگرێتەوە". 

لە بارەی پەیوەندییان لە گەڵ هەرێمی کوردستان، پارێزگاری نەینەوا گوتی،" ئێمە و هەرێمی کوردستان خاوەنی چەندین بەرژەوەندی هاوبەشین، بۆیە بۆ پاراستنی یاسایش و ئەمنی و بەرژەوەندییە هاوبەشەکانمان، دڵنیایی دەدەین لە گەڕاندنەوەی ئەو تیرۆریستانە بۆ سنووری پارێزگای نەینەوا هیچ مەترسییەک بۆ سەر هەرێمی کوردستان دروست نەبێت، جەختی لەوەشکردەوە، پارێزگای نەینەوا سنوورێکی فراوانی هەیە لەگەڵ هەرێمی کوردستان، بۆیە ئامادەکاری تەواو کراوە بۆ پاراستنی ئەو سنوورە و رێگە بە دزە کردنی تیرۆرستان نادرێت سنوور ببەزێنن". 

سەبارەت بە ڕەوشی شنگال، عەبدولقادر دەخیل گوتی،"باشترین کار جێبەجێکردنی رێککەوتنی شنگالە کە لە نێوان حکوومەتی عێراق و هەرێمی کوردستان کراوە، بۆ ئەم مەبەستەش لەگەڵ حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەماهەنگی تەواومان هەیە، چونکە زۆر بابەتی گرنگی بۆ شنگال لەخۆگرتووە، سەرەڕای جیبەجێنەکردنی رێککەوتنەکەش بەشێک لە خزمەتگوزارییەکان چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەڵام ئەمە ناتوانێت خزمەتی تەواو بە شنگال بکات، بەڵکو دەبێت بودجەی تایبەت بۆ شەنگال تەرخان بکرێت و لە بودجەی پارێزگای نەینەوا جیا بکرێتەوە".

لە کۆتاییدا رایگەیاند، پارێزگای نەینەوا لە ساڵی 2026 جیاوازی زۆرە لەگەڵ نەینەوای 2014، لە رووی ئەمنی و ئاسایشەوە هەماهەنگی تەواو هەیە لە نێوان خەڵک دەزگا ئەمنییەکان، بەڵام دەبێت ئەوەمان لەبیرنەچێت، گرژیی هەرێمی و دەرەکی لە هەموو لایەکەوە رووی لە هەڵکشانە، بەتایبەتی لە سووریا، ئەمەش وایکردووە دۆخێکی نوێ لە ناوچەکە دروست ببێت، هاوکات کاریگەری راستەوخۆی هەیە لەسەر دۆخی ئەمنی و ئاسایشی سنوورەکان بۆ سەر عێراق. 

ڕۆژی 9ـی تشرینی یەکەمی 2020، بەچاودێری مستەفا کازمی، سەرۆکوەزیرانی پێشووی عێراق و مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، ڕێککەوتننامەی شنگال لە بەغدا ئیمزا کرا، کە لە چەند خاڵێکی تایبەت بە ئاساییکردنەوەی دۆخی ئیداری، ئەمنی و ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکە پێکهاتووە.

ڕێککەوتنەکە دوای پێنج ساڵ لە ئازادکردنی شنگال هات، دوای ئەوەی هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بە سەرپەرشتیی سەرۆک بارزانی لە ڕۆژی 13ـی تشرینی دووەمی 2015، شنگالیان تیرۆریستانی داعش پاککردەوە.

ڕێککەوتننامەی شنگال کە ئامانج لێی ئاسایی کردنەوەی دۆخی ناوچەکە و گەڕانەوەی ئارامی و سەقامگیرییە و گەڕانەوە و قەرەبووکردنەوەی ئاوارەکانە، بەسەر چوار تەوەردا دابەشکراوە، کە بریتین لە کارگێری، ئەمنی، ئاوەدانکردنەوە و بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی ناوەڕۆکی ڕێککەوتنەکە.

لە تەوەری کارگێڕیدا، جەخت لە دیاریکردنی قایمقامێکی نوێ بۆ قەزای شنگال کراوەتەوە بەپێی ڕێکارە دەستووری و یاساییەکان، دوای ئەوەش پێداچوونەوە بکرێت بە سەرجەم پۆستە کارگێرییەکانی دیکە لەلایەن ئەو لیژنە هاوبەشەی لەنێوان هەردوو حکوومەتی هەرێمی کوردستان و حکوومەتی فیدراڵی پێکدەهێندرێت.

لە تەوەری ئەمنیدا، دۆسیەی ئەمنی شنگال دەبێت لە دەستی پۆلیسی ناوخۆیی و دەزگای ئەمنی نیشتمانی و هەواڵگری دابێت، و پیداگیریشی کردووە لەسەر دوورخستنەوەی سەرجەم گرووپە چەکدارەکانی دیکە بۆ دەرەوەی سنووری شارۆچکەی شنگال.

هەروەها ڕێککەوتننامەکە ئاماژەی بە دامەزراندنی دوو هەزار و 500 کەس کردووە بۆ پاراستنی ئاسایشی شارۆچکەکە کە خەڵکی شنگال و ئاوارەکانی شنگال لە کەمپەکان پێکبێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو ڕێککەوتننامەیە بە ڕوونی باس لە کۆتاییهێنان بە بوون و ڕۆڵی پەکەکە و ڕێکخراوە پاشکۆکانی پەکەکە کردووە لە شنگال و ناوچەکانی دەوروبەری.

لە تەوەری سێیەمدا کە تایبەتە بە ئاوەدانکردنەوەی شنگال، ڕێککەوتننامەکە باس لە پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش لە هەردوو حکوومەتی عێراقی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان دەکاتەوە بە هەماهەنگی لەگەڵ ئیدارەی پارێزگای نەینەوا بۆ دووبارە ئاوەدانکردنەوەی شنگال.

لە تەوەری کۆتاییدا، لێژنەیەکی مەیدانی هاوبەش لەلایەنە پەیوەندیدارەکان پێکدێت بۆ بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی ناوەڕۆکی هەردوو تەوەری کارگێری و ئەمنی ڕێککەوتننامەکە. بەڵام نزیکەی چوار ساڵ بە سەر ئیمزاکردنی ڕێککەوتنەکە تێدەپەڕێت کەچی حکوومەتی عێراق پابەندی جێبەجێکردنی هیچ خاڵێکی ڕێککەوتنەکە نەبووە.