رێکخراوی بازرگانی جیهانی: سیستەمی جیهانی رووبەڕووی مەترسی گەورە بووەتەوە

نگۆزی ئۆکۆنۆ ئایویالا، بەڕێوەبەری گشتی رێکخراوی بازرگانی جیهانی (WTO)، رایگەیاند، سیستەمی فرەلایەنی جیهانی تووشی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی بووە کە چیتر ناگەڕێتەوە بۆ دۆخی جاران، بۆیە پێویستە وڵاتان بۆ داهاتوو بڕوانن بۆ ئەوەی سیستەمی بازرگانی جیهانی لەگەڵ گۆڕانکارییەکان بگونجێنن.

پێنجشەممە 26ـی ئاداری 2026، نگۆزی ئۆکۆنۆ ئایویالا، بەڕێوەبەری گشتی رێکخراوی بازرگانی جیهانی لە گوتاری کردنەوەی کۆنفرانسی وەزاری رێکخراوەکەدا هۆشداری دا و گوتی: "سیستەمی بازرگانی جیهانی ئێستا رووبەڕووی خراپترین ئاڵۆزی و پەککەوتن بووەتەوە لە ماوەی هەشت دەیەی رابردوودا." ئاماژەی بەوەش کرد، متمانە بە سیستەمەکە لەرزۆک بووە و گەڕانەوە بۆ ئەو سیستەمەی پێشتر هەبوو، مەحاڵە.

ئاماژەی بەوەشکرد، سەرەڕای ئاڵۆزییەکان، هێشتا 72%ـی بازرگانی جیهانی بەپێی یاساکانی رێکخراوی بازرگانی جیهانی بەڕێوە دەچێت، هەروەها گەشەی بازرگانی لە کەرتی "ژیریی دەستکرد" (AI) وەک خاڵێکی گەش لە داهاتوودا دەبینرێت، جەختی کردەوە، بەڵام جەنگ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کاریگەریی باجە گومرگییەکانی ئەمریکا لەسەر وڵاتانی جیهان، دڵەڕاوکێیەکی زۆری لە بازاڕە جیهانییەکاندا دروست کردووە.

ئایویالا لیستی ئەو کێشانەی خستە روو کە رێکخراوەکەیان رووبەڕووی بووەتەوە، لەوانە پەککەوتنی "دەستەی یەکلاکردنەوەی ناکۆکییەکان" و کەمیی شەفافیەت لە پێدانی زانیاری دەربارەی هاوکارییە داراییەکانی حکومەتەکان.

نگۆزی ئۆکۆنۆ ئایویالا ئاشکرای کرد، تەنها 64 وڵاتی ئەندام ئاگادارییەکانی پێدانی هاوکارییە داراییەکانیان بۆ ساڵی 2025 پێشکەش کردووە، لە کاتێکدا 102 وڵاتی دیکە نەیانکردووە، گوتیشی: "نەبوونی شەفافیەت دەبێتە هۆی نەمانی متمانە، ئەمەش گومان لەسەر هەبوونی کێبڕکێی ناتەندروست دروست دەکات".

لە کۆتاییدا هۆشداری دا، ئەم دۆخە دەبێتە هۆی دروستبوونی بازنەیەکی داخراو لە نەمانی متمانە کە رێگر دەبێت لەوەی وڵاتانی ئەندام لەسەر چاکسازی و یاسای نوێ بۆ داهاتووی بازرگانی جیهانی رێکبکەون.